Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T15:57:51.645165+00:00

Таврат: Санавлар

Таврат: Санавлар

1. Баш Сёз

1. Санавлар

1. Сёзлюк (Таврат)

2. Тайпа-тухум

3. Карталар (Таврат)

Баш Сёз

Тавратгъа гиришив

Гьюрметли охувчу!

Таврат – Сыйлы Язывланы биринчи гесеги. О беш китапдан амалгъа гелген: Яратылыв, Чыгъыш, Левили, Санавлар ва Къанунну Такрары. Таврат деген англав адатлы гьалда «къанун» деп таржума этиле. Тек бу атлыкъ ягьуди тилден «насигьат этмек», «уьйретмек» деген маъналары булангъы ишликлерден амалгъа гелген, шо саялы бу сёзню бирдагъы маънасы «насигьат этив, уьйретив» бола.

Тавратны ичинде ону авторлугъун токъташдырар йимик тувра гёрсетивлер ёкъ. Тек ягьудилер де, Исаны якъчылары да, бусурманлар да Таврат Муса пайхаммаргъа тюшюрюлген деп бир тавушдан токъташдыра. Тавратдагъы бары да калималаны, шоланы ким язгъан буса да, иман салгъанлар учун Оьзю Аллагь айтгъан.

Таврат Эсги Разилешивню оьзеги болуп токътай. Эсги Разилешивню бары да китапларында дегенлей Тавратгъа асасланывлар бар. Забурда Таврат макъталып йырлана. Тарихи китапларда Исрайылны муъмин башчылары Тавратгъа гёре юрюме къасткъыла болгъан ва олар бютюн халкъны да шо ёлда юрюме чакъыра болгъан деп эсгериле. Пайхаммарланы китаплары Тавратгъа тынглама чакъыра.

Таврат Сыйлы Язывлагъа хас болгъан дюнья къаравну кюрчюсюдюр. Бу китап инсан оьзюню Аллагь булангъы аралыкъларын къурма тюшеген аслу ёлланы суратлап бере. Инсан янгыз Аллагьны буйрукъларын кюте ва шолагъа таби бола туруп яшама герек – муна бютюн Тавратдан къызыл сызакъ болуп оьтеген аслу ой.

Таврат инг башлап не болгъаны гьакъында хабарлай ва гележекде не болажакъны сырыны пердесин ачып бере (Яратылыв 49:1).

Аллагь бир башлап Ибрагьимге, сонг буса Исрайылны халкъына кёп керенлер булай ваъда этген: «Мен сизин Аллагьыгъыз болажакъман, сиз буса Мени халкъым болажакъсыз» (Яратылыв 17:7-8; Чыгъыш 6:7; Левилилер 26:12; Къанунну Такрары 29:13). Тавратны савлай ичделиги шо ваъданы айланасында къурулгъан. «Разилешивню шо къануну» Аллагь бары да инсанланы оьзюне багъып бакъдырагъан тарихи барышны аслу мурадын гёрсете. Аллагь шо мурат булан Исрайылны халкъын Мисриден чыгъаргъан ва Синай тавну къырыйында олар булан Разилешив бегетген (Чыгъыш 19:5-6).

Исрайыллылар Синай тавну къырыйында Аллагьны танглагъан халкъы бола. Шо аралыкълар сыйлы Разилешив булан бегетиле. Тавратны яртысындан кёп яны шону суратлавгъа багъышлангъан. Китапда Аллагьны халкъы болмакъ учун исрайыллылар кютме борчлу буйрукълар ва яшавлукъ къайдалар берилген. Тавратда Исрайылны халкъыны гьакъындагъы хабар Муапны топурагъында Муса оьлген мюгьлетде тамамлана (Къанунну Такрары 34:5). Сонг шо хабар Нунну уланы Ясуаны, Башчыланы ва Эсги Разилешивню оьзге тарихи китапларында узатыла.

Тавратны беш де китабы аламланы яратгъан Аллагь оьзтерече халкъны амалгъа гелтирегени гьакъында хабарлай. Шо халкъдан таба дюньядагъы бары да инсанланы шабагьатламакъ учун, Аллагь оланы Оьзюне къуллукъ этме чакъыра.

Къумукъ тилге Библияны дагъы да шулай китаплары таржума этилген: Яратылыв, Айтывлар, Забур, Аюб, Пачаланы китаплары, Янгы Разилешив.

Биз бу китапны гьазирлевде ортакъчылыкъ этгенлени барысына да – таржумачыгъа, редакторлагъа, суратчылагъа – гьакъ юрекден разилигибизни билдиребиз.

Библияны таржумасыны институту

Санавлар

Санавлар

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

29. 29

30. 30

31. 31

32. 32

33. 33

34. 34

35. 35

36. 36

Бу китапны «Санавлар» деген аты Исрайылны халкъын Мисриден Канъангъа барагъан ёлда гьисапгъа алгъанлыкъ булан байлавлу. Шо гьакъда ону лап башында хабарлана. Китапны «Дангылда» деген ягьуди тилдеги аты буса суратланагъан агьвалатлар не ерде юрюлгенин ачыкъ кюйде гёрсете.

Аллагь Синай тавда Исрайылны халкъына Оьзюню Къанунун берген сонг, Муса исрайыллыланы дав юрютме болагъан бары да эргишилерин гьисапгъа алгъан, левилилени санавун буса айрыча юрютген. Аллагьны гёрсетивю булан Къанунгъа бир-бир къошумлар этилген сонг, исрайыллылар оьзлеге ваъда этилген топуракъгъа гёчме гьазир бола (1–9-нчу башлар).

Исрайыллылар Канъан булан дазудагъы Къадиш-Барниагъа ювукъ гелгенде, шо ерни ахтармакъ учун йиберилгенлени хабарларына инанып, олар оьзлеге ваъда этилген топуракъгъа гирме къоркъгъан. Оьзлени шо къоркъуву саялы, олар яллавлу дангылда къыркъ йылны узагъында айлана турма борчлу болгъан (10–20-нчы башлар). Дангылда исрайыллыланы тынглавсуз наслусу оьлюп битген сонг, халкъ аста булан Канъанны ювугъундагъы топуракъланы елеме башлагъан ва Урдун оьзенни гюнбатыш ягъындагъы Муап деген уьлкеге ювукълашып токътагъан (21–36-нчы башлар). Шо йылланы узагъында Исрайылны халкъы кёп керенлер Мусагъа къаршы баш гётерип ва Аллагьгъа кант этип тургъан. Тынглавсузлугъу саялы Аллагь исрайыллыланы такъсырласа да, Ол Оьзю танглагъан халкъгъа аминлигин сакълагъан, ваъда этилген топуракъгъа барагъан ёлда ону гьайын этген ва олагъа душманлардан уьст чыкъма гюч берген.

1

Исрайылны халкъыны санаву гьисапгъа алына

1^1Экинчи айны биринчи гюнюнде, исрайыллылар Мисриден чыкъгъанлы экинчи йыл башлангъанда, Раббибиз Синай дангылда Ёлугъувну чатырында Муса булан сёйлей. Ол булай айта:+

2– Тухумларын да, уьягьлюлерин де гёз алгъа тутуп, Исрайылны халкъыны санавун гьисапгъа алыгъыз. Бирин де къутгъармай, гьар эргишини атын тутуп санагъыз+. 3Гьарун да булан бирче исрайыллыланы асгер къуллукъгъа ярайгъанларын барысын да санап чыгъыгъыз. Оланы йигирма йыл битгенлерин ва шо оьмюрден оьтгенлерин асгер бёлюклеге гёре санап чыгъыгъыз. 4Сизге гьар къавумдан уьягьлюсюню башын тутгъан бирев кёмек этсин. 5Сизге кёмек этежеклер булардыр:

1. Раубимден – Шадайурну уланы Алисур;+
2. 6Симондан – Суршадьяны уланы Шалумил;+
3. 7Ягьудадан – Амминадапны уланы Нагьашун;+
4. 8Иссакардан – Суарны уланы Насаныл;+
5. 9Забулундан – Гьилунну уланы Алиап;+
6. 10Юсупну уланларындан:
7. Апрайимден – Аммигьутну уланы Алишама;
8. Манассадан – Падсурну уланы Гамлийыл;+
9. 11Буньяминден – Гидеонну уланы Абидан;+
10. 12Дандан – Аммишадьяны уланы Агьиазар;+
11. 13Аширден – Укранны уланы Пагил;+
12. 14Гатдан – Дауылны уланы Алиясап;+

13. 15Напталиден – Инанны уланы Агьира+.

16Булар жамиятны инг абурлулары, аталарыны къавумларыны башчылары. Булар Исрайылны тухумларыны башчылары.

17Муса ва Гьарун атлары тутулуп эсгерилген бу адамлар булан 18экинчи айны биринчи гюнюнде бютюн халкъны жыя. Исрайыллылар оьзлени къавумун тухумлагъа ва уьягьлюлеге гёре гёрсете. Эргишилени йигирма йыл битгенлери ва шо оьмюрден оьтгенлери гьарисини аты тутулуп гьисапгъа алына. 19Раббибиз Мусагъа шолай буюра. Синай дангылда Муса гьисапгъа алгъан исрайыллыланы санаву шулай бола:

20Исрайылны уллусу уланы Раубимни наслулары: йигирма йыл битген ва шо оьмюрден оьтген бары да эргишилени асгерлик къуллукъгъа ярайгъанлары тухум ва уьягьлю шагьатнамаларына гёре гьариси аты тутулуп гьисапгъа алына. 21Раубимни къавумундагъыланы санаву 46 500 бола+.

22Симонну наслуларындан: йигирма йыл битген ва шо оьмюрден оьтген бары да эргишилени асгерлик къуллукъгъа ярайгъанлары тухум ва уьягьлю шагьатнамаларына гёре гьариси аты тутулуп гьисапгъа алына. 23Симонну къавумундагъыланы санаву 59 300 бола+.

24Гатны наслуларындан: йигирма йыл битген ва шо оьмюрден оьтген бары да эргишилени асгерлик къуллукъгъа ярайгъанлары тухум ва уьягьлю шагьатнамаларына гёре гьариси аты тутулуп гьисапгъа алына. 25Гатны къавумундагъыланы санаву 45 650 бола+.

26Ягьуданы наслуларындан: йигирма йыл битген ва шо оьмюрден оьтген бары да эргишилени асгерлик къуллукъгъа ярайгъанлары тухум ва уьягьлю шагьатнамаларына гёре гьариси аты тутулуп гьисапгъа алына. 27Ягьуданы къавумундагъыланы санаву 74 600 бола+.

28Иссакарны наслуларындан: йигирма йыл битген ва шо оьмюрден оьтген бары да эргишилени асгерлик къуллукъгъа ярайгъанлары тухум ва уьягьлю шагьатнамаларына гёре гьариси аты тутулуп гьисапгъа алына. 29Иссакарны къавумундагъыланы санаву 54 400 бола+.

30Забулунну наслуларындан: йигирма йыл битген ва шо оьмюрден оьтген бары да эргишилени асгерлик къуллукъгъа ярайгъанлары тухум ва уьягьлю шагьатнамаларына гёре гьариси аты тутулуп гьисапгъа алына. 31Забулунну къавумундагъыланы санаву 57 400 бола+.

32Юсупну уланларындан.

Апрайимни наслуларындан: йигирма йыл битген ва шо оьмюрден оьтген бары да эргишилени асгерлик къуллукъгъа ярайгъанлары тухум ва уьягьлю шагьатнамаларына гёре гьариси аты тутулуп гьисапгъа алына. 33Апрайимни къавумундагъыланы санаву 40 500 бола+.

34Манассаны наслуларындан: йигирма йыл битген ва шо оьмюрден оьтген бары да эргишилени асгерлик къуллукъгъа ярайгъанлары тухум ва уьягьлю шагьатнамаларына гёре гьариси аты тутулуп гьисапгъа алына. 35Манассаны къавумундагъыланы санаву 32 200 бола+.

36Буньяминни наслуларындан: йигирма йыл битген ва шо оьмюрден оьтген бары да эргишилени асгерлик къуллукъгъа ярайгъанлары тухум ва уьягьлю шагьатнамаларына гёре гьариси аты тутулуп гьисапгъа алына. 37Буньяминни къавумундагъыланы санаву 35 400 бола+.

38Данны наслуларындан: йигирма йыл битген ва шо оьмюрден оьтген бары да эргишилени асгерлик къуллукъгъа ярайгъанлары тухум ва уьягьлю шагьатнамаларына гёре гьариси аты тутулуп гьисапгъа алына. 39Данны къавумундагъыланы санаву 62 700 бола+.

40Аширни наслуларындан: йигирма йыл битген ва шо оьмюрден оьтген бары да эргишилени асгерлик къуллукъгъа ярайгъанлары тухум ва уьягьлю шагьатнамаларына гёре гьариси аты тутулуп гьисапгъа алына. 41Аширни къавумундагъыланы санаву 41 500 бола+.

42Напталини наслуларындан: йигирма йыл битген ва шо оьмюрден оьтген бары да эргишилени асгерлик къуллукъгъа ярайгъанлары тухум ва уьягьлю шагьатнамаларына гёре гьариси аты тутулуп гьисапгъа алына. 43Напталини къавумундагъыланы санаву 53 400 бола+.

44Булар Муса, Гьарун ва Исрайылны он эки де башчысы гьисапгъа алгъан эргишилер. Шо башчыланы гьариси оьзлени уьягьлюсюню атындан вакил болгъан. 45Йигирма йыл битген ва шо оьмюрден оьтген бары да исрайыллы эргишилени асгерлик къуллукъгъа ярайгъанлары оьзлени уьягьлюлерине гёре гьисапгъа алынгъан болгъан. 46Оланы барысыны да санаву 603 550 бола+.

47Амма Левини къавумундагъы уьягьлюлени санаву оьзгелер булан бирче гьисапгъа алынмай. 48Неге тюгюл де, Раббибиз Мусагъа булай айтгъан:

49– Левини къавумундагъыланы санама ва оланы оьзге исрайыллылар булан бирче гьисапгъа къошма. 50Левилилеге Шагьатнаманы чатырын, ону бары да алатларын тапшур. Олар чатырны ва ону бары да алатларын алып юрюсюн, оланы гьайын этсин ва чатырны айланасында къонушуп токътасын. 51Чатырны башгъа ерге гёчюрме тарыкъ болгъанда, ону левилилер тайдырсын; ону къурма тарыкъ болгъанда, олар къурсун. Эгер чатыргъа оьзге адам ювукълашса, ол оьлюмге тарылажакъ. 52Исрайыллылар чатырларын гьариси оьзлени къонушунда, оьзлени байрагъыны тюбюнде бёлюклеге гёре къуражакъ.

53Тек Раббибиз исрайыллылагъа къазапланмасын учун, левилилер чатырларын Шагьатнаманы чатырыны айланасы булан къуражакъ. Левилилер Шагьатнаманы чатырында къаравул этежек+.

54Исрайыллылар бары да ишни Раббибиз Мусагъа буюргъан кюйде эте.

2

Исрайылны къавумларыны къонушларда ерлешген кюйлери

2^1Раббибиз Мусагъа ва Гьарунгъа булай айта:

2– Исрайыллылар Ёлугъув чатырыны айланасында, шондан ариде, гьариси оьзюню байрагъыны, уьягьлюлерини белгилерини тюбюнде къонушуп токътасын.

3Ягьуданы оьзюню байрагъыны тюбюнде къонушгъан ери гюнтувушда, гюн чыкъгъан якъгъа багъып болсун. Ягьуданы къавумуну башчысы – Амминадапны уланы Нагьашун+. 4Ону асгеринде 74 600 эргиши бар.

5Иссакарны къавуму оланы къырыйында къонушуп токътасын. Иссакарны къавумуну башчысы – Суарны уланы Насаныл. 6Ону асгеринде 54 400 эргиши бар.

7Къырыйында Забулунну къавуму болажакъ. Забулунну къавумуну башчысы – Гьилунну уланы Алиап. 8Ону асгеринде 57 400 эргиши бар.

9Ягьуданы къонушунда асгерлеге гёре ерлешген 186 400 эргиши бар. Олар ёлгъа инг башлап чыгъажакъ+.

10Къыблада оьзюню байрагъыны тюбюнде Раубимни къавуму къонушуп токътажакъ. Раубимни къавумуну башчысы – Шадайурну уланы Алисур. 11Ону асгеринде 46 500 эргиши бар.

12Симонну къавуму оланы къырыйында къонушуп токътасын. Симонну къавумуну башчысы – Суршадьяны уланы Шалумил. 13Ону асгеринде 59 300 эргиши бар.

14Къырыйында Гатны къавуму къонушуп токътасын. Гатны къавумуну башчысы – Дауылны уланы Алиясап. 15Ону асгеринде 45 650 эргиши бар.

16Раубимни къонушунда асгерлеге гёре ерлешген 151 450 эргиши бар. Олар ёлгъа экинчилей чыгъажакъ+.

17Сонг айланасында асгерлер де булан Ёлугъув чатыры ва левилилер чыкъсын.

Исрайыллылар ёлгъа оьзлени къонушгъан къайдасына гёре, гьариси оьз еринде, оьзюню байрагъыны тюбюнде чыгъажакъ+.

18Гюнбатышда оьзюню байрагъыны тюбюнде Апрайимни къавуму къонушуп токътасын. Апрайимни къавумуну башчысы – Аммигьутну уланы Алишама. 19Ону асгеринде 40 500 эргиши бар.

20Олардан сонг Манассаны къавуму болажакъ. Манассаны къавумуну башчысы – Падсурну уланы Гамлийыл. 21Ону асгеринде 32 200 эргиши бар.

22Сонг Буньяминни къавуму болажакъ. Буньяминни къавумуну башчысы – Гидеонну уланы Абидан. 23Ону асгеринде 35 400 эргиши бар.

24Апрайимни къонушунда асгерлеге гёре ерлешген 108 100 эргиши бар. Олар ёлгъа уьчюнчюлей чыгъажакъ+.

25Темиркъазыкъда оьзюню байрагъыны тюбюнде Данны къавуму къонушуп токътасын. Данны къавумуну башчысы – Аммишадьяны уланы Агьиазар. 26Ону асгеринде 62 700 эргиши бар.

27Оланы къырыйында Аширни къавуму къонушуп токътажакъ. Аширни къавумуну башчысы – Укранны уланы Пагил. 28Ону асгеринде 41 500 эргиши бар.

29Сонг Напталини къавуму болажакъ. Напталини къавумуну башчысы – Инанны уланы Агьира. 30Ону асгеринде 53 400 эргиши бар.

31Данны къонушунда барысы да 157 600 эргиши бар. Олар ёлгъа оьзлени байракъларыны тюбюнде лап артда чыгъажакъ+.

32Булар уьягьлюлерине гёре гьисапгъа алынгъан исрайыллылар. Барысы да бёлюклеге гёре 603 550 эргиши бар+. 33Янгыз левилилер оьзге исрайыллылар булан гьисапгъа алынмай, неге тюгюл де Раббибиз Мусагъа шолай буюргъан+.

34Исрайыллылар Раббибиз Мусагъа буюргъан бары да ишни эте. Олар оьзлени байракъларыны тюбюнде къонушуп токътай ва гьариси оьзлени тухуму ва уьягьлюсю булан ёл чыгъа.

3

Левилилени чатырда къуллукъ этивю

3^1Муна Раббибиз Муса булан Синай тавда сёйлейген вакътидеги Гьарунну ва Мусаны тайпа-тухуму.

2Гьарунну уланларыны атлары: Надап – ону уллусу уланы, Абигьут, Алиазар ва Итамар+. 3Булар Гьарунну уланларыны, башына май сюртюлген дин къуллукъчуланы атлары. Гьарун оланы дин къуллукъчулар гьисапда чалышмакъ учун багъышлагъан. 4Тек Надап ва Абигьут Синай дангылда Раббибизге ят болгъан ялынны гелтиргени саялы оьле. Оланы уланлары болмагъан. Янгыз Алиазар булан Итамар атасы Гьарунну савунда дин къуллукъчулар гьисапда чалыша+.

5Раббибиз Мусагъа булай айта:

6– Левини къавумун гелтирип, оланы дин къуллукъчу Гьарунгъа тапшур. Олар Гьарунгъа кёмек этип турсун+. 7Олар Сыйлы чатырда Гьарунну ва бютюн жамиятны атындан къуллукъ этсин. 8Олар Ёлугъувну чатырындагъы алатланы гьайын этсин. Сыйлы чатырда къуллукъ эте туруп, исрайыллылар учун да борчланы кютсюн. 9Левилилени Гьарунгъа ва ону уланларына тапшур. Исрайыллыланы тухумларыны арасындан олар бютюнлей Гьарунгъа тапшурулма герек+. 10Гьарунну ва ону уланларын дин къуллукъчулар гьисапда чалышмакъ учун сал. Сыйлы чатыргъа олардан оьзге ювукълашгъан гьар ким оьлтюрюлме герек+.

11Дагъы да Раббибиз Мусагъа булай айта:

12– Исрайылны бары да тухумларыны арасындан башлап улан болуп тувгъанларыны орнуна левилилени алдым. Левилилер Меникидир, 13неге тюгюл де башлап улан болуп тувгъанланы барысы да Меникидир. Мен Мисриде бары да башлап тувгъанланы оьлтюргенде, Оьзюме Исрайылда башлап тувгъан бары да инсанланы да, гьайванланы да айырып алдым. Олар Меники болма тарыкъ. Мен Раббимен+.

Левилилер гьисапгъа алына

14Синай дангылда Раббибиз Мусагъа булай айта:

15– Левилилени уьягьлюлерине, тухумларына гёре санап чыкъ. Эргиши тайпадан бир ай битгенлеринден тутуп ва шо оьмюрден уллуларыны барысын да санап чыкъ.

16Муса, Раббибиз оьзюне буюргъан кюйде, оланы санап чыгъа.

17Муна Левини уланларыны атлары:

Гаршун, Кегьат ва Марари+.

18Муна гаршунлуланы тухумларыны атлары:

Либни ва Шамьи.

19Кегьатлыланы тухумлары:

Амрам, Исгьар, Гьабрун ва Уззийыл.

20Марарилилени тухумлары:

Магьли ва Муши. Муна уьягьлюлерине гёре левилилени тухумлары.

21Гаршундан либнилилени ва шамьилилени тухумлары амалгъа геле. Олар гаршунлуланы тухумлары. 22Эргиши тайпадан бир ай битгенлеринден тутуп ва шо оьмюрден уллуларыны барысыны да санаву етти минг беш юз адам бола. 23Гаршунлуланы тухумлары гюнбатышда, Сыйлы чатырны артында къонушуп токътама герек болгъан+. 24Гаршунлуланы тухумларыны башчысы Лайылны уланы Алиясап болгъан. 25-26Гаршунлулагъа Ёлугъув чатырында Сыйлы чатырны, ону уьстюне ябылагъан шаршавланы, Ёлугъув чатырына гиреген ердеги пердени гьайын этив тапшурула. Дагъы да абзарны перделерини, Сыйлы чатырны айланасындагъы абзаргъа гиреген ердеги пердени, къурбан этеген ерни, аркъанланы ва бары да алатланы гьайын этив тапшурула+.

27Кегьатдан амрамлыланы, исгьарлыланы, гьабрунлуланы ва уззийыллыланы тухумлары амалгъа геле. Шолар кегьатлыланы тухумлары. 28Эргиши тайпадан бир ай битгенлеринден тутуп ва шо оьмюрден уллуларыны барысыны да санаву сегиз минг алты юз адам бола. Кегьатлылагъа сыйлы ерни гьайын этив тапшурула. 29Кегьатлыланы тухумлары Сыйлы чатырны къыбла ягъында къонушуп токътама тарыкъ болгъан. 30Кегьатлыланы тухумларыны башчысы Уззийылны уланы Алисапан болгъан. 31Олагъа сандыкъны, тахны, чыракъны, къурбан этеген ерлени, сыйлы ерде дин къуллукъну кютегенде къоллайгъан алатланы, пердени ва ону бары да алатларыны гьайын этив ва олар шонда этме герекли бары да ишлер тапшурула+. 32Левилилени аслу башчысы дин къуллукъчу Гьарунну уланы Алиазар бола. Ол оьзлеге сыйлы ерни гьайын этив тапшурулгъанланы уьстюнде токътагъан болгъан+.

33Марарилерден магьлилени ва мушлуланы тухумлары амалгъа гелген. Шолар марарилени тухумлары. 34Эргиши тайпадан бир ай битгенлеринден тутуп ва шо оьмюрден уллуларыны барысыны да санаву алты минг эки юз адам бола. 35Марарилени тухумларыны башчысы Абигьаилни уланы Сурыл болгъан. Олагъа Сыйлы чатырны темиркъазыкъ ягъында къонушуп токътама тарыкъ бола. 36Марарилеге Сыйлы чатырны рамларыны, гёнделен аркъалыкъларыны, багъаналарыны, тиревлерини, ону бары да тарыкъ-гереги булангъы ясандырывларыны гьайын этив тапшурула+. 37Дагъы да Сыйлы чатырны айланасындагъы абзарны тиревлери булангъы багъаналарыны, чатырны къазыкъларыны ва аркъанларыны гьайын этив тапшурула.

38Муса, Гьарун ва ону уланлары Сыйлы чатырны гюнбатыш ягъында, гюн чыгъагъан якъгъа багъып, Ёлугъувну чатырыны алдында къонушуп токътай. Олагъа исрайыллыланы атындан сыйлы ерни гьайын этме герек бола. Сыйлы ерге олардан оьзге ювукълашгъан гьар ким оьлтюрме герек бола.

39Раббибизни буйругъу булан Муса ва Гьарун левилилени уьягьлюлерине гёре санап чыгъа. Оланы эргиши тайпадан бир ай битгенлеринден тутуп ва шо оьмюрден уллуларыны барысыны да санаву йигирма эки минг адам бола+.

Исрайыллыланы башлап тувгъанларыны орнун левилилер тута

40Раббибиз Мусагъа булай айта:

– Исрайыллыланы башлап тувгъанларын эргиши тайпадан бир ай битгенлеринден тутуп ва шо оьмюрден уллуларыны барысын да санап чыкъ ва оланы атларыны сиягьын гьазирле. 41Мен Раббимен. Исрайыллыланы башлап тувгъанларыны барысыны да орнуна Магъа левилилени айырып бер. Дагъы да исрайыллыланы гьайван-малыны башлап къозлагъан балаларыны орнуна левилилени бары да гьайван-малын айырып бер.

42Раббибиз оьзюне буюргъан кюйде, Муса исрайыллыланы башлап тувгъанларын барысын да санап чыгъа. 43Атларына гёре гьисапгъа алынгъан башлап тувгъанланы эргиши тайпадан бир ай битгенлеринден тутуп ва шо оьмюрден уллуларыны барысыны да санаву йигирма эки минг эки юз етмиш уьч адам бола.

44Дагъы да Раббибиз Мусагъа булай айта:

45– Исрайыллыланы башлап тувгъанларыны орнуна левилилени ал. Оланы гьайван-малыны орнуна да левилилени гьайван-малын ал. Левилилер Меники болма тарыкъ. Мен Раббимен. 46Исрайыллыланы башлап тувгъанларыны санаву левилиленикинден эки юз етмиш уьчге артыкъ. Артыкъ чыкъгъанларын сатып алмакъ учун, 47Сыйлы чатырда юрюлеген шекелге гёре, гьариси учун йигирма гер тартагъан бешер шекел жый+. 48Шо артыкъ чыкъгъанларын сатып алмакъ учун гёрсетилген гюмюшню Гьарунгъа ва ону уланларына бер.

49Муса левилилер сатып алгъанлардан артыкъ чыкъгъанларындан тёлев ала. 50Ол исрайыллыланы башлап тувгъанларындан, сыйлы ерни шекелине гёре, бир минг уьч юз алтмыш беш шекелни оьлчевюндеги гюмюш жыя. 51Раббибиз айтгъан кюйде, Ону буйругъуна гёре, Муса тёлевню Гьарунгъа ва ону уланларына бере.

4

Кегьатлыланы борчлары

4^1Раббибиз Мусагъа ва Гьарунгъа булай айта:

2– Левилилени кегьатлы бутагъын тухумларына ва уьягьлюлерине гёре гьисапгъа ал. 3Отуз йылдан тутуп эллиге етишген, Ёлугъувну чатырында къуллукъ этме болагъан бары да эргишилени санап чыкъ+.

4Кегьатлыланы Ёлугъувну чатырында этме герек къуллугъу булайдыр: олар инг сыйлы алатланы гьайын этсин. 5Къонушгъан ерден ёл чыкъма тарыкъ болгъанда, Гьарун ва ону уланлары, гирип, ябагъан пердени чечсин ва шону булан шагьатнаманы сандыгъын япсын. 6Олар пердени тюбюне юкъкъа ишленген терилени салсын, уьстюнден ачылгъан ачыкъ гёк шаршавну япсын ва къурукъланы сукъсун+.

7Олар сыйлы экмек учун тепсини уьстюне ачыкъ гёк шаршавну япсын, уьстюне бошгъапланы, яллатып арив ийислер тюшюрмек учун савутланы, къурбан тёгювлер учун пиялаланы ва кажинлени салсын. Гьаман тепсиде болагъан экмек шондан таймасын. 8Шоланы уьстюне ачыкъ къызыл шаршавну яйсын, юкъкъа ишленген терилени япсын ва къурукъланы сукъсун.

9Олар, ачыкъ гёк шаршавну алып, лампалары, жыжымлар тутагъан машалары, пурх тёгюлеген чоргъалары ва бары да май тёгеген алатлары булангъы чыракъны япсын. 10Олар чыракъны бары да алатлары да булан юкъкъа ишленген терилеге чырмасын ва гётергичге салсын.

11Олар алтындан этилген къурбан этеген ерни уьстюне ачыкъ гёк шаршав яйсын, юкъкъа ишленген терилени япсын ва къурукъланы сукъсун.

12Олар сыйлы ерде къуллукъ этегенде къоллайгъан бары да алатланы алсын, шоланы ачыкъ гёк шаршавгъа чырмасын, уьстюне юкъкъа ишленген терилени япсын ва гётергичге салсын.

13Олар багъырдан этилген къурбан этеген ерни уьстюнден кюлню сибирип тайдырсын, шону уьстюне авур къызыл шаршавну яйсын 14ва уьстюне къурбан этеген ерде къуллукъ этегенде къоллайгъан бары да алатланы: таваланы, этге чанчмакъ учун чишлени, беллени ва къанны себелемек учун пиялаланы – салсын. Олар къурбан этеген ерни уьстюне юкъкъа ишленген терилени япсын ва къурукъланы сукъсун.

15Къонушгъан ерден ёлгъа чыкъма тарыкъ болгъанда, Гьарун ва ону уланлары сыйлы ерни ва шону алатларыны уьстюн ябып битгенде, кегьатлылар шоланы барын да гётерип юрюмек учун гелсин. Олагъа сыйлы алатлагъа тийме ярамай, ёгъесе олар оьлежек. Булар – Ёлугъувну чатырындагъы кегьатлылар гётерип юрюжек алатлар+.

16Дин къуллукъчу Гьарунну уланы Алиазар багъышламакъ учун майны, арив ийислер чыгъармакъ учун алатны, экмекни гьамангъы къурбан этивюню ва башгъа сюртмек учун майны гьайын этсин. Ол савлай Сыйлы чатырны ва шону ичиндеги бары да алатланы, сыйлы ерни ва шондагъы бары да алатланы гьайын этсин+.

17Раббибиз Мусагъа ва Гьарунгъа булай айта:

18– Кегьатлыланы левили тухумун дагъылма къоймагъыз. 19Олар зор сыйлы алатлагъа ювукълашып оьлмейли яшасын учун, олар учун шулай этигиз: Гьарун ва ону уланлары, сыйлы ерге гирип, гьарисине оьзюню къуллугъун ва нени алып юрюме герекни белгилесин. 20Тек Сыйлы чатыргъа бир аз мюгьлетге де къарап къоймасын учун, кегьатлылар оьзлер гирмесин, ёгъесе олар оьлежек+.

Гаршунлуланы борчлары

21Раббибиз Мусагъа булай айта:

22– Дагъы да гаршунлуланы уьягьлюлерине ва тухумларына гёре гьисапгъа ал. 23Отуз йылдан тутуп эллиге етишген, Ёлугъувну чатырында къуллукъ этме болагъан бары да эргишилени санап чыкъ.

24Муна гаршунлуланы тухумлары тёгеген загьмат ва къуллукъ этегенде оланы уьстюне тюшеген юк:+
25Сыйлы чатырны – Ёлугъувну чатырыны перделерин, ону шаршавун, юкъкъа ишленген терилерден этилген шаршавну, Ёлугъувну чатырына гиреген ердеги пердени, 26Сыйлы чатырны ва къурбан этеген ерни айланасындагъы перделени, гиреген ердеги пердени, аркъанланы ва шолагъа гьажатлы болагъан бары да алатланы алып юрюсюн. Олар этме герекли шо ишлени барысын да этсин. 27Олар Гьарунну ва ону уланларыны ёлбашчылыгъы булан бары да къуллугъун этсин, бир ерден башгъа ерге элтсин неде башгъа ишин этсин. Элтме тарыкъ алатланы гьайын оьзлеге тапшуругъуз. 28Гаршунлуланы тухумларыны Ёлугъувну чатырындагъы къуллукъ этивю шолайдыр. Олар оьзлени борчларын дин къуллукъчу Гьарунну уланы Итамарны ёлбашчылыгъы булан кютсюн.

Марарилени борчлары

29Марарилени тухумларына ва уьягьлюлерине гёре гьисапгъа ал. 30Отуз йылдан тутуп эллиге етишген, Ёлугъувну чатырында къуллукъ этме болагъан бары да эргишилени санап чыкъ. 31Ёлугъувну чатырында къуллукъ этеген вакътидеги оланы борчу булайдыр: Сыйлы чатырны рамларын, ону гёнделен аркъалыкъларын, багъаналарын ва тиревлерин алып юрюсюн+. 32Дагъы да айланадагъы абзарны тиревлери булан багъаналарын, чатырны къазыкъларын, аркъанланы, шону бары да тарыкъ-герегин ва алатларын алып юрюсюн. Гьар кимге нени алып юрюмекни белгиле. 33Дин къуллукъчу Гьарунну уланы Итамарны ёлбашчылыгъы булан марарилени тухумларыны Ёлугъувну чатырында кютме герек къуллугъу шолайдыр.

Левилилени тухумлары гьисапгъа алына

34Муса, Гьарун ва халкъны башчылары кегьатлыланы тухумларына ва уьягьлюлерине гёре гьисапгъа ала. 35-36Отуз йылдан тутуп эллиге етишген, Ёлугъувну чатырында къуллукъ этме болагъан бары да эргишилени тухумларына гёре санап чыкъгъанда, эки минг етти юз элли адам бола. 37Шо кегьатлыланы тухумларындан Ёлугъувну чатырында къуллукъ этегенлени умуми санаву. Муса ва Гьарун оланы Раббибиз Мусагъа этген буйрукъгъа гёре санап чыгъа.

38Гаршунлулар тухумларына ва уьягьлюлерине гёре гьисапгъа алына. 39-40Отуз йылдан тутуп эллиге етишген, Ёлугъувну чатырында къуллукъ этме болагъан бары да эргишилени тухумларына гёре санап чыкъгъанда, эки минг алты юз отуз адам бола. 41Шо гаршунлуланы тухумларындан Ёлугъувну чатырында къуллукъ этегенлени барысыны да умуми санаву. Муса ва Гьарун оланы Раббибизни буйругъуна гёре санап чыгъа.

42Марарилер тухумларына гёре гьисапгъа алына. 43-44Отуз йылдан тутуп эллиге етишген, Ёлугъувну чатырында къуллукъ этме болагъан бары да эргишилени тухумларына гёре санап чыкъгъанда, уьч минг эки юз адам бола. 45Бу оланы марари тухумлардагъы умуми санаву. Муса ва Гьарун оланы Раббибиз Мусагъа этген буйрукъгъа гёре санап чыгъа.

46Муса, Гьарун ва Исрайылны башчылары левилилени тухумларын ва уьягьлюлерин гьисапгъа ала. 47-48Отуз йылдан тутуп эллиге етишген, Ёлугъувну чатырында къуллукъ этме болагъан ва шону алып юрюме болагъан бары да эргишилени тухумларына гёре санап чыкъгъанда, сегиз минг беш юз сексен адам бола. 49Раббибизни Мусадан таба этилген буйругъуна гёре, оланы гьарисине оьзюню къуллугъу белгилене ва нени гётерме гереклиги гьакъда айтыла.

Оланы Раббибизни Мусадан таба этген буйругъуна гёре санап чыгъа.

5

Къонушдагъы тазалыкъ булан байлавлу къанунлар

5^1Раббибиз Мусагъа булай айта:

2– Исрайыллылагъа буюр: югъагъан гён аврувлар, къаркъарасындан нас чыгъагъан неде оьлюге тийип мурдарлангъан гьар кимни къонушдан чыгъарыгъыз+. 3Эргишилени де, къатынгишилени де чыгъарыгъыз. Къонушну мурдарламасын учун, оланы шондан тышгъа чыгъарыгъыз. Мен шонда сизин арагъызда яшайман+.

4Исрайыллылар, шо буйрукъну кюте туруп, оланы къонушдан чыгъарып йибере. Олар бары да ишни тап Раббибиз Мусагъа айтгъан кюйде эте.

Зарал тийдирилгенде этилеген тёлев

5Раббибиз Мусагъа булай айта:

6– Исрайыллылагъа булай айт: «Эгер де эргиши неде къатынгиши, оьзге адамгъа зарал тийдирсе, Раббибизге къаршы гюнагь иш этген ва айыплы бола+. 7Ол ачыкъдан оьзюню гюнагьына мюкюр болма тарыкъ. Тийдирген заралы саялы ол толу кюйде гьакъ тёлесин, шону уьстюне зарал тийдирген адамгъа бешден бир пайны да къошсун+. 8Эгер де зарал тийген адам сав тюгюл буса ва ону тийген заралы саялы тёлеме ювукъ къардашы да ёкъ буса, тёлев Раббигизники болур ва шо тёлев къурбан этилген къой да булан бирче дин къуллукъчугъа берилме герек. Айыпгъа тартылагъан адам шо къойдан таба тазаланажакъ. 9Исрайыллылар дин къуллукъчугъа гелтирген бары да сыйлы савгъатлар онуки болур. 10Гьар адамны сыйлы савгъатлары дин къуллукъчунукидир. Ол дин къуллукъчугъа бергени дин къуллукъчунукидир».

Эрине хыянатлыкъ этген къатын учун сынав

11Раббибиз Мусагъа булай айта:

12– Исрайыллылар булан сёйлеп къара ва олагъа булай айт: «Эгер къатыны, эрине хыянатлыкъ этип, огъар аминлигин сакъламаса, 13шо къатынгъа бирев ювукълукъ этсе, эри де шо гьакъда билмесе; эгер шо къатын, яшыртгъын мурдарланып, ону шо ишине шагьат болмай, ол аянгъа чыгъарылмагъан буса,+
14эри буса мурдарлангъан къатынына гюнчюлюк этме, шеклик этме башласа, гьатта къатыны мурдарланмагъан буса да, гюнчюлюк этип, огъар шеклик этме башласа, 15ону дин къуллукъчуну янына гелтирсин. Дин къуллукъчу шо къатын учун арпа унну епасыны[*] ондан бир пайын къурбан этсин. Тек унгъа май тёкмесин ва шогъар арив ийис гелтиреген сыламаны салмасын, неге тюгюл шо гюнчюлюк булан байлавлу сыйлы экмекни къурбаныдыр, гюнагьны эсге алма борчлу этеген айыбын ачывну къурбаныдыр+.

16Дин къуллукъчу, шо къатынгишини гелтирип, Раббибизни алдында токътатсын. 17Ол сыныкъ савутгъа сыйлы сувну тёксюн ва сувгъа Сыйлы чатырны жабарындан алынгъан топуракъны салсын. 18Дин къуллукъчу, къатынгишини Раббибизни алдында да токътатып, ону чачларын яйсын, къолуна айыбын ачывну къурбанын, гюнчюлюк учунгъу сыйлы экмекни къурбанын тутдурсун, оьзю буса налатлайгъан аччы сувну тутсун. 19Ол къатынгишиге: „Эгер сагъа оьзге эргиши ювукълукъ этмеген буса, эгер де сен эринг де бар туруп, огъар хыянатлыкъ этип, мурдарланмагъан бусанг, налатлайгъан шу аччы сув сагъа зарал гелтирмесин“, – деп айтсын. 20„Эгер де, эринг де бар туруп, огъар хыянатлыкъ этип, эрингден къайры оьзге эргиши булан ювукълукъ этип мурдарлангъан бусанг, 21-22Раббибиз, къарнынгны тюшюрюп, къурсагъынгны шишдирип, халкъынгны арасында сагъа къаргъыш этсин, налат берсин. Налатлайгъан шу сув, ичинге гирип, сени къурсагъынгны шишдирсин, къарнынгны тюшюрсюн“, – деп айтсын. Дин къуллукъчу шолай ант булан къатынгишиге налат берер.

Къатынгиши: „Амин, амин“, – десин+.

23Дин къуллукъчу, шо налатланы кагъызгъа да язып, аччы сув булан чайсын. 24Ол къатынгишиге налатлайгъан аччы сувну ичирсин. Шо сув ону къарнына гиргенде, гючлю кюйде азап чекдирежек. 25Дин къуллукъчу ону къолундан гюнчюлюк учун этилген сыйлы экмекни къурбанын алсын, Раббибизни алдында силксин ва къурбан этеген ерге гелтирсин. 26Ол, белги гьисапдагъы пай этип, экмекни къурбанындан бир увучну алсын ва къурбан этеген ерде яллатсын. Сонг къатынгишиге сув ичирсин. 27Эгер ол мурдарлангъан буса, эрине хыянатлыкъ этген буса, шо заман дин къуллукъчу огъар налатлайгъан сув ичирсин. Шо сув ичине гиргендокъ, ону гючлю кюйде азап чекдирежек: ону къурсагъы шишежек, къарны буса тюшежек ва ону бары халкъ налатлажакъ. 28Эгер де къатынгиши мурдарланмайлы, таза буса, огъар зарал тиймежек ва ол яш табып болажакъ.

29-30Эгер эрдеги къатынгиши, аминлигин де бузуп, мурдарланса неде къатынына шеклик этеген эргиши гюнчюлюк этме башласа, гюнчюлюкге байлавлу къанун шолай болур. Дин къуллукъчу къатынгишини Раббигизни алдында токътатсын ва огъар шо къанун булан иш гёрсюн. 31Эри гюнагьлы болмажакъ, къатыны буса этген гюнагьы саялы жавап бережек».

6

Назорлулар учун гёрсетилген къайдалар

6^1Раббибиз Мусагъа булай айта:

2– Исрайыллылагъа булай айт: «Эгер эргиши неде къатынгиши оьзюн Раббисине багъышламакъ муратда оьзтерече ваъда, назорлукъну[*] ваъдасын этсе, 3чагъырны, бозаны ва чагъырдан, оьзге тюрлю эсиртеген ичкилерден этилген ханцны ичмесин. Олагъа юзюмню сувун ичме, оьзю юзюмню неде кишмишни ашама ярамай. 4Назорлукъну вакътисинде олагъа юзюм борладан бир затны да, гьатта юзюмню къумун да, къабугъун да алып ашама ярамай.

5Назорлукъ учун ваъда этгенде, оланы башына деллек тиймесин. Оьзлени Раббисине багъышлагъан болжалы битмей туруп, олар сыйлы кююнде къалып турсун, башындагъы чачларын оьсме къойсун. 6Оьзлени Раббисине багъышлагъан вакътисинде олагъа оьлюге ювукълашма ярамай+. 7Гьатта оланы атасы, неде анасы, неде агъа-иниси, неде къызардашы гечинсе де, олар саялы мурдарланма ярамай, неге тюгюл оланы Аллагьгъа багъышланывуну белгиси оьзлени башларында бола[*]. 8Олар назорлугъуну вакътисинде оьзлени Раббисине багъышлагъан деп гьисаплана.

9Эгер назорлулар бар ерде хапарсыздан бирев оьлюп къалса ва оланы сыйлы этилген чачлары мурдарланса, олар тазаланагъан гюн – еттинчи гюн чачын къыркъсын. 10Сегизинчи гюн олар дин къуллукъчугъа Ёлугъувну чатырыны алдына эки къыр гёгюрчюнню ва эки яш уьй гёгюрчюнню гелтирсин+. 11Къушланы таза этмек учун, дин къуллукъчу оланы бирисин гюнагьы саялы къурбан этсин, башгъасын буса бютюнлей яллатып къурбан этсин. Неге тюгюл де, олар оьлюню къырыйында токътап мурдарланды. Тап шо гюн олар янгыдан башын сыйлы этсин. 12Назорлукъну вакътисинде олар оьзлени Раббисине багъышласын ва айыбы учун бир йыллыкъ токълуну къурбан этсин. Алдагъы гюнлери гьисапгъа алынмажакъ, неге тюгюл олар оьзлени назорлугъун мурдарлады.

13Назорлуну сыйлы вакътиси тамамлангъанлыкъ булан байлавлу къанун шолайдыр. Ону Ёлугъувну чатырына гиреген ерге гелтирме герек. 14Назорлу шонда Раббисине къурбанлар этсин: бютюнлей яллатмакъ учун, тетиксиз бир йыллыкъ эркек токълуну, ярашывлукъну къурбанын этмек учун, тетиксиз бир йыллыкъ тиши токълуну,+
15тарыкълы болагъан кюйде экмекни къурбанын, къурбан тёгювлени, земгил булан инг тизив ундан май булан басылып этилген маясыз экмеклени ва май сюртюлген чапелеклени+.

16Дин къуллукъчу шо къурбанланы Раббисини алдында этсин ва гюнагь учун, бютюнлей яллатып этилеген къурбанны этсин. 17Сонг ол Раббисине маясыз экмеклени земгили де булан бирче ярашывлукъну къурбанын этсин, шолай да экмекни къурбан этсин ва къурбан тёгювлени этсин.

18Ёлугъувну чатырына гиреген ерде назорлу оьзюню багъышланыв чачларын къыркъсын. Шоланы алып, ярашывлукъну къурбаныны тюбюнде яллайгъан отгъа ташласын.

19Назорлу оьзюню багъышланыв чачларын къыркъгъан сонг, дин къуллукъчу ону къолуна къойну биширилген къалагъын, земгилдеги маясыз экмекни ва маясыз чапелекни тутдурсун+. 20Дин къуллукъчу Раббигизни алдында шоланы силкивню къурбаны гьисапда силксин. Шолар сыйлыдыр ва силкивню тёшю, оьрге чюювню буту булан дин къуллукъчугъа берилме герек. Шондан сонг назорлугъа чагъыр ичме ярар+.

21Бу – назорлукъ булан байлавлу ваъда этген адам учун къанундур. Раббиси учун этеген къурбанын ол назорлукъ булан байлавлу токъташдырылгъан къайдагъа гёре эте ва шондан артыкъ этме болагъан къурбанын да эте. Ол назорлукъ булан байлавлу къанунгъа гёре этген ваъдасын кютсюн».

Дин къуллукъчуну шабагьатлаву

22Раббибиз Мусагъа булай айта:

23– Гьарунгъа ва ону уланларына булай айт: «Исрайыллыланы булай айта туруп шабагьатлагъыз:+

24Раббигиз сени шабагьатласын,
сени къоруп сакъласын;+
25Раббигиз сагъа яхшылыкъ этсин,
сагъа рагьмулу болсун;+
26Раббигиз сени тергевсюз къоймасын
ва сени аманлыкъда къойсун».

27Гьарун ва ону уланлары исрайыллылар учун Мени атымны тутуп чакъырыв этежек, Мен де оланы шабагьатлажакъман.

7

Сыйлы чатырны сыйлы этегендеги къурбанлар

7^1Муса Сыйлы чатырны къургъанда, шогъар ва шону бары да алатларына май сюртюп, чатырны сыйлы эте. Дагъы да ол, къурбан этеген ерге, шону бары да алатларына май сюртюп, сыйлы эте+. 2Шондан сонг Исрайылны башчылары, уьягьлюлени башчылары, халкъны гьисабын алывгъа жаваплы болгъан къавумланы башчылары къурбанларын эте. 3Олар Раббибизге савгъатгъа уьстю ябыкъ алты арба ва он эки оьгюз – гьар башчыдан бир оьгюз ва экевден бир арба гелтирип, шоланы барысын да Сыйлы чатырны алдына сала.

4Раббибиз Мусагъа булай айта:

5– Гелтирген затланы къабул этип, шоланы Ёлугъувну чатырында къуллукъ этегенде къолларсан. Шоланы левилилеге, оланы гьарисини къуллукъ этивюне тарыкълы болагъан затны берерсен.

6Муса, арбаланы ва оьгюзлени къабул этип, шоланы левилилеге бере. 7Ол гаршунлулагъа оьзлени къуллукъ этивюне тарыкълы болагъан кюйде эки арба ва дёрт оьгюз бере,+
8марарилилеге буса оьзлени къуллукъ этивюне тарыкълы болагъан кюйде дёрт арба ва сегиз оьгюз бере. Олар бары да дин къуллукъчу Гьарунну уланы Итамарны табилигинде болгъан+. 9Тек Муса кегьатлылагъа бир зат да бермей, неге тюгюл олагъа сыйлы алатланы гьайын этмеклик тапшурулгъан болгъан. Шоланы буса кегьатлылар инбашына салып юрюме герек болгъан+.

10Къурбан этеген ерге май сюртюлген сонг, шону сыйлы этмек учун, Исрайылны башчылары къурбанлыкъларын гьазирлей ва шоланы къурбан этеген ерге багъып гелтире. 11Неге тюгюл де, Раббибиз Мусагъа: «Къурбан этеген ерни сыйлы этмек учун, гьар гюн бир башчы оьзюню къурбанлыгъын гелтирсин», – деп айтгъан.

12Биринчи гюн Ягьуданы къавумундагъы Амминадапны уланы Нагьашун къурбанлар эте+.

13Ону къурбанлыкълары: Сыйлы чатырда юрюлеген шекел булан юз отуз шекел тартагъан гюмюш бошгъап, етмиш шекел тартагъан къан себелемек учун сукара – шолар экмек къурбанын этмек учун май булан булгъангъан тизив ундан толгъан болгъан; 14он шекел тартагъан алтын налбеки – шо арив ийис тюшюреген затдан толгъан болгъан;+
15бютюнлей яллатмакъ учун яш бугъа, къой ва бир йыллыкъ токълу;+
16гюнагь учун къурбан этилеген эчки,+
17ярашывлукъ къурбанын этмек учун эки оьгюз, беш къой, беш эчки ва бир йыллыкъ беш токълу. Амминадапны уланы Нагьашун шолай къурбанлар эте+.

18Экинчи гюн Иссакарны къавумуну башчысы, Суарны уланы Насаныл къурбанлар эте+.

19Ону къурбанлыкълары: сыйлы ерни шекели булан юз отуз шекел тартагъан гюмюш бошгъап, етмиш шекел тартагъан къан себелемек учун сукара – шолар экмек къурбанын этмек учун май булан булгъангъан тизив ундан толгъан болгъан; 20он шекел тартагъан алтын налбеки – шо арив ийис тюшюреген затдан толгъан болгъан; 21бютюнлей яллатмакъ учун яш бугъа, къой ва бир йыллыкъ токълу; 22гюнагь учун къурбан этилеген эчки, 23ярашывлукъ къурбанын этмек учун эки оьгюз, беш къой, беш эчки ва бир йыллыкъ беш токълу. Суарны уланы Насаныл шолай къурбанлар эте.

24Уьчюнчю гюн Забулунну къавумуну башчысы, Гьилунну уланы Алиап къурбанлар эте+.

25Ону къурбанлыкълары: сыйлы ерни шекели булан юз отуз шекел тартагъан гюмюш бошгъап, етмиш шекел тартагъан къан себелемек учун сукара – шолар экмек къурбанын этмек учун май булан булгъангъан тизив ундан толгъан болгъан; 26он шекел тартагъан алтын налбеки – шо арив ийис тюшюреген затдан толгъан болгъан; 27бютюнлей яллатмакъ учун жагьил бугъа, къой ва бир йыллыкъ токълу; 28гюнагь учун къурбан этилеген эчки, 29ярашывлукъ къурбанын этмек учун эки оьгюз, беш къой, беш эчки ва бир йыллыкъ беш токълу. Гьилунну уланы Алиап шолай къурбанлар эте.

30Дёртюнчю гюн Раубимни къавумуну башчысы, Шадайурну уланы Алисур къурбанлар эте+.

31Ону къурбанлыкълары: сыйлы ерни шекели булан юз отуз шекел тартагъан гюмюш бошгъап, етмиш шекел тартагъан къан себелемек учун сукара – шолар экмек къурбанын этмек учун май булан булгъангъан тизив ундан толгъан болгъан; 32он шекел тартагъан алтын налбеки – шо арив ийис тюшюреген затдан толгъан болгъан; 33бютюнлей яллатмакъ учун яш бугъа, къой ва бир йыллыкъ токълу; 34гюнагь учун къурбан этилеген эчки, 35ярашывлукъ къурбанын этмек учун эки оьгюз, беш къой, беш эчки ва бир йыллыкъ беш токълу. Шадайурну уланы Алисур шолай къурбанлар эте.

36Бешинчи гюн Симонну къавумуну башчысы, Суршадьяны уланы Шалумил къурбанлар эте+.

37Ону къурбанлыкълары: сыйлы ерни шекели булан юз отуз шекел тартагъан гюмюш бошгъап, етмиш шекел тартагъан къан себелемек учун сукара – шолар экмек къурбанын этмек учун май булан булгъангъан тизив ундан толгъан болгъан; 38он шекел тартагъан алтын налбеки – шо арив ийис тюшюреген затдан толгъан болгъан; 39бютюнлей яллатмакъ учун яш бугъа, къой ва бир йыллыкъ токълу; 40гюнагь учун къурбан этилеген эчки, 41ярашывлукъ къурбанын этмек учун эки оьгюз, беш къой, беш эчки ва бир йыллыкъ беш токълу. Суршадьяны уланы Шалумил шолай къурбанлар эте.

42Алтынчы гюн Гатны къавумуну башчысы, Дауылны уланы Алиясап къурбанлар эте+.

43Ону къурбанлыкълары: сыйлы ерни шекели булан юз отуз шекел тартагъан гюмюш бошгъап, етмиш шекел тартагъан къан себелемек учун сукара – шолар экмек къурбанын этмек учун май булан булгъангъан тизив ундан толгъан болгъан; 44он шекел тартагъан алтын налбеки – шо арив ийис тюшюреген затдан толгъан болгъан; 45бютюнлей яллатмакъ учун жагьил бугъа, къой ва бир йыллыкъ токълу; 46гюнагь учун къурбан этилеген эчки, 47ярашывлукъ къурбанын этмек учун эки оьгюз, беш къой ва беш эчки ва бир йыллыкъ беш токълу. Дауылны уланы Алиясап шолай къурбанлар эте.

48Еттинчи гюн Апрайимни къавумуну башчысы, Аммигьутну уланы Алишама къурбанлар эте+.

49Ону къурбанлыкълары: сыйлы ерни шекели булан юз отуз шекел тартагъан гюмюш бошгъап, етмиш шекел тартагъан къан себелемек учун сукара – шолар экмек къурбанын этмек учун май булан булгъангъан тизив ундан толгъан болгъан; 50он шекел тартагъан алтын налбеки – шо арив ийис тюшюреген затдан толгъан болгъан; 51бютюнлей яллатмакъ учун яш бугъа, къой ва бир йыллыкъ токълу; 52гюнагь учун къурбан этилеген эчки, 53ярашывлукъ къурбанын этмек учун эки оьгюз, беш къой, беш эчки ва бир йыллыкъ беш токълу. Аммигьутну уланы Алишама шолай къурбанлар эте.

54Сегизинчи гюн Манассаны къавумуну башчысы, Падсурну уланы Гамлийыл къурбанлар эте+.

55Ону къурбанлыкълары: сыйлы ерни шекели булан юз отуз шекел тартагъан гюмюш бошгъап, етмиш шекел тартагъан къан себелемек учун сукара – шолар экмек къурбанын этмек учун май булан булгъангъан тизив ундан толгъан болгъан; 56он шекел тартагъан алтын налбеки – шо арив ийис тюшюреген затдан толгъан болгъан; 57бютюнлей яллатмакъ учун яш бугъа, къой ва бир йыллыкъ токълу; 58гюнагь учун къурбан этилеген эчки, 59ярашывлукъ къурбанын этмек учун эки оьгюз, беш къой, беш эчки ва бир йыллыкъ беш токълу. Падсурну уланы Гамлийыл шолай къурбанлар эте.

60Тогъузунчу гюн Буньяминни къавумуну башчысы, Гидеонну уланы Абидан къурбанлар эте+.

61Ону къурбанлыкълары: сыйлы ерни шекели булан юз отуз шекел тартагъан гюмюш бошгъап, етмиш шекел тартагъан къан себелемек учун сукара – шолар экмек къурбанын этмек учун май булан булгъангъан тизив ундан толгъан болгъан; 62он шекел тартагъан алтын налбеки – шо арив ийис тюшюреген затдан толгъан болгъан; 63бютюнлей яллатмакъ учун яш бугъа, къой ва бир йыллыкъ токълу; 64гюнагь учун къурбан этилеген эчки, 65ярашывлукъ къурбанын этмек учун эки оьгюз, беш къой, беш эчки ва бир йыллыкъ беш токълу. Гидеонну уланы Абидан къурбанлар эте.

66Онунчу гюн Данны къавумуну башчысы, Аммишадьяны уланы Агьиазар къурбанлар эте+.

67Ону къурбанлыкълары: сыйлы ерни шекели булан юз отуз шекел тартагъан гюмюш бошгъап, етмиш шекел тартагъан къан себелемек учун сукара – шолар экмек къурбанын этмек учун май булан булгъангъан тизив ундан толгъан болгъан; 68он шекел тартагъан алтын налбеки – шо арив ийис тюшюреген затдан толгъан болгъан; 69бютюнлей яллатмакъ учун яш бугъа, къой ва бир йыллыкъ токълу; 70гюнагь учун къурбан этилеген эчки, 71ярашывлукъ къурбанын этмек учун эки оьгюз, беш къой, беш эчки ва бир йыллыкъ беш токълу. Аммишадьяны уланы Агьиазар шолай къурбанлар эте.

72Он биринчи гюн Аширни къавумуну башчысы, Укранны уланы Пагил къурбанлар эте+.

73Ону къурбанлыкълары: сыйлы ерни шекели булан юз отуз шекел тартагъан гюмюш бошгъап, етмиш шекел тартагъан къан себелемек учун сукара – шолар экмек къурбанын этмек учун май булан булгъангъан тизив ундан толгъан болгъан; 74он шекел тартагъан алтын налбеки – шо арив ийис тюшюреген затдан толгъан болгъан; 75бютюнлей яллатмакъ учун яш бугъа, къой ва бир йыллыкъ токълу; 76гюнагь учун къурбан этилеген эчки, 77ярашывлукъ къурбанын этмек учун эки оьгюз, беш къой, беш эчки ва бир йыллыкъ беш токълу. Укранны уланы Пагил шолай къурбанлар эте.

78Он экинчи гюн Напталини къавумуну башчысы, Инанны уланы Агьира къурбанлар эте+.

79Ону къурбанлыкълары: сыйлы ерни шекели булан юз отуз шекел тартагъан гюмюш бошгъап, етмиш шекел тартагъан къан себелемек учун сукара – шолар экмек къурбанын этмек учун май булан булгъангъан тизив ундан толгъан болгъан; 80он шекел тартагъан алтын налбеки – шо арив ийис тюшюреген затдан толгъан болгъан; 81бютюнлей яллатмакъ учун яш бугъа, къой ва бир йыллыкъ токълу; 82гюнагь учун къурбан этилеген эчки, 83ярашывлукъ къурбанын этмек учун эки оьгюз, беш къой, беш эчки ва бир йыллыкъ беш токълу. Инанны уланы Агьира шолай къурбанлар эте.

84Къурбан этеген ерни сыйлы этмек учун май сюртгенде, исрайыллыланы башчылары этген къурбанлар шулардыр: он эки гюмюш бошгъап, къан себелемек учун он эки гюмюш сукара ва он эки алтын налбеки. 85Гьар гюмюш бошгъап юз отуз шекел, гьар къан себелемек учун гюмюш сукара етмиш шекел тарта болгъан. Сыйлы ерни шекелини оьлчевю булан бары да шо савутлар эки минг дёрт юз шекел тарта болгъан. 86Арив ийис тюшюреген затдан толгъан он эки алтын налбекини гьариси сыйлы ерни шекелини оьлчевю булан онар шекел тарта болгъан. Бары да алтын налбекилер юз йигирма шекел тарта болгъан. 87Экмек къурбанлары да булан бютюнлей яллатмакъ учун гёрсетилген бары да гьайван-малны санаву шулай болгъан: он эки яш бугъа, он эки къой ва он эки бир йыллыкъ токълу. Он эки эчкини гюнагь учун къурбан этелер. 88Ярашывлукъ учун гёрсетилген къурбанланы бары да гьайван-малны санаву шулай болгъан: йигирма дёрт оьгюз, алтмыш къой, алтмыш эчки ва бир йыллыкъ алтмыш токълу. Къурбан этеген ерни сыйлы этмек учун май сюртгенде этилген къурбанлар шолайдыр.

89Муса Раббибиз булан сёйлемек учун Ёлугъувну чатырына гиргенде, ол шагьатнаманы сандыгъыны уьстюндеги къапгъачдан, эки карубну арасындан таба оьзю булан сёйлейген авазны эшите болгъан. Раббибиз Муса булан шолай сёйлей болгъан+.

8

Кантиллени ерлешген кюю

8^1Раббибиз Мусагъа булай айта:

2– Гьарунгъа: «Сен чыракъны ал ягъына етти кантилни орнат», – деп айт.

3Гьарун оьзюне айтгъан кюйде эте. Раббибиз Мусагъа буюргъан кюйде, ол чыракъны ал ягъына етти де кантилни орната. 4Чыракъны этилген кюю шулай бола: тюбюнден тутуп чечеклерине ерли шо чёкючленген алтындан этиле. Чыракъ Раббибиз Мусагъа гёрсетген уьлгюге гёре этиле.

Левилилени тазаланыву ва Аллагьгъа багъышланыву

5Раббибиз Мусагъа булай айта:

6– Левилилени оьзге исрайыллылардан айырып, тазала.
7Оланы тазаламакъ учун, шулай эт: тазалайгъан сувдан уьстюне себеле, олар савлай къаркъарасын юлюсюн ва гийимин жувсун. Левилилер шолай тазаланажакъ+. 8Олар май булан булгъангъан тизив ундан этилген экмек къурбан булан яш бугъаны алсын, сен буса гюнагь саялы къурбан этме оьзге яш бугъаны ал+. 9Левилилени Ёлугъувну чатырына гелтир ва бары да исрайыллыланы жый. 10Левилилени Раббигизни алдында токътат. Исрайыллылар оланы уьстюне къолларын салсын. 11Левилилер Раббигизге къуллукъ этип болсун учун, силкивню къурбаны гьисапда Гьарун оланы Раббигизге багъышлажакъ.

12Левилилер бугъаланы башларына къолларын салсын. Бир бугъаны гюнагь учун Раббигизге, оьзгесин, левилилени гюнагьлары гечилсин учун, бютюнлей яллатып къурбан эт. 13Левилилени Гьарунну ва ону уланларыны алдында токътат ва силкивню къурбаны гьисапда оланы Раббигизге багъышла. 14Шолай этип, сен левилилени оьзге исрайыллылардан айыражакъсан ва олар Меники болуп токътажакъ+.

15Сен, левилилени тазалап, силкивню къурбаны гьисапда оланы багъышлагъан сонг, олар Ёлугъувну чатырына къуллукъ этме гирсин. 16Левилилер – исрайыллыланы арасындан Магъа толу кюйде берме гереклилеридир. Мен оланы исрайыллы къатынгишиден башлап тувгъан уланларыны, биринчи эркеклерини орнуна аламан+. 17Исрайылда башлап тувгъан эркеклени барысы да – инсан болсун неде гьайван болсун – Меникидир. Мен Мисридеги башлап тувгъанланы барысын да оьлтюрген гюн оланы Оьзюмню сыйлыларым этдим. 18Мен левилилени исрайыллыланы бары да башлап тувгъан уланлары учун айырып алдым. 19Мен левилилени исрайыллыланы атындан Гьарунгъа ва ону уланларына савгъат гьисапда белгиледим. Мен шону левилилер Ёлугъувну чатырында исрайыллылар учун къуллукъ этсин, исрайыллылар сыйлы ерге ювукълашмасын, шо саялы олагъа гьеч бир балагь къопмасын деп этдим+.

20Муса, Гьарун ва бары да исрайыллылар левилилеге тап Раббибиз Мусагъа буюргъан кюйде эте. 21Левилилер тазалана ва гийимин жува. Гьарун оланы Раббибизге силкивню къурбаны гьисапда багъышлай. Ол левилилени таза этмек учун, олагъа тазаланыв адатны кюте. 22Шондан сонг Гьарунну ва ону уланларыны башчылыгъыны тюбюнде Ёлугъувну чатырына къуллукъ этме гире. Олар левилилеге тап Раббибиз Мусагъа буюргъан кюйде эте. 23Раббибиз Мусагъа булай айта:

24– Гьали Мен айтажакъ зат левилилеге тие: йигирма беш йыл битген ва шо оьмюрден оьтген эргишилер Ёлугъувну чатырындагъы къуллугъун кютювге гиришсин+. 25Тек элли йыл битгенде, даим кютеген къуллугъун тамамласын ва дагъы къуллукъ этмесин. 26Олар къардашларына Ёлугъувну чатырындагъы къуллугъун кютювде кёмек этме бола, тек оьзлер къуллукъ этмесин. Булар сен левилилер учун белгилеген борчлардыр.

9

Синай дангылда Пасха байрамны оьтгерив

9^1Исрайыллылар Мисриден чыгъып, экинчи йылны биринчи айында Раббибиз Синай дангылда Муса булан сёйлей. Ол булай айта:

2– Исрайыллылар Пасха байрамны тийишли вакътиде оьтгерсин+. 3Шо байрамны бары да тийишли ёрукълагъа ва адатлагъа гёре бу айны он дёртюнчю гюнюнде белгиленген вакътиде, ахшам оьтгерсин.

4Муса исрайыллылагъа Пасха байрамны оьтгерме буйрукъ бере, 5олар да шону Синай дангылда биринчи айны он дёртюнчю гюнюнде, ахшам оьтгере. Исрайыллылар бары ишни Раббибиз Мусагъа буюргъан кюйде эте.

6Тек бир-бир исрайыллылар Пасха байрамны шо гюн оьтгерип болмай, неге тюгюл олар оьлюге тийип мурдарлангъан болгъан. Шо гюн олар, Мусаны ва Гьарунну янына гелип,+
7Мусагъа:

– Биз оьлюге тийип мурдарлангъан бусакъ да, неге бизин белгиленген вакътиде Раббибизге ортакъ къурбан этме къоймайсыз? – деп сорай. 8Муса олагъа:

– Токътагъыз, Раббибиз сизге байлавлу не буюргъанны билип къарайым, – деп жавап бере.

9Раббибиз Мусагъа булай айта:

10– Исрайыллылагъа булай айт: «Эгер арагъыздан неде наслугъуздан бирев оьлюге тийип мурдарланса неде сапаргъа чыгъып йыракъда болса, огъар Раббигизни Пасха байрамын оьтгерме яражакъ. 11Шо адам байрамны экинчи айны он дёртюнчю гюнюнде, ахшам оьтгерсин. Ол токълуну маясыз экмек ва аччы отлар къошуп ашасын+. 12Токълуну этинден ол эртенге бир гесекни де къоймасын, ону бир сюегин де сындырмасын. Пасханы оьтгере туруп, ол байрамны бары да ёрукъларын кютсюн+. 13Эгер де бирев таза да болуп, сапар да чыкъмайлы, Пасха байрамны оьтгермей къойса, шо адам оьз халкъыны арасындан ёкъ этилежек. Неге тюгюл де, ол белгиленген вакътиде Раббигизге къурбанын этмеди. Шо адамны жазалама тюше.

14Эгер арагъызда яшайгъан бир гелгинчи Раббигизни Пасхасын оьтгерме сюйсе, ол байрам булан байлавлу ёрукъланы ва адатланы кютсюн. Байрам булан байлавлу ятлагъа да, оьзюгюзленикине де бир йимик ёрукъларыгъыз болсун»+.

Сыйлы чатырны уьстюндеги булут

15Сыйлы чатыр, Шагьатнаманы чатыры, къурулгъан гюн шону уьстюн булут яба. Ахшамдан тутуп эртен болгъанча, Сыйлы чатырны уьстюнде от яллайгъандай бола+. 16Гьар заман шо кюйде болуп тура: гюндюзлер шону уьстюн булут яба, гечелер буса от яллайгъандай бола. 17Булут чатырны уьстюнден гётерилгенде, исрайыллылар ёл чыгъа. Булут токътагъан ерде олар къонушуп токътай+. 18Раббибиз буюргъанда, исрайыллылар ёл чыгъа, Ол буюргъанда, къонушуп да токътай. Булут чатырны уьстюнде турагъан вакътиде олар къонушгъан еринде къала. 19Гьатта булут чатырны уьстюн узакъ заман япгъан кюйде турса да, исрайыллылар, Раббибизге тынглап, ёлгъа чыкъмай. 20Бир-бирде булут чатырны уьстюн янгыз бир нече гюнлер япгъан кюйде тура. Янгыз Раббибиз буюргъанда, олар къонушуп токътай ва Ол буюргъанда, ёл чыгъа. 21Бир-бирде булут чатырны уьстюн ахшамдан эртен болгъанча япгъан кюйде тура. Эртен булут гётерилгенде, исрайыллылар ёл чыгъа. Не гюндюз болсун, неде гече болсун, булут чатырны уьстюнден гётерилсе, олар ёл чыгъа. 22Эки гюн, бир ай неде кёп буса да – булут чатырны уьстюн нечакъы заман япгъан кюйде турса да, исрайыллылар къонушуп токътагъан еринде къалып, ёл чыкъмай. Тек булут гётерилсе, олар ёл чыгъа. 23Раббибиз буюргъанда, исрайыллылар къонушуп токътай, Ол буюргъанда буса, ёл чыгъа. Олар, Раббибиз Мусадан берген буйрукъланы кюте туруп, Огъар тынглап юрюй.

10

Гюмюш зурнайлар

10^1Раббибиз Мусагъа булай айта:

2– Халкъны чакъырмакъ учун ва ону къонушгъан еринден хозгъамакъ учун, чёкючленген гюмюшден эки зурнай эт. 3Эки де зурнай согъулгъанда, халкъ Ёлугъувну чатырына гиреген ерде сени алдынга жыйылсын. 4Бир зурнай согъулгъанда, сени алдынга халкъны башчылары – Исрайылны къавумларыны башчылары жыйылсын. 5Къувун гётермек учун зурнайны сокъгъанда, гюнтувушда къонушуп токътагъан тухумлар ёл чыкъсын+. 6Экинчи керен къувун гётермек учун зурнайны сокъгъанда, къыблада къонушуп токътагъан тухумлар ёл чыкъсын. Зурнайны къувун гётермек учун согъулуву ёл чыкъма тарыкъны англатажакъ+. 7Халкъны жыйынгъа жыягъанда, зурнайланы согъугъуз, тек къувун гётергенде йимик сокъмагъыз.

8Зурнайланы дин къуллукъчулар – Гьарунну уланлары согъажакъ. Шо сизин учун да, гележек наслулар учун да гьамангъа къалажакъ буйрукъ.
9Оьзюгюзню топурагъыгъызда сизин къыйыкъсытагъан душман булан ябушма барагъанда, зурнай согъуп, къувун гётеригиз. Шо заман Мен, Раббигиз, Аллагьыгъыз, сизин эсге алажакъман ва душманларыгъыздан къутултажакъман+. 10Йыбавну заманында да, Ай янгырывну байрамында бютюнлей яллатып этеген къурбанланы ва ярашывлукъну къурбанларын эте туруп, зурнай согъугъуз. Шо Мени алдымда, сизин Аллагьыгъызны алдында, эсге салыв болуп токътажакъ: Мен Раббигизмен, сизин Аллагьыгъызман+.

Исрайыллылар Синайдан чыгъа

11Экинчи йылны экинчи айыны йигирманчы гюнюнде Ёлугъувну чатырыны уьстюнден булут гётериле. 12Исрайыллылар Синай дангылдан ёл чыгъа. Булут Паран деген дангылда токътагъанча, олар бир ерден башгъа ерге гёчюп юрюй+. 13Олар биринчилей ёлгъа Раббибизни Мусадан таба этген буйругъуна гёре чыгъа.

14Инг алдын оьзлени байрагъыны тюбюнде Ягьуданы къонушундагъы асгер тербене. Асгерни башында Амминадапны уланы Нагьашун бола+. 15Суарны уланы Насаныл Иссакарны къавумуну асгерини башында, 16Гьилунну уланы Алиап буса Забулунну къавумуну асгерини башында бола. 17Чатырны тайдыралар ва шо чатырны алып юрюйген гаршунлулар ва марарилер ёл чыгъа+.

18Сонг оьзлени байрагъыны тюбюнде Раубимни къонушундагъы асгер тербене. Асгерни башында Шадайурну уланы Алисур бола+. 19Суршадьяны уланы Шалумил Симонну асгерини башында, 20Дауылны уланы Алиясап буса Гатны къавумуну асгерини башында бола. 21Сонг ёлгъа кегьатлылар чыгъа. Олар сыйлы алатланы алып юрюй. Кегьатлылар Сыйлы чатырны янгы ерге чыкъгъанча къурма тарыкъ болгъан+.

22Сонг оьзлени байрагъыны тюбюнде Апрайимни къонушундагъы асгер тербене. Асгерни башында Аммигьутну уланы Алишама бола+. 23Падсурну уланы Гамлийыл Манассаны къавумуну асгерини башында, 24Гидеонну уланы Абидан буса Буньяминни къавумуну асгерини башында бола.

25Лап артда оьзлени байрагъыны тюбюнде Данны къонушундагъы асгер тербене. Олар бары да асгер бёлюклени арт янындан таба къоруй туруп юрюй. Асгерни башында Аммишадьяны уланы Агьиазар бола+. 26Укранны уланы Пагил Аширни къавумуну асгерини башында, 27Инанны уланы Агьира буса Напталини къавумуну асгерини башында бола. 28Исрайыллыланы асгерлерини ёл чыгъагъандагъы юрюшюню низамы шолай бола.

Аллагь халкъын Оьзю алып юрюй

29Муса мидьянлы Рагъуйылны[*] уланы, оьзюню къайнатасы Гьубапгъа булай дей:

– Биз Раббибиз оьзюню гьакъында: «Мен шону сизге бережекмен», – деп айтгъан вилаятгъа бара турабыз. Бизин булан юрю. Биз сагъа яхшы янашажакъбыз, неге тюгюл Раббибиз Исрайылгъа рагьмулу болма ваъда этди+.

30Гьубап:

– Ёкъ, гелмеймен. Мен ватаныма, халкъымны янына къайтаман, – деп жавап бере.

31Тек Муса булай дей:

– Тилеймен, бизин къоюп гетме. Сен бизге дангылны не еринде къонушуп токътама тарыкъ экенни билесен. Бизге ёл гёрсетерсен. 32Эгер бизин булан гелсенг, Раббибиз бизге берген бары ниъматдан сагъа да пай чыгъаражакъбыз[*].

33Олар Раббибизни тавундан таба ёл чыгъа ва уьч гюн юрюй. Шо уьч гюнню узагъында оланы алды булан, ял алмакъ учун ер де гёрсете туруп, Раббибизни разилешив сандыгъы юрюй. 34Олар, къонушгъан ерин къоюп, ёл чыгъагъанда, гюндюзлер Раббибизни булуту оланы уьстюнде бола+. 35Гьар гезик сандыкъ ёл чыгъагъанда, Муса булай айта болгъан:

– Раббим, алгъа юрю!

Сагъа дос тюгюллер чачылып гетсин.

Сени гёрюп ярамайгъанлар Сенден къачсын+.

36Сандыкъ токътагъанда буса, Муса булай айта болгъан:

– Раббим, Исрайылны
санавсуз халкъы булан къал.

11

Исрайыллыланы канты

11^1Халкъ Раббибизге оьзлени къыйынлы гьалына кантыллама башлай. Шону эшитип, Ол къазаплана ва халкъ къонушуп токътагъан ерге от сала. От къонушну ягъаларын ютма башлай+. 2Халкъ Мусаны кёмекге чакъыра. Муса Раббибизге дуа эте ва от сёне+. 3Шо ерге Табьира[*] деп ат тагъалар, неге тюгюл Раббибиз халкъ къонушуп токътагъан ерге от салгъан болгъан.

4Исрайыллыланы арасында яшайгъан ят халкъ ашгъа бек гьавас болгъан. Шо заман исрайыллылар да, олагъа къошулуп йылай туруп, булай дей:

– Бизге ашама эт ким берер+? 5Бизге Мисриде ашама тегин тюшеген балыкъны, хыярны, пастанны, халиярны, баш согъанны, самурсакъны унутмагъанбыз. 6Гьали буса бир зат да ёкъ, къусугъубузну гелтиреген маннадан къайры гьеч гёрегенибиз ёкъ!+

7Манна дёгерек оччамны урлугъуна ошай ва ачыкъ сари тюслю болгъан. 8Адамлар айланып маннаны жыя болгъан, сонг буса шону къолтирменде неде келчекде увата болгъан. Олар маннаны чарагъа салып онгара ва шондан чапелеклер эте болгъан. Шону татыву зайтун май булан басылып биширилген чапелеклени татывуна ошашлы болгъан+. 9Гече къонушуп токътагъан ерге чыкъ салгъанда, шонда кёкден манна да тюше болгъан.

Етмиш тамаза

10Муса гьар уьягьлюдеги адамлар оьзлени чатырларына гиреген ерде йылайгъанын эшите. Раббибиз бек къазаплана, Муса буса пашманлыкъгъа тюше. 11Ол Раббибизге булай сорай:

– Сен мени неге булай къыйнайсан? Бу халкъны намусун уьстюме салар йимик, мен Сени не этип ачувландыргъанман? 12Менменми дагъы оланы атасы? Мени белимден тувгъанмы дагъы олар? Баласын гётерип айланагъан анагъа ошатып, Сен неге магъа оланы аталарына Оьзюнг ант этип ваъда этген уьлкеге къолларыма гётерип алып юрюме буюрасан? 13Бу халкъгъа мен эт къайдан табайым? Олар, алдымда йылай туруп: «Бизге эт бер!» – деп тура. 14Бу халкъны намусун мен янгыз кютме болмайман. Шогъар мени гючюм етмей+. 15Эгер Сен шо намусну уьстюме салма сюе бусанг, тилеймен, мени шу еримде оьлтюрюп къой. Эгер Сен магъа языкъсына бусанг, уьстюме тюшген балагьны гёрмей оьлюп къалайым.

16Раббибиз Мусагъа булай айта:

– Исрайыллыланы тамазаларыны арасындан сен оьзлени халкъны башчылары деп таныйгъан етмиш адамны Мени яныма гелтир. Олар, Ёлугъувну чатырына гелип, шонда сени булан бирче токътасын+. 17Кёкден тюшюп, Мен сени булан шонда сёйлежекмен. Мен, сени уьстюнгдеги Ругьдан алып, оланы уьстюне салажакъман. Халкъны намусу янгыз сени уьстюнгде болмасын деп, олар сагъа шо намусну кютме кёмек этежек+.

18Халкъгъа булай айт: «Тангалагъа оьзюгюзню сыйлы этигиз, шо заман сизге ашама эт болажакъ. Сиз йылай туруп: „Бизге ашама эт ким берер? Мисриде къолай эди!“ – деп айтагъаныгъызны Раббигиз эшитди. Раббигиз сизге ашама эт бережек+. 19Сиз шо этни бир гюн тюгюл, эки гюн тюгюл, беш гюн тюгюл, он гюн тюгюл, йигирма гюн тюгюл, 20бир айны узагъында, танавларыгъыздан гелип, къусугъугъуз гелип къалгъанча ашап туражакъсыз. Неге тюгюл, сиз арагъыздагъы Раббигизни гери урдугъуз ва Ону алдында да токътап: „Биз Мисриден чыгъып не эте эдик!“ – деп айта туруп, йылап тербедигиз».

21Муса булай дей:

– Мен мунда алты юз минг яяв эргишини арасында токътагъанман, Сен буса: «Мен олагъа бир айны узагъында эт ашатып туражакъман!» – дейсен+. 22Бар-ёкъ гьайван-малны союп къойса да, олагъа етишдирип болармы? Денгиздеги бары балыкъны тутуп къойса да, олагъа етишдирип болармы?

23Раббибиз Мусагъа:

– Раббингни къолу шончакъы да гючсюз деп турамысан? Гьали Мен айтгъан сёз яшавгъа чыгъажагъын гёрежексен, – деп жавап бере+.

24Муса чыгъып, халкъгъа Раббибиз айтгъан сёзлени етишдире. Ол, тамазаланы арасындан етмиш адамны да жыйып, оланы чатырны айланасы булан токътата. 25Шо заман Раббибиз, булутну ичиндеги кюйде тюшюп, Муса булан сёйлеме башлай. Ол, Мусаны уьстюндеги Ругьдан алып, етмиш де тамазаны уьстюне сала. Ругь тамазаланы уьстюне тюшгенде, олар гележекде болагъан ишлени алданокъ билдирме башлай, токътамайлы гележекде болагъан ишлени алданокъ билдирип тура.

26Алдат ва Мидат деген экев къонушда къала. Олар сайлангъан етмиш тамазаны арасында болса да, чатыргъа багъып чыкъмай. Ругь оланы уьстюне де тюше. Олар да къонушда гележекде болагъан ишлени алданокъ билдирип тура. 27Бир жагьил улан, чабып Мусаны янына гелип:

– Алдат ва Мидат къонушда гележекде болагъан ишлени алданокъ билдирип тура, – дей.

28Нунну уланы Ясуа жагьил чагъындан тутуп Мусаны кёмекчиси болгъан. Ол:

– Муса, есим, оланы токътат! – дей.

29Тек Муса булай жавап бере:

– Не этесен мунчакъы мени гьайымны этип? Мен бары халкъ пайхаммарлар болгъанны ва Раббибиз оланы уьстюне Оьзюню Ругьун тюшюргенни сюер эдим!

30Сонг Муса ва Исрайылны тамазалары къонушгъа къайта.

Раббибиз йиберип гелген бёденелер

31Раббибиз, ел гётерип, денгизден якъдан бёденелер йибере. Бёденелер къонушну гьар ягъына багъып бир гюнлюк ёл чакъы мезгилде бары ерни толтуруп къоя. Олар ерден эки тирсекге ювукъ бийикликде учуп айланып тура+. 32Сав шо гюн, сав гече ва артындагъы сав гюн халкъ бёденелени жыйма юрюй. Бирев де он гьомерден азны жыймай. Олар бёденелени къонушну айланасы булан сала. 33Адамлар авзундагъы этни чайнап ютуп битгенче де, Раббибиз олагъа къазаплана ва олагъа югъагъан яман аврувну къабундура. 34Шо саялы шо ерге Къабрут-Гьаттаава[*] деп ат тагъалар: шонда ашгъа гьавас адамланы гёмелер.

35Халкъ Къабрут-Гьаттаавадан Гьасирутгъа багъып тербене ва шонда барып токътай+.

12

Марьям ва Гьарун Мусагъа бетлевюш эте

12^1Мусаны къатыны кушлу болгъан. Шо саялы Марьям ва Гьарун огъар бетлевюш эте. 2Олар:

– Раббибиз янгыз Муса булан сёйлеп къойдуму дагъы? Ол бизин булан да сёйлемедими дагъы? – дей.

Раббибиз шо бетлевюшню эшите.

3Муса буса юваш хасиятлы, ер юзюнде инг де юваш инсан болгъан.

4Бирден Раббибиз Мусагъа, Гьарунгъа ва Марьямгъа:

– Уьчюгюз де Ёлугъувну чатырына багъып чыгъыгъыз, – деп айта. Олар уьчевю де чыгъа.

5Раббибиз булут багъананы ичиндеги кюйде тюше. Ол, чатыргъа гиреген ерде токътап, Гьарунну ва Марьямны чакъыра. Олар экевю де алгъа багъып чыгъа. 6Шо заман Раббибиз булай айта:

– Мени сёзлериме тынглагъыз!

Эгер де арагъызда Мени пайхаммарым бар буса,
Мен огъар гёрюнюшлерде ачыламан,
ону булан тюшлерде сёйлеймен+.

7Амма Мени къуллукъчум Муса булан йимик тюгюл,

Мен огъар бютюн халкъымны аманат этдим+.

8Мен ону булан тапшурмалар булан тюгюл,
бетге-бет, ачыкъ кюйде сёйлеймен,

Ол Мени келпетимни гёрюп тура.

Сиз Мени къуллукъчум Мусагъа
къоркъмай нечик бетлевюш этип болдугъуз+?

9Раббибиз, олагъа къазапланып, тайып къала.

10Булут чатырдан гётерилгенде, Марьямны уьстюн югъагъан гён аврув ябып, къардай ап-акъ болуп къала. Гьарун Марьямгъа багъып бурулгъанда, огъар югъагъан аврув къабунгъанны гёре+. 11Гьарун Мусагъа булай дей:

– Ялбараман, есим, гьакъылсызлыгъыбыздан этген гюнагьларыбыз саялы бизин такъсырлама. 12Марьямны ананы къарнындан оьлюп тувгъан, къаркъарасыны яртысы чириген яшгъа ошатып къойма.

13Муса, Раббибизни атын тутуп:

– Аллагьым, тилеймен, Марьямны сав эт! – деп чакъырыв эте.

14Тек Раббибиз Мусагъа булай жавап къайтара:

– Эгер де Марьямны атасы ону сыпатына тюкюрген эди буса, ол етти гюнню узагъында биябур кююнде къалажакъ эди. Марьямны етти гюнге къонушдан тышгъа чыгъарыгъыз. Шондан сонг огъар къайтма яражакъ+.

15Марьямгъа етти гюнню узагъында къонушдан тышда турма тюше. Ол къайтгъанча, халкъ да ёл чыкъмай тура.

13

Канъанда юрюлген тергевлер

13^1•Сонг халкъ, Гьасирутдан чыгъып, Паран дангылда къонушуп токътай+.

2Раббибиз Мусагъа булай айта:

3– Мен исрайыллылагъа береген Канъанны топурагъын тергеп чыкъмакъ учун, адамларынгны йибер. Гьар къавумдан бирер башчыны йибер.

4Раббибиз буюргъан кюйде, Муса башчыланы Паран дангылдан таба йибере. Олар барысы да исрайыллыланы башчылары болгъан+. 5Муна оланы атлары:

1. Раубимни къавумундан – Заккурну уланы Шаммуа;

2. 6Симонну къавумундан – Гьорини уланы Шапат;

3. 7Ягьудини къавумундан – Япуннаны уланы Калип;+

4. 8Иссакарны къавумундан – Юсупну уланы Игьал;

5. 9Апрайимни къавумундан – Нунну уланы Гьуша;

6. 10Буньяминни къавумундан – Рапуну уланы Палти;

7. 11Забулунну къавумундан – Судини уланы Гаддил;

8. 12Юсупну къавумундан (Манассадан таба) – Сусини уланы Гидди;

9. 13Данны къавумундан – Гамаллини уланы Аммаил;

10. 14Аширни къавумундан – Микайылны уланы Сатур;

11. 15Напталини къавумундан – Вапсини уланы Нагьби;

12. 16Гатны къавумундан – Макини уланы Геуыл.

17Муса Канъанны топурагъын тергеп чыкъма йибергенлени атлары шолай. (Алда Муса Нунну уланы Гьушагъа Ясуа деген ат берген болгъан.)+

18Канъанны тергеме йибере туруп, Муса булай дей:

– Негепден таба аркъалагъа багъып барыгъыз. 19Барып къарагъыз: шо не топуракъдыр, шонда яшайгъан не халкъдыр, шо халкъ гючлюмю неде осалмы, гиччими неде уллуму. 20Олар яшайгъан топуракъ нечикдир, яхшымы неде яманмы? Олар яшайгъан шагьарлар нечикдир: баруларсызмы неде беклешдирилгенми? 21Топурагъы нечикдир, дагьнилими неде дагьнисизми? Тереклери бармы неде ёкъму? Гьеч тартынмайлы, шо топуракъны емишлеринден ала гелигиз. (Лап юзюмню бишеген вакътиси етишип тура болгъан.)

22Олар барып, Цин дангылдан тутуп тап Лебо-Гьаматны ягъындагъы Рагьупгъа ерли топуракъны тергеп чыгъа. 23Олар, Негепге барып, Гьабрунгъа геле. Шонда гьанакълыланы наслулары Агьиман, Шешай ва Талмай яшай болгъан. (Гьабрун Мисридеги Суан шагьардан етти йыл алда къурулгъан болгъан.)+
24Ашкул[*] къолгъа гелип, олар бир юзюм салкъыны булангъы борланы гесип ала ва оланы экевю шону къурукъгъа да салып юрюй. Олар дагъы да нарлар ва инжирлер ала+. 25Исрайыллылар гесип алгъан юзюм салкъын себепли болуп, шо ерге Ашкул къол деген ат тагъыла. 26Олар Канъанны топурагъын къыркъ гюнден тергеп чыгъып къайта.

Тергевге барып гелгенлени хабары

27Тергевге баргъанлар Паран дангылдагъы Къадишдеги Мусаны, Гьарунну ва исрайыллыланы янына къайта. Шонда олар Мусаны, Гьарунну ва халкъны алдында гьисап бере ва оьзлер баргъан топуракъны емишлерин гёрсете. 28Олар Мусагъа булай дей:

– Биз сен йиберген топуракъгъа барып гелдик: шонда, гертиден де, сют булан бал агъып тура! Муна шо ерни емишлери. 29Тек шонда яшайгъан халкъ гючлю, оланы шагьарлары беклешдирилген ва оьтесиз уллу. Биз шонда гьатта Гьанакъны наслуларын да гёрдюк. 30Амаликлилер – Негепде, гьетлилер, ябуслулар ва амурлулар – аркъаларда, канъанлылар буса Урдунда денгиз ягъада яшай+.

31Калип, Мусаны алдындагъы халкъны рагьатландырма сююп:

– Барып шо топуракъны елейик. Бизин шогъар гючюбюз чата чы, – дей+.

32Тек ону булан айланагъанлар:

– Биз шо халкъгъа чапгъын этме болмайбыз, неге тюгюл олар бизден гючлю, – дей.

33Олар, исрайыллылагъа оьзлер тергеп гелген топуракъны гьакъында бош хабарланы айта туруп, булай сёйлей:

– Биз тергеп чыкъгъан топуракъ шонда яшайгъанланы ютуп тура. Биз шонда гёрген бары да адамлар оьтесиз бийик. 34Биз шо топуракъда девлени гёрдюк (гьанакълылар девлерден амалгъа гелген). Оланы къырыйында оьзюбюзню ченгерткилердей гьис эте эдик. Оланы гёзюнден къарагъанда да, биз шолай эдик+.

14

Исрайыллылар баш гётере

14^1•Шо гече исрайыллылар къавгъа гётере ва къычырып йылай. 2Олар Мусагъа ва Гьарунгъа хонтурланып тербей. Адамлар олагъа булай дей:

– Биз Мисриде неде шунда, дангылда, оьлген болгъай эдик!+
3Неге Раббибиз бизин шу топуракъгъа элте экен? Биз шунда къылычдан оьлюп гетежекбиз, къатынларбыз да, яшларыбыз да буса есирликге тюшежек. Бизге Мисриге къайтып къалсакъ, къолай болмасмы эди? 4Олар бир-бирине:

– Биз, оьзюбюзге башчы да сайлап, Мисриге къайтайыкъ, – дей.

5Шо заман Муса да, Гьарун да исрайыллыланы алдында тизден туруп токътай+. 6Канъанны топурагъын тергеп чыгъып гелгенлени арасында болгъан Нунну уланы Ясуа ва Япуннаны уланы Калип уьстюндеги опуракъларын йыртып ташлай+. 7Олар жыйылгъан исрайыллылагъа булай дей:

– Биз оьзюнден оьтюп ва оьзюн тергеп чыкъгъан Канъан – оьтесиз тизив ер. 8Эгер Раббибиз бизге рагьмулу буса, Ол оьзюнде сют булан бал агъып турагъан шо топуракъгъа элтежек ва шону бизге бережек. 9Раббибизге къаршы баш гётермегиз. Шо топуракъны халкъындан къоркъмагъыз, неге тюгюл оланы чы бизге этип болагъаны ёкъ. Оланы якълаву ёкъ, бизин булан буса Раббибиз бар. Олардан къоркъмагъыз+.

10Тек адамлар оланы ташгъа тутма тарыкъ деп тербей. Шо вакътиде Ёлугъувну чатырыны къырыйында исрайыллылагъа Раббибизни макътавлугъу гёрюне+.

Муса халкъ учун дуа эте

11Раббибиз Мусагъа булай айта:

– Бу халкъ къачан болгъунча Мени гери уруп туражакъ? Оьзлени арасында Мен гёрсетген бары да муъжизатлагъа да къарамайлы, къачан болгъунча булар Мени гери уруп юрюжек? 12Югъагъан аврув да къабундуруп, Мен оланы къырып битдирежекмен. Сенден таба буса олардан эсе кёп ва гючлю халкъ амалгъа гелтирежекмен+.

13Муса Раббибизге булай жавап къайтара:

– Шо гьакъда мисрилилер эшитип къалар. Сен Оьз къудратынг булан бу халкъны оланы арасындан чыгъардынг чы. 14Мисрилилер де шо топуракъда яшайгъанланы барысына да шо гьакъда хабарлар. Раббибиз, олар Сен шо халкъ булан экенингни, Оьзюнгню бетге-бет гёрме къоягъанынгны, Сени булутунг оланы уьстюнде болагъанны ва Сен гюндюзлер булут багъананы ичинде, гечелер буса ялын багъананы ичинде оланы алды булан юрюйгенингни гёрдю+. 15Эгер Сен бу халкъны, бирин де къоймай, барын да къырып битдирсенг, Сени гьакъынгда эшитген халкълар: 16«Раббиси исрайыллылагъа шо топуракъны берме ант этип ваъда этсе де, Ол шо халкъны шонда гелтирип болмады. Шо саялы да Ол исрайыллыланы дангылда къырып битдирди», – деп сёйлер+. 17Гьали буса, Сен Оьзюнг де айтгъан кюйде, Есимни къудраты ачылсын:+
18«Мен къазапланма алгъасамайгъан, рагьму булан бай, гюнагь ва хыянат иш этгенлерден гечеген Аллагьыгъызман. Аталары этген ишлери саялы, Мен оланы яшларын уьчюнчю ва дёртюнчю наслулагъа етгинче такъсырлажакъман». 19Оьзюнгдеги зор сююв булан исрайыллыланы гюнагьларындан геч. Мисрини девюрюнден тутуп бугюн болгъунча да, Сен бу халкъдан гечип турдунг.

20•Раббибиз булай жавап бере:

– Сени тилевюнге гёре, Мен бу халкъдан гечдим. 21Оьзюмню атымны тутуп ант этемен,+
22Мени макътавлугъумну да, Мисриде ва дангылда Мен гёрсетген муъжизатланы да гёрюп, тек Магъа тынгламайлы, Мени он керен сынап къарагъанланы бириси де, 23шоланы бириси де Мен оьзлени аталарына ант этип ваъда этген топуракъны гёрмежек. Мени гери ургъанланы бириси де шону гёрмежек+. 24Тек Мени къулум Калипни ругьу башгъа, ол Магъа гьакъ юрекден таби бола. Шо саялы да Мен ону оьзю барып гелген шо топуракъгъа гелтирежекмен. Калипни наслулары да шогъар ес болажакъ+. 25Къолларда амаликлилер ва канъанлылар яшай болгъан сонг, тангала бурулуп йиберип, Къызыл денгиз якъдагъы дангылгъа багъып юрюгюз.

Исрайыллылар баш гётергени саялы такъсырлана

26Раббибиз Мусагъа ва Гьарунгъа булай айта:

27– Шу гюнагьлы халкъ къачан болгъунча Магъа хонтурланып туражакъ? Магъа хонтурланагъанда, Мен олар айтагъан бары да сёзню эшитемен. 28Олагъа булай айт: «Оьзюмню атымны тутуп ант этемен, – деп билдире Раббибиз, – сиз не айтгъан бусагъыз, Мен шону этежекмен. 29Сизин сюеклеригиз бу дангылда ташланып къалажакъ. Халкъны санавун гьисапгъа алагъанда, йигирма йыллыкъ оьмюрдегилери ва шо оьмюрден оьтгенлери Магъа хонтурлангъан буса,+
30шо топуракъгъа гирмежек. Мен шону, къолумну да оьрге гётерип, сизин уьюгюз этме деп ант этген эдим. Шо топуракъгъа янгыз Япуннаны уланы Калип ва Нунну уланы Ясуа гирежек+. 31Сиз авлетлеригиз есирликге тюшежек дей эдигиз. Мен буса оланы шонда гелтирежекмен. Авлетлеригиз сиз гери ургъан топуракъны таныжакъ. 32Сизин айтсакъ, сюеклеригиз шо дангылда ташланып къалажакъ. 33Этген яман гюнагьларыгъыз саялы, биригиз къалмай барыгъыз да къырылып битгенче, авлетлеригиз дангылда къыркъ йылны узагъында туварчылар болуп туражакъ+. 34Къыркъ йыл – сиз Канъанны топурагъын тергеген къыркъ гюнню гьар гюнюне бирер йыл болагъан кюйде – гюнагьыгъыз саялы азап чегип туражакъсыз ва Магъа душманлыкъ этмек не экенни англажакъсыз». 35Шону Мен, Раббигиз, айта тураман. Магъа къаршы баш гётерген шо гюнагьлы халкъгъа Мен шо ишни этмей къоймажакъман. Шу дангылда олар къырылажакъ. Олар барысы да шунда оьлежек.

36Муса Канъанны тергеп чыкъма йиберип къайтгъанда буса, шо топуракъны сёгюп, халкъны шогъар къаршы бакъдыргъан, 37шо топуракъны гьакъында бош хабарлар сёйлеген адамлар Раббибизни алдында югъагъан аврув да къабунуп оьле. 38Канъанны тергеп чыгъып гелгенлерден янгыз Нунну уланы Ясуа ва Япуннаны уланы Калип сав къала+.

39•Муса исрайыллылагъа болгъан бу ишлени хабарлагъанда, олар гьынкъгъа тюшюп йылай. 40Танг булан туруп, олар аркъаланы уьстлерине гётерилме башлай.

– Биз гьазирбиз, – дей олар. – Биз Раббибиз ваъда этген вилаятгъа баражакъбыз. Биз гюнагь иш этдик.

41Тек Муса булай дей:

– Сиз неге Раббибизни буйругъун бузасыз? Сиз уьстюн гелмежексиз. 42Бармагъыз, неге тюгюл Раббибиз сизин булан болмажакъ. Душманларыгъыз сизин янчажакъ, 43неге тюгюл шонда сизин амаликлилер ва канъанлылар къаршылажакъ. Сиз Раббибизге арт бердигиз, шо саялы Ол сизин булан болмажакъ. Сиз къылычдан оьлюп гетежексиз+.

44Тек исрайыллылар аркъаланы уьстлерине минме тавакаллыкъ эте. Раббибизни разилешив сандыгъы ва Муса буса къонушдан таймагъан кюйде тура[*]. 45Шо аркъаларда яшайгъан амаликлилер ва канъанлылар, тюшюп йиберип, исрайыллыланы янча ва тап Гьормагъа ерли ёлну узагъында оланы къувуп юрюй+.

15

Къурбанлыкълар булан байлавлу къанунлар

15^1Раббибиз Мусагъа булай айта:

2– Исрайыллылагъа булай айт: «Мен сизге ерлешип яшамакъ учун береген топуракъгъа гиргенде, 3Раббигиз ушатагъан арив ийис тюшюрмек учун, гьайван-малны яллатып къурбанлар (бютюнлей яллатып этилеген, ваъдагъа гёре этилеген неде гёнгюллю кюйде этилеген ва байрам къурбанлар) этегенде,+
4шо заман къурбан этеген адам Раббигизге тизив унгъа епаны он пайындан бир пайына майдан гинни[*] дёрт пайындан бир пайы къошулуп этилген экмеклени къурбанын этсин. 5Бютюнлей яллатып неде къурбан этилеген гьар токълу булан чагъырдан гинни дёрт пайындан бир пайын къурбан этип тёгюгюз.

6Къой булан тизив унгъа епаны он пайындан эки пайына майдан гинни уьч пайындан бир пайы къошулуп этилген экмеклени къурбанын этигиз, 7чагъырдан гинни дёрт пайындан бир пайын къурбан этип тёгюгюз. Шо къурбанны Раббигиз ушатагъан кюйде арив ийис чыгъармакъ учун этигиз.

8Жагьил бугъаны Раббигизге бютюнлей яллатып, ваъдагъа гёре неде ярашывлукъгъа къурбан эте туруп,+
9бугъа булан бирче епаны он пайындан уьч пайына майдан гинни яртысы къошулуп этилген экмеклени къурбанын этигиз. 10Дагъы да гинни яртысыны чагъырын къурбан этип тёгюгюз. Шо яллатып этилеген къурбандыр, Раббигиз ушатагъан арив ийисдир+. 11Гьар жагьил бугъа, къой, токълу неде гидив булан шолай этме тюше. 12Гьар къурбанны этегенде, этилеген къурбанланы санавуна гёре шолай этигиз.

13Уьлкени гьар ватандашы, Раббигизге яллатып къурбан эте туруп, Ол ушатагъан ийис чыгъара туруп, гёрсетилген кюйде этсин. 14Эгер де арагъызда яшайгъан гелгинчи неде дагъы да ким буса да бирев Раббигизге яллатып къурбан этме, Ол ушатагъан ийис тюшюрме сюйсе, сизин йимик этсин. 15Къанунлар сизин учун да, арагъызда яшайгъан ятлар учун да бир йимик болсун. Гележек наслулар учун даимги гёрсетив шулайдыр. Сиз де, ятлар да Раббигизге бир йимик абур этме герексиз:+
16туруш къайдалар ва къанунлар сизин учун да, арагъызда яшайгъан ятлар учун да бир йимик болсун».

17Раббибиз Мусагъа булай айта:

18– Исрайыллылагъа булай айт: «Сиз Мен элтеген топуракъгъа гелип, 19шонда тапгъаныгъызны ашайгъанда, бир пайын Магъа, Раббигизге, къурбан этигиз. 20Башлап тартылгъан ундан этилген чапелекни къурбан этигиз. Шо къурбанны иннырдан этилеген къурбан гьисапда этигиз. 21Раббигизге къурбанны башлап тартылгъан ундан гележекдеги бары да наслуларыгъызда этип туругъуз».

Билмей этилген гюнагьлар саялы этилеген къурбанлар

22«Эгер де сиз Раббигиз Мусагъа этген шо буйрукъланы къайсын буса да бирисин билмей кютмей къойсагъыз,+
23Раббигиз сизге ондан таба не буюрса да – Раббигиз буйрукъ этген гюнден тутуп, шондан сонг да, гележек наслуларда, – 24эгер де сиз шону билмей этип къойсагъыз ва шону гьакъында бирев де билмей къалса, Раббигиз ушатагъан ийис тюшюрмек учун, сав жамият экмеклени тийишли къурбаны ва къурбан этип тёгюв булан жагьил бугъаны бютюнлей яллатып къурбан этсин. Гюнагь саялы эчкини де къурбан этсин+. 25Дин къуллукъчу исрайыллыланы тазаласын, шо заман олардан гечилежек. Неге тюгюл де, ону шо гюнагь иши билмей этилди ва олар оьзлер этген гюнагьы саялы яллайгъан ва тазалайгъан къурбан этди. 26Бютюн исрайыллы халкъдан ва олар булан бирче яшайгъан ят халкълардан гечилежек, неге тюгюл бютюн халкъ билмей гюнагь иш этди.

27Эгер де бир адам билмей гюнагь иш этсе, ол гюнагьы саялы бир йыллыкъ эчкини къурбан этсин+. 28Дин къуллукъчу билмей гюнагь иш этип айыплы болгъан адамны Раббигизни алдында тазаласын. Тазалангъанда, ондан гечилежек. 29Исрайылны ватандашы буса да, гелгинчи буса да, бары да билмей гюнагь иш этгенлер учун сизин бир йимик къанунугъуз болсун+.

30Тек ким биле туруп гюнагь иш этсе – уьлкени ватандашы буса да неде гелгинчи буса да – ол Раббигизни мысгъыллайгъан бола. Шолай адам оьз халкъыны арасындан ёкъ этилме герек+. 31Неге тюгюл де, ол Раббигизни каламын гери урду, Ону буйругъун бузду: шо адам оьз халкъыны арасындан ёкъ этилмесе, бирдокъда ярамай, ону жазалама тарыкъ».

Сонгугюн булан байлавлу къанунну бузгъан адамны оьлтюре

32Исрайыллылар дангылдагъы заман сонгугюн агъач жыягъан адамны гёре+. 33Шо адам агъач жыягъанны гёргенлер ону Мусаны, Гьарунну ва бары да халкъны янына гелтире. 34Шо адамны къаравул да салып сакълайлар, неге тюгюл огъар не этме гереклиги ачыкъ болмагъан+. 35Шо заман Раббибиз Мусагъа булай айта:

– Бу адам оьлтюрюлме герек. Бары да халкъ ону къонушдан тышда ташгъа тутуп оьлтюрсюн+. 36Халкъ шо адамны къонушдан тышгъа чыгъара ва Раббибиз Мусагъа буюргъан кюйде, ону ташгъа тутуп оьлтюре.

Гийимлердеги чачакълар

37Раббибиз Мусагъа булай айта:

38– Исрайыллылагъа булай айт: «Гележекдеги бары да наслуларыгъызда гийимлеригизни эни булан чачакълар этигиз. Гьар чачакъда ачыкъ гёк тюслю йип болсун+. 39Шо чачакълагъа да къарап, сиз юрегигиз ва гёзлеригиз сюйгенин этип юрюмежексиз, Раббигизни бары да буйрукъларын эсде сакълап ва шоланы кютюп юрюжесиз. 40Шоллукъда сиз Мени бары да буйрукъларымны эсигизде сакълап, кютюп туражакъсыз ва Мени, сизин Аллагьыгъызны, алдында сыйлы болажакъсыз+. 41Мен Раббигизмен, Аллагьыгъыз болмакъ учун, сизин Мисриден чыгъаргъан Аллагьыгъызман. Мен Раббигизмен, сизин Аллагьыгъызман»+.

16

Корагь, Дасан ва Абирам Мусагъа къаршы баш гётере

16^1•Исгьарны уланы Корагь, Кегьатны уланы Исгьар, Левини уланы Кегьат болгъан. Корагь ва раубимлилер – Алиапны уланлары Дасан ва Абирам, Палатны уланы Ун, тилбирчилик этип,+
2Мусагъа къаршы баш гётере. Олар булан бирче эки юз элли исрайыллы бола. Шо исрайыллылар халкъны абурлу адамларыны арасында халкъны белгили башчылары болгъан. 3Олар, Мусагъа ва Гьарунгъа къаршы жыйылып, булай дей:

– Сиз теренге тюшюп барасыз! Биз, мунда жыйылгъанлар, сыйлыбыз. Раббибиз де бизин булан. Сиз неге оьзюгюзню Раббибизни бары да адамларындан оьр тутасыз+?

4Шо сёзлени эшитгенде, Муса тобукъларындан туруп токътай+. 5Ол Корагьгъа ва ону булан тилбирчилеге булай дей:

– Тангала эртен Раббибиз ким Оьзюнюки экенни, ким сыйлы экенни ва кимге Огъар ювукълашма ихтияр берилежекни гёрсетежек. Раббибиз кимни сайласа, шо адамгъа Огъар ювукълашма ихтияр берилежек+. 6Сен, Корагь ва сени булан тилбирчилер булай этигиз: яллатып арив ийис тюшюрмек учун, савутлар алыгъыз, 7шолагъа янып турагъан жыжымланы салыгъыз, шоланы уьстюне буса Раббибизни алдында арив ийис тюшюрмек учун, отланы салыгъыз. Раббибиз кимни сайласа, шо адам сыйлы болажакъ. Сиз, левилилер, кёп теренге тюшюп барасыз!+

8Муса Корагьгъа булай дей:

– Тынглагъыз, левилилер! 9Сиз Оьзюню чатырында ишлесин, халкъгъа белсенип къуллукъ этсин деп, Исрайылны Аллагьы, сизин исрайыллыланы арасындан айырып алып, Оьзюне ювукъ этди. Сизге шо азлыкъ этеми+? 10Ол Оьзюне сизин ва къардашларыгъыз левилилени ювукъ этди. Сиз буса сыйлы даража да алма къарайсыз. 11Сиз ва сизин булан тилбирчилер Раббибизге къаршы белсенгенсиз. Сиз Гьарунгъа тюгюл, Раббибизге хонтурланасыз!+

12Муса Алиапны уланлары Дасанны ва Абирамны атларын тутуп чакъырыв эте. Тек олар булай дей:

– Биз гелмейбиз! 13Дангылда оьлтюрмек учун, сен бизин оьзюнде сют булан бал агъылагъан топуракъдан чыгъардынг. Гьали энни сен бизин уьстюбюзде гьакимлик де этме сюемисен+? 14Сен бизин оьзюнде сют булан бал агъылагъан топуракъгъа гелтирмединг, бизге авлакълар ва юзюмлюклер бермединг. Сен бу адамланы башын алдатма сюемисен? Биз гелмейбиз!

15Муса бек къазаплана ва Раббибизге:

– Олар этген къурбанланы къабул этме. Мен олардан гьатта эшек де алмагъанман ва оланы бирисине де яманлыкъ этмегенмен, – дей+.

16Муса Корагьгъа булай дей:

– Сен де, сени булан тилбирчилер де тангала Раббибизни алдында токътарсыз: сен де, олар да ва Гьарун да. 17Гьаригиз оьзюгюзню савутугъузну алып гелигиз, ичине арив ийис тюшюрмек учун отлар да салып, шону Раббибизге гелтирерсиз – бары да эки юз элли болсун. Сен де, Гьарун да оьзюгюзню савутларыгъызны гелтирерсиз. 18Оланы, гьариси оьзюню савутун алып, ичине янып турагъан жыжымланы, шоланы уьстюне арив ийис тюшюрмек учун отланы да салып, Муса ва Гьарун булан бирче чатыргъа гиреген ерде эретуруп токътай. 19Корагь олагъа къаршы бары да тилбирчилени Ёлугъувну чатырына гиреген ерде жыйгъанда, бютюн халкъгъа Аллагьны макътавлугъу гёрюне. 20Раббибиз Мусагъа ва Гьарунгъа булай айта:

21– Бу халкъны янындан тайыгъыз, Мен ону бир аз мюгьлетге дагъытайым+.

22Тек Муса ва Гьарун, тобукъдан да туруп:

– Аллагьыбыз, гьар-бир къаркъараны ругьларыны Аллагьы! Бирев гюнагь иш этген деп, Сен бютюн халкъгъа къазапланамысан дагъы? – дей+.

Раббибиз Корагьны, Дасанны ва Абирамны такъсырлай

23Шо заман Раббибиз Мусагъа булай айта:

24– Халкъгъа Корагьны, Дасанны ва Абирамны чатырларындан ари тайсын деп айт.

25Муса, туруп, Дасанны ва Абирамны янына бара. Исрайылны тамазалары буса ону артындан юрюй. 26Муса халкъгъа:

– Бу намуссузланы чатырларындан ари тайыгъыз! Оланы мюлкюнден бир затгъа да тиймегиз, ёгъесе сиз оланы гюнагьлары саялы оьлежексиз, – деп бувара+.

27Олар Корагьны, Дасанны ва Абирамны чатырларындан ари тая. Дасан ва Абирам чыгъып, оьзлени чатырларына гиреген ерде къатынлары, уланлары ва гиччи яшлары булан токътагъан болгъан.

28Муса булай дей:

– Бу затланы барысын да этмеге мени Раббибиз йибергенни, шоланы мен оьзюм сююп этмейгенни сиз шулай билежексиз: 29эгер олар гьамангъы оьлюм булан оьлсе ва оланы талигьи бары да адамланыкине ошаса, мени Раббибиз йибермеген болажакъ;+
30эгер де Раббибиз бир де этмегенин этип къойса, эгер оланы аякъ тюбюндеги ер ачылып йиберип, бары малы-мюлкю булан бирче ютуп, олар сав кююнде ахыратгъа гёчсе, шо заман сиз бу адамлар Раббибизни гёрюп ярамагъанын англажакъсыз+.

31Муса бу сёзлени айтып битгени де бир бола, оланы аякъ тюбюндеги ер ачылып къала. 32Ер ачылып, оланы ва оланы къардашларын-ювукъларын – Корагьны бары малы-мюлкю де булан бирче бары да халкъын ютуп къоя. 33Олар сав кююнде, оьзлени бары малы-мюлкю де булан бирче ахыратгъа гёче. Сонг ер янгыдан къошулуп къала ва олар халкъны арасындан болмагъандай ёкъ болуп къала+. 34Ер ютгъанланы айланасында токътагъан исрайыллылар, оланы акъырывларын эшитип:

– Ер бизин де ютма сюе! – деп къычыра туруп, къачып якъ-якъгъа чачыла.

35Раббибизден ялын чыгъып, яллатып арив ийис тюшюрюп турагъан эки юз элли адамны яллатып къоя+. 36Раббибиз Мусагъа булай айта:

37– Дин къуллукъчу Гьарунну уланы Алиазаргъа буюр: яллап оьлгенлени сюеклирини арасындан савутланы жыйып, шоланы ичиндеги жыжымланы ташласын, неге тюгюл шолар сыйлы. 38Шолар яллап оьлген гюнагьлыланы савутлары. Арив ийис тюшюрмек учун къолланагъан алатны янчып, япалакъ этсин. Шолар булан къурбан этеген ерни уьстюн япсын, неге тюгюл шоланы Раббибизге гелтирген эди ва шолар сыйлы болду. Шолар исрайыллылар учун да бир буварыв болсун.

39-40Раббибиз Мусадан таба оьзюне буюргъан кюйде, дин къуллукъчу Алиазар яллап оьлгенлер гелтирген багъыр савутланы жыйып ала. Шоланы къурбан этеген ерни уьстюн япмакъ учун уваталар. Исрайыллылагъа этилген буварыв шулай бола: Гьарунну наслусундан болса тюгюл, дагъы биревге де Раббибизни алдында яллатып арив ийис тюшюрме яратылмай. Ёгъесе, оланы къысматы Корагьныкине ва ону булан тилбирчиленикине ошажакъ+.

Муса ва Гьарун халкъны янын тутуп сёйлей

41Артындагъы гюн бары да исрайыллылар Мусагъа ва Гьарунгъа хонтурланып тербей.

– Сиз Раббибизни халкъын дагъытдыгъыз, – дей олар. 42Тек адамлар, Мусагъа ва Гьарунгъа къаршы жыйылып, Ёлугъувну чатырына бурулгъанда, чатырны уьстюн булут яба ва Раббибизни макътавлугъу гёрюне. 43Муса ва Гьарун Ёлугъувну чатырына багъып геле. 44Раббибиз Мусагъа булай айта:

45– Къой шу халкъны. Мен оланы бир аз мюгьлетни ичинде оьлтюрейим.

Олар тобукъдан туруп токътайлар+. 46Муса Гьарунгъа булай дей:

– Савутну алып, ичине къурбан этеген ерден алынгъан янып турагъан жыжымланы ва яллатып арив ийис тюшюрмек учун отланы салып, адамланы тазаламакъ учун алгъаса. Раббибиз къазаплана ва югъагъан аврув къабунма башлай+.

47Гьарун оьзюне Муса айтгъан кюйде эте ва халкъны янына багъып алгъасай. Олагъа югъагъан аврув къабунгъан болгъан. Тек Гьарун, арив ийис тюшюрмек учун отланы да ягъып, халкъны тазалай. 48Ол оьлгенлени ва савланы арасында эретуруп токътай ва югъагъан аврувну къабунагъаны токътала+. 49Тек Корагь саялы оьлгенлени санамагъанда, югъагъан аврувдан он дёрт минг етти юз адам оьле. 50Гьарун Мусаны янына Ёлугъувну чатырыны алдына геле, неге тюгюл югъагъан аврувну къабунагъаны токътала.

17

Гьарунну чечек ачгъан асатаягъы

17^1Раббибиз Мусагъа булай айта:

2– Исрайыллылар булан сёйлеп къара ва халкъны башчыларындан он эки асатаякъ ал – оланы аталарыны гьар къавумундан бирерни. Гьарисини асатаягъына оьзюню атын яз, 3Левини асатаягъына буса Гьарунну атын яз. Аталарыны къавумуну гьар башчысыны бирер асатаягъы болма тарыкъ. 4Шоланы Мен сени булан ёлугъагъан Ёлугъувну чатырындагъы шагьатнаманы сандыгъыны алдына сал+. 5Мен кимни сайласам, ону асатаягъы баш чыгъаражакъ. Мен исрайыллыланы сизге бакъгъан якъдагъы токътавсуз хонтурланывуна ахыр салажакъман.

6Муса исрайыллылар булан сёйлеп къарай. Оланы башчылары Мусагъа он эки асатаякъ бере – аталарыны гьар къавумундан бирерни. Шоланы арасында Гьарунну асатаягъы да бола. 7Муса асатаякъланы Ёлугъувну чатырында Раббибизни алдына сала.

8Артындагъы гюн Муса Ёлугъувну чатырына гире. Ол Левини тухумуну атындан салынгъан Гьарунну асатаягъы баш чыгъаргъандан къайры, гьатта чечек ачгъанны ва шонда бадам бишгенни гёре+. 9Шо заман Муса, Раббибизни алдындагъы бары да асатаякъланы алып, исрайыллыланы алдына чыгъара. Олар, асатаякълагъа къарап, гьариси оьзюнюкин ала.

10Раббибиз Мусагъа булай айта:

– Гьарунну асатаягъын къайтып шагьатнаманы сандыгъыны алдына сал. Шо асатаякъ къайпанмайгъанлар булан байлавлу эсделик гьисапда сакъланып турсун. Исрайыллылар оьлмесин учун, бу иш оланы Магъа хонтурланагъанына ахыр салсын.

11Муса оьзюне тап Раббибиз буюргъан кюйде эте. 12Исрайыллылар Мусагъа булай дей:

– Биз оьле турабыз! Бизин ишибиз битди, бизин барыбызны да ишибиз битди! 13Ким гьатта Раббибизни чатырына ювукълашса, ол оьлежек. Биз барыбыз да оьлюп къаларбызмы экен?

18

Дин къуллукъчуланы ва левилилени борчлары

18^1Раббибиз Гьарунгъа булай айта:

– Эгер де сыйлы ер мурдарланса, сен, сени уланларынг ва атангны уьюндегилер шогъар жаваплы болажакъсыз. Тек янгыз сен ва сени уланларынг сыйлылыкъ мурдарланса жаваплы болажакъсыз+. 2Атангны къавумундагъы левили къардашларынгны оьзюнгню янынга ал. Сен де, уланларынг да Ёлугъувну чатырыны алдында къуллукъ этегенде, олар янынгда да туруп, сагъа кёмек этсин+. 3Олар сагъа къуллукъ этсин ва чатырдагъы бары да борчланы кютсюн. Тек не сыйлы ерни савутларына, не къурбан этеген ерге ювукълашмасын, ёгъесе олар да, сиз де оьлежексиз. 4Ёлугъувну чатырыны гьайын этмек учун, олар янынгда да туруп, тийишли ишни юрютсюн. Сизин булан дагъы бирев де болмасын.

5Мени исрайыллылагъа къазапланывум чыкъмасын учун, сизге сыйлы ерни ва къурбан этеген ерни гьайын этмек тапшурулгъан+. 6Мен Оьзюм, исрайыллыланы арасындан левили къардашларыгъызны сайлап, сизге савгъат этдим. Ёлугъувну чатырында къуллукъ этсин учун, олар Раббигизге багъышлангъан. 7Тек къурбан этеген ер булан ва пердени артындагъы затлар булан байлавлу бары да ишде дин къуллукъчуланы борчларын кютме янгыз сагъа ва сени уланларынга яратыла. Дин къуллукъчулукъну Мен сизге савгъат этип беремен. Ким сыйлы ерге ювукълашса, шо оьлтюрюлме герек+.

Дин къуллукъчулар ва левилилер учун этилеген къурбанлар

8Раббибиз Гьарунгъа булай айта:

– Магъа деп этилеген бары да къурбанланы тергемекни Мен сагъа Оьзюм тапшурдум. Исрайыллылар Магъа деп этеген бары да сыйлы къурбанланы Мен сагъа ва сени уланларынга оьзюгюзге тиеген уьлюш ва гьамангъы пай гьисапда беремен+. 9Къурбанланы ялын тиймеген пайы сеники болажакъ. Магъа деп этилеген бары да сыйлы къурбанланы – экмеклени къурбаны буса да, гюнагь неде борч саялы этилеген къурбан буса да – шо пайы сеники ва уланларынгныки болажакъ. 10Шону бир зор сыйлы аш гьисапда ашагъыз. Шо сыйлы ашны арагъыздан къайсы эргишиге де ашама яражакъ. Шо аш сагъа сыйлы зат болуп токътасын.

11Дагъы да исрайыллылар савгъат гьисапда гелтиреген силкивню бары да къурбанлары сеники болажакъ. Мен шону сагъа, уланларынга ва къызларынга сизин гьамангъы пайыгъыз гьисапда беремен. Сени уьюнгдегилерден гьар тазалангъан адамгъа шону ашама яражакъ+.

12Мен сагъа тюшюмню биринчи емишлери гьисапда Магъа гелтирген тизив зайтун майны, янгы чагъырны ва будайны беремен+. 13Магъа топуракъдан гелтирилеген бары да башлапгъы емишлер сеники болажакъ. Сени уьюнгдегилерден гьар таза адамгъа шону ашама яражакъ+.

14Исрайылда Магъа нюдюр этилип тапшурулгъан бары да зат сеникидир+. 15Уьягьлюдеги Магъа тапшурулгъан биринчи авлет неде гьайван-малны башлап къозлагъан баласы сеникидир. Тек башлап тувгъан гьар уланны ва таза тюгюл гьайван-малдан тувгъан гьар эркегин сатып ал+. 16Олагъа бир ай битгенде, сыйлы ерде токъташдырылгъан багьаны – йигирма гер авурлугъу булангъы гюмюшню беш шекелин берип сатып ал+.

17Тек оьгюзлерден, къойлардан неде эчкилерден башлап тувгъанларын сатып алма, неге тюгюл олар сыйлыдыр. Къурбан этеген ерге оланы къанын себеле ва Мен ушатагъан арив ийис чыкъсын учун, оланы майын яллатып къурбан эт+. 18Силкивню къурбаныны тёшю ва онг буту йимик, оланы эти сагъа тиежек+. 19Исрайыллылар Магъа гелтиреген бары да сыйлы къурбанланы Мен сагъа, сени уланларынга ва къызларынга сизин гьамангъы пайыгъыз гьисапда беремен. Шо Мени, сени ва сени наслунг арасында этилген гьеч бузулмас даимги разилешивюдюр.+

20Раббибиз Гьарунгъа булай айта:

– Исрайыллыланы топурагъында сагъа тийген бир пай да, бир гесек де болмажакъ. Исрайыллыланы арасында сагъа тийген пай да, гесек де Менмендир+.

21Ёлугъувну чатырындагъы къуллугъу учун Мен левилилеге Исрайылда этилген бары да къурбанланы он пайындан бир пайын беремен+. 22Энниден сонг исрайыллылар Ёлугъувну чатырына ювукълашмасын, ёгъесе олар яман балагьгъа тарып оьлежек. 23Ёлугъувну чатырындагъы къуллукъну янгыз левилилер кютсюн. Чатыр мурдарланып къалса, шогъар жаваплы болсун. Гележек наслулар учун бу даимги гёрсетив болажакъ. Исрайыллыланы арасында олагъа пай тиймежек. 24Шону орнуна Мен левилилеге исрайыллылар Магъа савгъат этип гелтиреген къурбанланы он пайындан бир пайын беремен. Шо саялы да Мен оланы гьакъында: «Исрайыллыланы арасында олагъа пай тиймежек», – деп айтдым.

25Раббибиз Мусагъа булай айта:

26– Левилилер булан сёйлеп къара ва олагъа булай айт: «Сиз исрайыллылар этеген къурбанны Мен сизге пай этип гёрсетген он пайындан бир пайын алагъанда, шону он пайындан бир пайын Магъа савгъат этип беригиз. 27Сиз этген къурбан иннырдан этилген будайны къурбаны неде юзюм сыгъагъан ерде сыгъылгъан юзюмню сувуну къурбаны гьисапда саналажакъ. 28Тап шо кюйде исрайыллылардан сизге тюшеген бары да къурбанланы он пайындан бир пайын Магъа савгъат гьисапда айырып салыгъыз. Шо он пайдан Магъа тиегенин дин къуллукъчу Гьарунгъа беригиз. 29Сизге тюшген бары затдан инг тизивюн ва сыйлысын Магъа савгъат этип беригиз».

30Левилилеге булай айт: «Сиз инг тизив пайны савгъат этип гелтиргенде, шо сизин иннырыгъыздан неде юзюм сыгъагъан еригизден алынгъан йимик саналажакъ. 31Сизге ва сизин уьюгюздегилеге къалгъанын не ерде сюйсегиз де ашама яражакъ. Шо Ёлугъувну чатырында кютеген сизин къуллугъугъуз учун этилеген савгъатдыр. 32Эгер сиз, шолай эте туруп, савгъатгъа инг тизив пайны берсегиз, оьзюгюзню балагьгъа тарытмажакъсыз. Шо заман сиз исрайыллыланы сыйлы къурбанларын мурдарламагъан болажакъсыз ва оьлмежексиз».

19

Тазалайгъан сув

19^1Раббибиз Мусагъа ва Гьарунгъа булай айта:

2– Муна Мени Къанунумну токъташдырыву: исрайыллылагъа сени янынга жийрен тюслю тетиксиз хонажинни алып гелсин деп айт. Шо хонажинни бир тетиги де болмасын, о бир заманда да боюнсагъа егилмеген болсун+. 3Хонажинни дин къуллукъчу Алиазаргъа беригиз. Сонг ону къонушдан тышгъа чыгъарып, Алиазар бар ерде союгъуз. 4Дин къуллукъчу Алиазар, бармагъына хонажинни къанын алып, шону етти керен Ёлугъувну чатырыны ал ягъына себелесин+. 5Ол гёре туруп, хонажинни гёнюн, этин, къанын ва ичинден чыкъгъан насын яллатыгъыз+. 6Дин къуллукъчу къарагъай агъачны, иссопну ва ачыкъ къызыл юнню алсын ва шоланы яллайгъан хонажинни уьстюне ташласын+. 7Шондан сонг дин къуллукъчу опурагъын жувсун ва оьзю де жувунсун. Шондан сонг огъар къонушгъа гирме яражакъ, тек ахшам болгъунча таза болмагъан кюйде къалып туражакъ+. 8Хонажинни яллатгъан адам да опурагъын жувсун ва оьзю де жувунсун. Ол да ахшам болгъунча таза болмагъан кюйде къалып туражакъ.

9Ким таза буса, хонажинни кюлюн жыйып, къонушдан тышгъа чыгъарып, таза ерге салсын. Исрайылны халкъы шо кюлню тазалайгъан сув учун сакъласын. Шо тазаланмакъ учун этилеген къурбандыр+. 10Хонажинни кюлюн жыйгъан адам да опурагъын жувсун. Ол да ахшам болгъунча таза болмагъан кюйде къалып туражакъ. Шо токъташдырывну исрайыллылар да, олар булан яшайгъан ятлар да гьар даим кютме герек болажакъ+. 11Ким оьлюге тийсе, етти гюн таза болмагъан кюйде къалып туражакъ. 12Ол уьчюнчю ва еттинчи гюн оьзюн сув булан тазаласын. Сонг ол таза болажакъ. Эгер ол уьчюнчю ва еттинчи гюн оьзюн тазаламаса, таза болмагъан кюйде къалып туражакъ+. 13Оьлген адамны сюегине тийген гьар ким тазаланмаса, Раббигизни Сыйлы чатырын мурдарлайгъан бола. Шолай адам Исрайылдан къуваланып чыгъарылма тарыкъ. Эгер де огъар тазалайгъан сув себилмеген буса, ол таза болмажакъ. Ону таза тюгюллюгю оьзюню уьстюнде къала+. 14Муна къанун. Эгер бирев чатырда оьлюп къалса, чатыргъа гиреген гьар ким ва шону ичиндеги гьар ким етти гюн таза болмагъан кюйде къалып туражакъ. 15Къапгъачы толу кюйде ябылмай къалгъан гьар савут да нас болажакъ+.

16Авлакъда къылыч урулуп оьлтюрюлген адамгъа тийген гьар ким ва оьзюню оьлюмю булан оьлген адамны сюегине неде къабургъа тийген гьар ким етти гюн таза болмагъан кюйде къалып туражакъ. 17Нас болгъан адам тазалансын учун, яллатып этилген къурбанны кюлюн савутгъа салыгъыз ва шону уьстюне булакъ сувдан тёгюгюз. Шону нас болгъан адам учун гьазирлеп къоюгъуз. 18Ким таза буса, иссопну алып, шону сувгъа чомуп, чатыргъа, шондагъы бары да алатлагъа, адамлагъа ва оьлген адамны сюегине, къабургъа, оьлтюрюлген ва оьзюню оьлюмю булан оьлгенни сюегине тийген адамгъа себелесин+. 19Ким таза буса, нас болгъан адамны уьчюнчю ва еттинчи гюн уьстюне сув себелесин. Шолай этип, ол шо адамны еттинчи гюнге тазалажакъ. Ким тазалангъан буса, опурагъын жувсун, оьзю де жувунсун. Шо гюн ахшам ол таза болажакъ+. 20Эгер нас болгъан адам тазаланмаса, Раббигизни сыйлы ерин мурдарлагъаны саялы, ол халкъны арасындан къуваланма тарыкъ. Эгер де огъар тазалайгъан сув себилмеген буса, ол таза болмажакъ+. 21Олар шо токъташдырывну гьар даим де кютюп турма тарыкъ.

Тазалайгъан сувну себелейген адам да опурагъын жувсун. Тазалайгъан сувгъа тийген гьар ким ахшам болгъунча нас кюйде къалып туражакъ. 22Нас болгъан адам тийген бары зат да нас болажакъ. Шо затлагъа тийген гьар ким де ахшам болгъунча нас болгъан кюйде къалып туражакъ.

20

Ярдан чыкъгъан сув

(Чыгъ 17:1-7)

20^1Йылны биринчи айында Исрайылны халкъы, Цин дангылгъа гелип, Къадишде токътай. Марьям шонда оьле ва гёмюле+. 2Шонда адамлагъа ичме сув болмагъан, шо саялы олар Мусагъа ва Гьарунгъа къаршы иш гёрме къарай+. 3Олар, Мусаны айыплай туруп, булай айтып тербей:

– Раббибизни алдында оьлген къардашларыбыз булан бирче биз де оьлген болгъай эдик!+
4Неге сиз Раббибизни халкъын бу дангылгъа гелтирдигиз? Шунда биз де, бизин гьайван-малыбыз да оьлсюн деп гелтирдигизми? 5Неге сиз, бизин Мисриден чыгъарып, шу бузукъ ерге гелтирдигиз? Мунда не будай, не инжир, не юзюм, не нар оьсмей. Мунда чы ичме сув сама да ёкъ!

6Муса ва Гьарун халкъны янындан Ёлугъувну чатырына гиреген ерге багъып бара. Олар тобукъдан туруп токътай ва олагъа Раббибизни макътавлугъу гёрюне+. 7Раббибиз Мусагъа булай айта:

8– Асатаягъынгны да алып, агъанг Гьарун да булан бирче халкъны жый. Олар гёре туруп, яргъа сёйлеп айт, о оьзюню сувун агъыздырып къояжакъ. Адамлар ва оланы гьайван-малы сувсабын басылтсын учун, сен олагъа ярдан сув берерсен.

9Раббибиз оьзюне буюргъан кюйде, Муса Ону алдындагъы оьзюню асатаягъын ала. 10Ол Гьарун булан бирче ярны алдында халкъны жыя. Муса олагъа:

– Гьей питнечилер, тынглагъыз! Биз сизге шу ярдан сув берме герекбизми дагъы? – дей+.

11Муса, къолун гётерип, асатаягъы булан яргъа эки керен ура. Шондан ташып сув агъып йибере. Адамлар ва гьайван-мал ичип сувдан тоя. 12Тек Раббибиз Мусагъа ва Гьарунгъа булай айта:

– Исрайыллылагъа Мени сыйлылыгъымны исбатлама сизин иманыгъыз азлыкъ этди. Шо саялы сиз бу халкъны Мен оьзлеге береген топуракъгъа гелтирмежексиз+.

13Исрайыллылар Раббигиз булан эришип тербей, Ол да Марибаны сувларыны ягъасында халкъгъа Оьзюню сыйлылыгъын гёрсете.

Адумлулар исрайыллыланы оьзлени топурагъындан оьтюп чыкъма къоймай

14Муса Къадишден Адумну пачасына чавушларын булай айтып йибере:

– Сени агъанг сёйлей тураман: сен бизин уьстюбюзге тюшген бары да къыйынлыкъланы билесен+. 15Бизин ата-бабаларыбыз Мисриге гелген эди ва биз шонда кёп йыллар яшап турдукъ. Мисрилилер бизге ва ата-бабаларыбызгъа нечакъы да яман янашды+. 16Тек биз Раббибизни атын тутуп чакъырыв этгенде, Ол бизин эшитди, Малайигин йиберип, бизин Мисриден чыгъарды.

Муна, гьали биз Къадишдебиз, сени топурагъынгны ягъасындагъы шагьардабыз+. 17Тилеймен, бизин уьлкенгден таба оьтюп чыкъма къой. Биз авлакълардан, юзюмлюклерден таба юрюмежекбиз, къуюлардан сув да ичмежекбиз. Биз шагьра ёл булан юрюжекбиз. Сени топурагъынгдан оьтюп къалгъанча, не онггъа, не солгъа бурулмажакъбыз+.

18Тек Адум:

– Сизге мундан оьтме ярамай. Эгер сиз тынгламасагъыз, биз, къылыч да тутуп, сизге къаршы чыгъажакъбыз, – деп жавап бере.

19Исрайыллылар булай дей:

– Биз аслу ёл булан юрюжекбиз. Эгер биз неде бизин гьайван-малыбыз къуюларыгъыздан сув ичсек, шону гьагъын тёлежекбиз. Биз яяв оьтюп чыкъма сюебиз, бизге дагъы гьеч зат тарыкъ тюгюл+.

20Олар:

– Сизге мундан оьтме ярамай, – деп жавап бере.

Адум уллу ва гючлю асгери булан исрайыллылагъа къаршы чыгъа. 21Адум оланы оьзюню топурагъындан оьтюп чыкъма къоймай. Исрайыллылар айланч ёлдан таба оьтюп чыгъа. 22Исрайылны халкъы, Къадишден ёл чыгъып, Гьур деген тавгъа геле+.

Гьарунну оьлюмю

23Адумну дазусундагъы Гьур тавну ягъында Раббибиз Мусагъа ва Гьарунгъа булай айта:

24– Гьарун, парахат болуп, ата-бабаларыны янына гёчежек. Ол исрайыллылагъа Мен береген топуракъгъа гирмежек. Неге тюгюл, сиз экевюгюз де Марибаны сувларыны ягъасында Мени буйругъума тынгламадыгъыз+. 25Гьарунну ва ону уланы Алиазарны чакъырып, оланы оьзюнг булан Гьур тавгъа ал. 26Гьарунну уьстюндеги опуракъларын да чечип, шоланы уланы Алиазаргъа гийдир. Неге тюгюл, Гьарун, парахат болуп, ата-бабаларыны янына гёчежек. Ол шонда оьлежек+.

27Муса Раббибиз буюргъан кюйде эте: халкъ гёре туруп, олар Гьур тавгъа гётериле. 28Муса, Гьарунну уьстюндеги опуракъларын да чечип, шоланы уланы Алиазаргъа гийдире. Гьарун шонда тавну башында оьле. Муса ва Алиазар тавдан тюше+. 29Гьарун оьлгенни англагъанда, исрайыллылар огъар отуз гюн яс эте+.

21

Аратны дагъытыв

21^1Негепде ерлешген Аратны канъанлы пачасы исрайыллылар Атаримден оьтеген ёлдан гелегенни эшите. Ол исрайыллылагъа чапгъын эте ва оланы бирлерин есир этип ала+. 2Шо заман исрайыллылар Раббибизге булай ваъда эте:

– Эгер Сен бу халкъны къолубузгъа берсенг, биз ону шагьарларын бютюнлей дагъытажакъ эдик+.

3Раббибиз исрайыллыланы ялбарывун эшите ва канъанлыланы оланы ихтиярына бере. Олар канъанлыланы ва оланы шагьарларын бютюнлей дагъыта. Шоллукъда шо ерге Гьорма[*] деп ат тагъыла.

Ез йылан

4Адумну айланып оьтмек учун, олар Гьур тавдан Къызыл денгизге элтеген ёлгъа тюше. Тек ёлда халкъ гёнгюлсюз бола. 5Адамлар Аллагьгъа ва Мусагъа булай хонтурлана:

– Сиз неге бизин Мисриден чыгъардыгъыз? Биз дангылда оьлсюн деп чыгъардыгъызмы? Аш ёкъ! Сув ёкъ! Бу къутсуз ашгъа буса къусугъубуз геле!+

6Шо заман Раббибиз олагъа агъулу йыланланы йибере. Олар исрайыллыланы тиге ва оланы кёплери оьле. 7Адамлар, Мусаны янына гелип, булай дей:

– Раббибизге ва сагъа хонтурланып, биз гюнагь иш этдик. Дуа эт, Раббибиз бизин йыланлардан къутгъарсын.

Муса халкъ учун дуа эте. 8Раббибиз Мусагъа булай айта:

– Йылан этип, шону къурукъгъа бегет: оьзюн йылан тикген гьар ким шогъар къараса, ол сав къалажакъ.

9Муса, езден йылан да этип, шону къурукъгъа бегете. Эгер биревню йылан тикгенде, ол ез йылангъа къараса, сав къала болгъан+.

Муапгъа элтеген ёл

10Исрайыллылар ёлун узата ва Убут деген ерге гелип токътай+. 11Олар Убутдан чыгъа ва Муапны къаршысындагъы Аййа-Абарим деген дангылда гюнтувушгъа багъып токътай+. 12Шондан олар дагъы да ариге багъып юрюй ва Зарат деген къолгъа гелип токътай+. 13Заратдан олар дагъы да ариге багъып юрюй ва Арнун деген оьзенни ари ягъындагъы амурлуланы дазуларындан узатылагъан дангылгъа гелип токътай. (Арнун – Муапны, Муапны ва амурлуланы арасындагъы дазусу.)+
14Шо саялы «Раббибизни давларыны китабында»[*] булай деп эсгериле: «Супадагъы Вагьип ва Арнунну бутакълары, 15Ар деген ерге узатылагъан ва Муапны дазуларыны бою булан ерлешген къакъаланы бетлери»+.

16Дангылдан олар Бер[*] деген къуюгъа багъып ёлун узата. Шо ерде Раббибиз Мусагъа булай айтгъан болгъан:

– Адамланы жый, Мен олагъа сув берейим.

17Шо заман исрайыллылар шу сарынны айтгъан:

«Къую, тол!
Ону гьакъында йырлагъыз,
18Шо къуюну башчылар къазгъан,
халкъны абурлу адамлары
асатаякълары булан къазгъан».

Олар дангылдан Маттанагъа, 19Маттанадан Нагьлиилге, Нагьлиилден Бамутгъа, 20Бамутдан буса дангылны уьстюнден Пасганы бийиклиги гёрюнеген Муап къолгъа гете.

Сигьундан уьст чыгъыв

(Такр 2:24-37)

21•Исрайыллылар чавушлардан таба амурлуланы пачасы Сигьунгъа булай айтып йибере:

22– Бизге уьлкенгден оьтюп чыкъма ихтияр бер. Биз не авлакълагъа, не юзюмлюклеге бурулмажакъбыз, къуюлардан сув да ичмежекбиз. Сени топурагъынгдан оьтюп къалгъанча, биз шагьра ёл булан юрюп туражакъбыз+.

23Тек Сигьун исрайыллылагъа оьзюню топурагъындан оьтюп чыкъма ихтияр бермей. Ол, асгерин жыйып, исрайыллыланы алдына чыкъмакъ учун, дангылгъа геле. Ягьас деген ерге гелип, ол исрайыллылар булан ябуша. 24Тек исрайыллылар Сигьунну къылыч уруп оьлтюре ва Арнун оьзенден тутуп Яббукъ оьзенге, аммунлулагъа ерли, ону топурагъын елей. Неге тюгюл, аммунлуланы дазусу бек болгъан+. 25Исрайыллылар амурлуланы бары да шагьарларын, Гьашбунну ва ону айланасындагъы юртланы да къошуп, елеп олтура. 26Гьашбун амурлуланы пачасы Сигьунну тахшагьары болгъан. Ол Муапны алдагъы пачасы булан дав юрютген ва тап Арнунгъа ерли ону бары топурагъын чыгъарып алгъан.

27Шо саялы йырчылар булай йырлай:

«Гьашбунгъа барыгъыз, шо янгыдан къурулсун;

Сигьунну шагьары кюлден гётерилсин!

28Гьашбунда от лавуллап яна,

Сигьунну шагьарында оьртен яллай.

Оьртен Арнунну бийикликлерини еслерин,

Ар-Муапны ютду.

29Адаршай сагъа, Муап!

Ёкъ болдунг сен, Камушну[*] халкъы!

Ол уланларын къачма борчлу этди,
къызларын амурлуланы пачасы

Сигьунну къаравашлары этди+.

30Биз оланы окълар уруп йыкъдыкъ,

Гьашбундан тутуп Дибунгъа ерли бары халкъ къырылды.

Сени наслунгну урлугъу уьшюдю.

Медебагъа ерли узатылагъан

Нупагьны дагъытдыкъ биз»+.

31Исрайыллылар амурлуланы топурагъында шолай ерлеше. 32Муса Язерге тынчыланы йибере. Исрайыллылар шону айланасындагъы юртланы елей, шолардан амурлуланы къувалай+.

Угдан уьст чыгъыв

(Такр 3:1-11)

33Сонг исрайыллылар, бурулуп, ёл булан Башангъа гётериле. Башанны пачасы Уг, Идраи деген шагьарны къырыйында исрайыллылар булан ябушмакъ учун, бары асгери булан оланы алдына чыгъа. 34Раббибиз Мусагъа булай айта:

– Угдан къоркъма, неге тюгюл Мен ону бары асгери ва топурагъы да булан бирче сени къолунга бердим. Амурлуланы Гьашбунда гьакимлик этген пачасы Сигьунгъа этгенингни огъар да эт+.

35Исрайыллылар Угну, ону уланларын, бары асгерин, бирин де сав къоймайлы, оьлтюре ва ону топурагъын елей.

22

Балакъ Балаамны чакъыра

22^1Исрайыллылар Муапны тюзлюклерине багъып тербене ва Урдунну къырыйында, Еригьонну къаршысында токътай.

2Сиппурну уланы Балакъ исрайыллылар амурлулагъа этген бары ишни гёрюп тура+. 3Муаплылар исрайыллылардан бек къоркъа, неге тюгюл олар оьтесиз кёп болгъан. Олар исрайыллылардан оьтесиз бек къоркъа.

4Муаплылар Мидьянны тамазаларына:

– Авлакъдагъы оьгюз отну нечик ашап битдире буса, бу халкъ да айланабыздагъы бары затны ашап битдирежек, – дей.

Шо вакътилерде Муапны пачасы болгъан Балакъ 5Баурну уланы Балаамны артындан Фиратдагъы Патургъа, ону ана топурагъына, чавушларын йибере. Балакъ булай дей:

– Мисриден бир халкъ чыгъып, ер юзюн толтуруп къойду ва мени янымда ерлешди+. 6Гел, мени тилевюме гёре шо халкъгъа налат бер, неге тюгюл шо халкъ гючлю, мени огъар гючюм чатмай. Балики, шо заман мен оланы янчып ва уьлкемден къувалап боларман. Мен билемен, сен кимни шабагьатласанг – олар шабагьатлана, кимге налат берсенг – налатлана.

7Муапны ва Мидьянны тамазалары, халмажчылыкъ учун тёлеме гьакъ да алып, ёл чыгъа. Балаамны янына гелип, тамазалар огъар Балакъ айтгъан бары сёзню етишдире.

8– Мунда гече къалыгъыз, – дей Балаам олагъа, – мен сизге Раббибиз магъа берген жавапны айтарман.

Муаплыланы тамазалары ону янында къала. 9Раббибиз, Балаамны янына гелип:

– Сени уьюнгдеги бу адамлар кимлердир? – деп сорай.

10Балаам Раббибизге булай жавап бере:

– Муапны пачасы, Сиппурну уланы Балакъ магъа: 11«Мисриден бир халкъ чыгъып, ер юзюн толтуруп къойду. Гелип, шо халкъгъа налат бер. Балики, шо заман мен олар булан ябушуп ва къувалап боларман», – деп айтып йиберген.

12Раббибиз Балаамгъа булай айта:

– Барма олар булан. Шо халкъны налатлама, неге тюгюл шо халкъ шабагьатлыдыр.

13Балаам, артындагъы гюн эртен туруп, Балакъ йиберип гелген тамазалагъа:

– Оьзюгюзню уьлкегизге къайтыгъыз. Раббибиз магъа сизин булан бармакъны гери урду, – дей.

14Муаплыланы тамазалары, Балакъны янына къайтып:

– Балаам бизин булан гелмекни гери урду, – дей.

15Балакъ оьзге тамазаланы йибере. Биринчилеринден эсе оланы санаву кёп ва абуру артыкъ бола. 16Олар, Балаамны янына гелип, булай дей:

– Сиппурну уланы Балакъ: «Мени яныма гелмекни гери урма. 17Мен сени чомарт кюйде савгъатлажакъман ва сен айтгъан бары затны этежекмен. Гелип, мен саялы шо халкъгъа налат бер», – дей.

18Тек Балаам Балакъны тамазаларына булай жавап къайтара:

– Балакъ гьатта ичи гюмюшден, алтындан тыгъылып толгъан къаласын бережек эди буса да, мени Аллагьымны, Раббимни буйругъуна къаршы бир зат да этип болмажакъ эдим+. 19Буса да, алда гелгенлери йимик, сиз де мунда гече къалыгъыз. Мен буса, Раббибиз дагъы да не айтар экен, билип къарайым.

20Шо гече Раббибиз, Балаамны янына гелип, булай айта:

– Бу адамлар сени чакъырып гелген сонг, туруп, олар булан бар. Тек янгыз Мен сагъа айтгъанны этерсен.

Балаамны тиши эшеги

21Балаам, эртен туруп, тиши эшегин де ерлеп, Муапны тамазалары булан ёл чыгъа. 22Тек Балаам ёл чыкъгъанда, Раббибиз къазаплана. Огъар пуршав этмек учун, Раббибизни Малайиги ёлгъа чыгъып токътай. Балаам эшегине де минип бара. Ону булан эки къуллукъчусу да бола. 23Эшек къолунда сувурулгъан къылычы да булан ёлда токътагъан Раббибизни Малайигин гёргенде, ёлдан авлакъгъа бурула. Эшегин къайтып ёлгъа салмакъ учун, Балаам ону токъалап тербей.

24Шо заман Раббибизни Малайиги эки юзюмлюкню арасы булан оьтеген тар сокъмакъгъа гелип токътай. Сокъмакъны эки де ягъасында таш барулар бола. 25Раббибизни Малайигин гёрюп, эшек баругъа багъып къысылма башлай ва Балаамны аягъын баругъа багъып къысып къоя. Ол янгыдан эшегин токъалама гирише.

26Шо заман Раббибизни Малайиги, алгъа чыгъып, не онггъа, не солгъа бурулуп болмайгъан тар ерде токътай. 27Раббибизни Малайигин гёрюп, эшек Балаамны тюбюндеги кюйде ятып къала. Ол буса, къазапланып, эшекни таякъ булан токъалап тербей. 28Шо заман Раббибиз Балаамгъа эшекни булай сёйлете:

– Арт-артындан мени уьч керен тюер йимик, сагъа не этгенмен?

29Балаам эшегине:

– Сен мени мысгъыллап турдунг! Къолумда къылыч болгъан буса, мен сени шу ерде оьлтюрежек эдим, – деп жавап къайтара.

30Эшек Балаамгъа:

– Мен сени эшегинг тюгюлменми дагъы? Бугюн болгъунча сен магъа минип айланып турмадынгмы дагъы? Сени мысгъыллайгъан хасиятым бармы эди дагъы? – дей.

– Ёкъ эди, – дей Балаам.

31Шо заман Раббибиз Балаамгъа гёзлерин ача ва ол ёлда къылычын да сувуруп токътагъан Раббибизни Малайигин гёре. Балаам, бетин ерге де къаплап, эниш тюшюп баш ие. 32Раббибизни Малайиги огъар булай айта:

– Сен неге эшегингни арт-артындан уьч керен токъаладынг? Мен мунда сагъа пуршав этмек учун чыкъгъанман, неге тюгюл мен сен тюшген ёлгъа рази тюгюлмен. 33Эшегинг Мени гёре эди ва Менден уьч керен бурулду. Эгер эшек бурулмагъан эди буса, огъар языгъым чыгъажакъ эди, сени буса Мен оьлтюрежек эдим.

34Балаам Раббибизни Малайигине:

– Мен гюнагь иш этдим. Сен мени ёлумну къыркъгъанынгны билмедим. Гьали буса, Сен сюймеген сонг, мен къайтып гетейим, – дей.

35Раббибизни Малайиги Балаамгъа булай айта:

– Бу адамлар булан бар. Тек олагъа янгыз Мен айтгъанны сёйлерсен.

Балаам Балакъны тамазалары булан ёл чыгъа. 36Балаам гелегенни эшитип, Балакъ ону Арнунну дазусундагъы, оьзюню топурагъыны ягъасындагъы, Муапны шагьарына къаршыламакъ учун геле+. 37Балакъ Балаамгъа:

– Мен сени чакъырсын деп йиберген эдим чи. Неге яныма гелмей эдинг? Мен сагъа савгъат берип болмайманмы дагъы? – дей.

38– Муна, гелдим янынга, – деп жавап бере Балаам. – Тек мени бир зат айтма сама да гючюм ёкъ. Мен янгыз Раббибиз буюргъанны айтма тарыкъман.

39Балаам Балакъ булан Карьят-Гьасут деген шагьаргъа бара. 40Балакъ оьгюзлени, къойланы къурбан эте ва этни бир пайын Балаамгъа ва ону булангъы тамазалагъа берип йибере.

Балаамны биринчи сёйлевю

41Артындагъы гюн эртен Балакъ оьзю булан Балаамны Бамут-Баалгъа[*] алып бара. Балаам шондан халкъны бир пайын гёре.

23

23^1Балаам Балакъгъа:

– Магъа шу ерде етти къурбан этеген ер къур ва етти бугъа ва етти къой гьазирле, – дей+.

2Балакъ Балаам айтгъан кюйде эте. Олар экевю де къурбан этеген ерлени гьарисинде бирер бугъаны ва бирер къойну къурбан эте. 3Балаам Балакъгъа булай дей:

– Шу ерде, оьзюнгню бютюнлей яллатып этген къурбанларынгны къырыйында токъта, мен буса бир янгъа тайып турайым. Балики, мени булан ёлукъмакъ учун, Раббибиз гелер. Ол магъа нени ачыкъ этсе, шо гьакъда мен сагъа хабарлажакъман.

Балаам такъыракъ бийикликге гете.

4Раббибиз ону булан ёлугъа. Балаам:

– Мен етти къурбан этеген ер гьазирледим. Шоланы гьарисинде бугъаны ва къойну къурбан этдим, – дей.

5Раббибиз Балаамгъа не айтма тарыкъны уьйрете ва:

– Балакъны янына къайт ва огъар Мен сагъа айтгъан затны етишдир, – деп буюра.

6Ол Балакъны янына етише. Шо вакътиде Балакъ Муапны бары да башчылары да булан бирче оьзлени бютюнлей яллатып этген къурбанларыны янында эретуруп токътагъан болгъан. 7Балаам гележекде болажакъ ишлени билдирме башлай:

– Муапны пачасы Балакъ мени
Арамдан – гюнтувушдагъы тавлардан
гелтирди ва булай деди:
«Гел, Якъубгъа налат бер;
гел, Исрайылны дагъытып къой».
8Раббибиз оьзлеге налат бермегенлеге
мен нечик налат берейим?
Раббибиз яманлыкъ этмегенлеге
мен нечик яманлыкъ этейим+?
9Мен олагъа ярланы
бийикликлерине минип къарагъанман,
олагъа тёбелеге минип тигилгенмен.
Айрыча яшайгъан халкъны гёремен.
Шо халкъ оьзюн оьзге халкълагъа ошатмай+.
10Якъубну наслуларын санап болар ерде иш ёкъ,
Исрайылны дёртден бир пайын
да санап болар ерде иш ёкъ,
оланы санаву топуракъдагъы чанг
бюртюклер чакъы бар!
Мен муъмин кююмде оьлюп къалайым чы.

Мени наслум да бу халкъгъа ошап къалсын дагъы!+

11Балакъ Балаамгъа:

– Сен магъа этгенинг недир? Мен сени душманларыма налат берме чакъыргъан эдим, сен буса оланы шабагьатлайсан! – дей.

12Ол:

– Мен магъа Раббибиз айтгъанны сёйлеме герек тюгюлменми дагъы? – деп жавап къайтара.

Балаамны экинчи сёйлевю

13Шо заман Балакъ Балаамгъа булай дей:

– Юрю, башгъа ерге барайыкъ. Сен оланы шондан таба гёрме болажакъсан. Сен шондан таба оланы барын да тюгюл, янгыз бирлерин гёрежексен. Олагъа шондан таба сама налат бер.

14Балакъ Балаамны Пасганы бийиклигиндеги Супимге элте. Ол шонда етти къурбан этеген ер къура, гьарисинде бугъаны ва къойну къурбан эте. 15Балаам Балакъгъа:

– Мен Раббибиз булан ёлукъгъанча, шу ерде, оьзюнгню бютюнлей яллатып этген къурбанларынгны янында токътап тур, – дей.

16Раббибиз Балаам булан ёлугъа, огъар не айтма тарыкъны уьйрете ва:

– Балакъны янына къайтып, огъар Мен айтгъанны етишдир, – деп буюра.

17Ол Балакъны янына бара. Шо вакътиде Балакъ Муапны бары да башчылары да булан бирче оьзлени бютюнлей яллатып этген къурбанларыны янында эретуруп токътагъан болгъан. Балакъ огъар:

– Раббигиз не айтды? – деп сорай.

18Шо заман Балаам гележекде болагъан ишлени билдирме башлай:

– Сиппурну уланы Балакъ, оьзюнгню елеп,
магъа тынгла, къулакъ ас.

19Ялгъан айтма Раббибиз инсан тюгюл,

Ол пикрусун да алышдырмай.

Ол бир затны айтып, этмей къояжакъмы?

Ваъда да этип, кютмей къояжакъмы+?

20Ол магъа шабагьатла деп буюрду.

Шабагьатлайгъан Олдур – мен алышдырып болмайман.

21Якъубда гюнагь гёрюнмей,

Исрайылда языкълыкъ эс этилмей.

Оьзлер Пачасы деп билдирген Раббибиз,
оланы Аллагьы, олар булан бирче.

22Раббибиз оланы Мисриден чыгъарды.

Раббибизде къыр бугъадагъы гюч бар+.

23Якъубгъа къаршы сигьручулукъ ёкъ,

Исрайылгъа къаршы халмажчылыкъ ёкъ.

Гьали Якъубну ва Исрайылны гьакъында:

«Муна Раббибизни этгени!» – деп айтып тербежек+.

24Халкъ тиши арсландай гётерилежек,
эркек арсландай хозгъалажакъ!

Ол тутгъанларын ашап битмейли,
къанын ичип тоймайлы, рагьатланмажакъ+.

25Шо заман Балакъ Балаамгъа:

– Олагъа налат берме ва оланы шабагьатлама!

26Балаам:

– Мен сагъа Раббигиз магъа айтгъан бары затны этме герегимни айтмадыммы дагъы? – деп жавап къайтара.

Балаамны уьчюнчю сёйлевю

27Шо заман Балакъ Балаамгъа:

– Юрю, мен сени башгъа ерге элтейим. Балики, Раббигиз сен олагъа шондан таба налат бергенни сюер, – дей.

28Балакъ Балаамны дангылгъа бакъгъан Паурну башына элте. 29Балаам Балакъгъа:

– Магъа бу ерде етти къурбан этеген ер де къуруп, етти бугъа ва етти къой гьазирле, – дей.

30Балакъ Балаам айтгъан кюйде эте. Ол къурбан этеген ерлени гьарисинде бугъаны ва къойну къурбан эте.

24

24^1Балаам Раббибиз Исрайылны шабагьатлама сюегенни гёргенде, ол, алда йимик, муъжизатлар излеме бармай, юзюн дангылгъа багъып бакъдыра. 2Балаам къарап исрайыллыланы къавумлагъа гёре токътагъанын гёргенде, Аллагьны Ругьун сезе+. 3Ол гележекде болажакъ булай ишлени билдире:

– Баурну уланы Балаам гележекде болажакъ
ишлени билдире тура. Гёзлери яхшы гёреген пайхаммар
гележекде болажакъ ишлени билдире тура.
4Раббибизни каламын эшитеген пайхаммар
гележекде болажакъ ишлени билдире тура.
Оьзюне Къудратланы Еси Раббибиз
гьайран гёрюнюш гёрсетеген,
йыгъылса да, гёзлери
ачылгъан кюйде къалагъан пайхаммар
гележекде болажакъ ишлени билдире тура:
5Огь, не тизивдюр дагъы, Якъуб, чатырларынг,
сени турагъан ерлеринг, Исрайыл!

6Шолар хурма тереклени узатылгъан орманлыгъыдай,
оьзен ягъадагъы бавлардай,
Раббибиз орнатгъан алоэ[*] тереклердей,
сув ягъадагъы къарагъайлардай.
7Шоланы бутакъларындан сув тама,
шолар аявсуздан емиш берип тура.

Оланы пачасы Агагдан уллу болажакъ,
пачалыгъы оьр болажакъ.

8Раббибиз оланы Мисриден чыгъарды,
оларда къыр бугъаны къуваты бар.
Олар душман халкъланы юта,
оланы сюеклерин увата,
оланы окъ уруп йыгъа+.
9Олар эркек арсландай, сюйкеле, ята,
тиши арсландай – оланы ким тургъузуп болажакъ?

Сизин шабагьатлайгъанлар оьзлер шабагьатлансын дагъы,
сизин налатлайгъанлар буса оьзлер налатлансын дагъы!+

10Балакъ Балаамгъа къазаплана. Балакъ, къолларын да силлеп, огъар булай дей:

– Мен сени душманларыма налат берсин деп чакъыргъан эдим. Сен буса оланы арт-артындан уьч керен шабагьатладынг!+
11Тас бол шундан! Уьюнге бар! Мен сени аявсуздан савгъатлама ваъда этген эдим, тек Раббинг сени савгъатдан магьрюм этди.

Балаамны ахырынчы сёйлевлери

12Балаам Балакъгъа булай жавап къайтара:

– Сен йиберип гелген чавушларынга мен: 13«Балакъ гьатта ичи гюмюшден, алтындан тыгъылып толгъан къаласын бережек эди буса да, оьзюмню ихтиярым булан не яхшылыкъ этип, не яманлыкъ этип, Раббимни буйругъуна къаршы чыгъып болмажакъ эдим. Мен янгыз Раббим айтгъанны айтма тарыкъман», – деп айтмадыммы дагъы? 14Яхшы, мен оьзюмню халкъымны янына къайтаман. Тек сен магъа бу халкъ гележекде сени халкъынга не этежекни билдирме къой.

15Балаам гележекде болажакъ булай ишлени билдире:

– Оьзюню гёзлери яхшы гёреген Баурну уланы Балаам,
гележекде болажакъ ишлени билдире тура.
16Раббибизни каламын эшитеген,
Аллагьу-Тааладан билим алгъан,
Къудратланы Еси гёрсетгенни гёреген,
йыгъылса да, гёзлери
ачылгъан кюйде къалагъан пайхаммар
гележекде болажакъ ишлени билдире тура:
17Ону гёремен, тек гьали буссагьат тюгюл;

Огъар къарайман, тек гьали де ювукъ болуп битмеген.

Якъубну юлдузу чыкъды,
Исрайылдан таба пачаны асатаягъы гётерилди,
Муапны мангалайларын уватды
ва Шисни наслуларын уруп йыкъды+.
18Адумну ележеклер,
ону душманы Саирни ележеклер,
тек Исрайыл беклешежек+.
19Якъубдан таба пача чыгъып,
шагьарда къутгъарылгъанланы дагъытажакъ.

20Балаам амаликлеге къарады ва гележекде болажакъ булай ишлени билдирди:

– Амаликлилер халкъланы арасында биринчилерден болду,
тек гележекде даимге ёкъ болажакъ+.

21Ол кенлилени гёрдю ва гележекде болажакъ булай ишлени билдирди:

– Уьюгюзге къоркъунчлукъ ёкъ,

Сизин уягъыз ярдадыр+.

22Тек Ашшур сизин есир этгенче,
кенлилер отгъа ташланажакъ.

23Балаам гележекде болажакъ булай ишлени билдирди:

– Раббибиз бу ишлени этгенде, бирев де сав къалмажакъ.

24Киттимден гемелер гелип,
Ашшурну ва Эберни ележек,
тек оьзлер даимге ёкъ болажакъ+.

25Балаам жыйылып, къайтып уьюне гете. Балакъ да оьз ёлуна тюшюп гете.

25

Исрайыллылар Баал-Паур деген ялгъан аллагьгъа сужда къыла

25^1Исрайыллылар Шиттимде токътагъан вакътисинде муаплы къатынлар булан зиналыкъ юрютме башлай+. 2Къатынлар исрайыллыланы оьзлени ялгъан аллагьларына къурбан этме чакъыра болгъан. Исрайыллылар шо аллагьлагъа сужда къылагъанда, къурбан этни ашай болгъан+. 3Шолай исрайыллылар Баал-Паур деген ялгъан аллагьгъа сужда къыла. Раббибиз олагъа къазаплана+. 4Раббибиз Мусагъа булай айта:

– Мени алдымда бары халкъ гёреген кюйде бу халкъны бары да башчыларын ас. Янгыз шо заман Мени исрайыллылагъа бакъгъан якъдагъы къайнап турагъан къазапланывум басылар+.

5Муса Исрайылны башчыларына:

– Гьаригиз оьзюгюзню адамларыгъызны арасындан Баал-Паургъа сужда къылгъанларын оьлтюрюгюз, – дей.

6Шо заман бир исрайыллы, Муса да, бары да исрайыллылар да гёре туруп, оьзюню уьюне бир мидьянлы къатынны гелтире. Шо вакътиде исрайыллылар Ёлугъувну чатырына гиреген ерде йылап тура болгъан. 7Дин къуллукъчу Гьарунну уланы Алиазарны уланы Пингьас, бу ишни гёрюп, халкъны да къоюп, къолуна сюнгюсюн де алып,+
8исрайыллыны арты булан чатыргъа гире. Ол исрайыллыны да, шо къатынны да сюнгюсю булан къурсакъларына чанчып оьлтюре. Шо заман исрайыллыланы арасында яйылгъан югъагъан аврув токътай+. 9Тек шо аврувдан йигирма дёрт минг адам къырыла. 10Раббибиз Мусагъа булай айта:

11– Дин къуллукъчу Гьарунну уланы Алиазарны уланы Пингьас Мени исрайыллылагъа бакъгъан якъдагъы къазапланывумну басылтды. Ол Мени мысгъыллагъанлардан оьч алды, шо саялы Мен де, къазапланып, исрайыллыланы дагъыта турмадым. 12Гьасили, Пингьасгъа айт: Мен ону булан парахатлыкъны разилешивюн бегетемен. 13Пингьас ва ону наслулары булан даимлик сыйлылыкъны разилешивю бегетиле. Неге тюгюл, ол, Мени къаныгъывлу кюйде якълап, исрайыллыланы таза этди.

14Мидьянлы къатын булан бирче оьлтюрюлген исрайыллыны аты Зимри болгъан. Ол Салуну уланы, Симонну къавумундагъы тухумну башчысы болгъан. 15Мидьянлы къатынны аты буса Кузби болгъан. Ол тухумну башчысы, Мидьяндагъы тухумну башы Сурну къызы болгъан+.

16Раббибиз Мусагъа булай айта:

17– Мидьянлыланы душман гёрюгюз ва оланы оьлтюрюгюз+. 18Олар сизин душман тутуп иш гёрдю чю дагъы. Олар, Баал-Паурну ва мидьянлыланы башчысыны къызы, оьзлени къавумдашы Кузбини кёмеклиги булан алдатып, сизин тузакъгъа тюшюрюп токътады. Кузби буса халкъгъа Паур саялы югъагъан аврув къопгъанда, оьлтюрюлген эди.

26

Исрайыллылар экинчилей гьисапгъа алына

26^1Югъагъан аврув токътагъан сонг, Раббибиз дин къуллукъчу Гьарунну уланы Алиазаргъа булай айта:

2– Бары да исрайыллыланы асгерлик къуллукъгъа ярайгъанларындан йигирма йыл битгенлерин ва шо оьмюрден оьтгенлерин тухумларына гёре гьисапгъа алыгъыз+.

3Еригьонну къаршысындагъы Урдунну къырыйындагъы Муапны тюзлюклеринде Муса ва дин къуллукъчу Алиазар олагъа:

4– Раббибиз Мусагъа буюргъан кюйде, исрайыллыланы йигирма йыл битгенлерин ва шо оьмюрден оьтгенлерин гьисапгъа алыгъыз, – дей.

Муна Мисриден чыкъгъан исрайыллылар:

5Исрайылны биринчи уланы Раубимни наслулары:

1. Гьанокдан таба – гьаноклуланы тухуму;
2. Паллудан таба – паллулуланы тухуму;+
3. 6Гьасирундан таба – гьасирунлуланы тухуму;
4. Кармиден таба – кармилилени тухуму+.

7Булар Раубимни тухумлары. Гьисапгъа 43 730 эргиши алына+.

8Паллуну уланы Алиап болгъан, 9Алиапны уланлары буса Намуил, Дасан ва Абирам болгъан. Дасан да, Абирам да белгили адамлар болгъан. Олар Мусагъа ва Гьарунгъа къаршы баш гётере. Олар Корагьны Раббибизге баш гётерген ёлдашларыны арасында да бола+. 10Топуракъ ачылып, Корагь да булан бирче оланы ютуп къоя. Корагьны ёлдашлары буса эки юз элли эргиши яллагъан отда оьлген болгъан. Оланы оьлюмю къалгъанлар учун бир буварыв йимик болгъан+. 11Тек Корагьны уланлары шо гюн оьлмей+.

12Тухумларына гёре Симонну наслулары:

1. Намуилден таба – намуиллилени тухуму;
2. Яминден таба – яминлилени тухуму;
3. Якинден таба – якинлилени тухуму;+
4. 13Зарагьдан таба – зарагьлыланы тухуму;
5. Шаулдан таба – шауллуланы тухуму.

14Булар Симонну тухумлары. Гьисапгъа 22 200 эргиши алына+.

15Тухумларына гёре Гатны наслулары:

1. Сипундан таба – сипунлуланы тухуму;
2. Гьаггиден таба – гьаггилилени тухуму;
3. Шуниден таба – шунилилени тухуму;+
4. 16Узниден таба – узнилилени тухуму;
5. Ириден таба – ирилилени тухуму;
6. 17Арутдан таба – арутлуланы тухуму;
7. Аръилиден таба – аръилилилени тухуму.

18Булар Гатны тухумлары. Гьисапгъа 40 500 эргиши алына+.

19Ягьудини Ир ва Онан деген уланлары Канъанда оьле+.

1. 20Тухумларына гёре Ягьудини наслулары:
2. Шеладан таба – шелалыланы тухуму;
3. Паресден таба – пареслилени тухуму;
4. Зарагьдан таба – зарагьлыланы тухуму.
5. 21Паресни наслулары:
6. Гьасирундан таба – гьасирунлуланы тухуму;
7. Гьамулдан таба – гьамуллуланы тухуму;

22Булар Ягьудини тухумлары. Гьисапгъа 76 500 эргиши алына+.

23Тухумларына гёре Иссакарны наслулары:

1. Туладан таба – тулалыланы тухуму;
2. Пуввадан таба – пуввалыланы тухуму;+
3. 24Яшупдан таба – яшуплуланы тухуму;
4. Шамрундан таба шамрунлуланы тухуму.

25Булар Иссакарны тухумлары. Гьисапгъа 64 300 эргиши алына+.

26Тухумларына гёре Забулунну наслулары:

1. Серетден таба – серетлилени тухуму;
2. Айлундан таба – айлунлуланы тухуму;
3. Ягьлелден таба – ягьлеллилени тухуму+.

27Булар Забулунну тухумлары. Гьисапгъа 60 500 эргиши алына+.

28Юсупну Манассадан ва Апрайимден таба тухумларына гёре наслулары:+

29Манассаны наслулары:

1. Макирден таба – макирлилени тухуму (Макир Гилатны атасы болгъан);

2. Гилатдан таба – гилатлыланы тухуму.
3. 30Муна Гилатны наслулары:
4. Иазардан таба – иазарлыланы тухуму;
5. Гьалакъдан таба – гьалакълыланы тухуму;
6. 31Асрийылдан таба – асрийыллыланы тухуму;
7. Шекемден таба – шекемлилени тухуму;
8. 32Шемидадан таба – шамидалыланы тухуму;
9. Гьапардан таба – гьапарлыланы тухуму.

33(Гьапарны уланы Салупгьатны уланлары болмагъан. Ону янгыз къызлары болгъан. Оланы атлары Магьла, Нуат, Гьугла, Милка ва Тирса болгъан.)+

34Булар Манассаны тухумлары. Гьисапгъа 52 700 эргиши алына+.

35Муна тухумларына гёре Апрайимни наслулары:

1. Шуталагьдан таба – шуталагьлыланы тухуму;
2. Бакардан таба – бакарлыланы тухуму;
3. Тагьандан таба – тагьанлыланы тухуму.

36Муна Шуталагьны наслулары:

1. Эрандан – эранлыланы наслулары.

37Бу Апрайимни тухумлары. Гьисапгъа 32 500 эргиши алына.

Бу тухумларына гёре Юсупну наслулары+.

38Тухумларына гёре Буньяминни наслулары:

1. Баладан – балалыланы тухуму;
2. Ашбилден таба – ашбиллилени тухуму;
3. Агьирамдан таба – агьирамлыланы тухуму;+
4. 39Шапупамдан таба – шупамлыланы тухуму;
5. Гьупамдан таба – гьупамлыланы тухуму.

40Аратдан ва Наамандан таба Баланы наслулары:

1. Аратдан таба – аратлыланы тухуму;

2. Наамандан таба – нааманлыланы тухуму.

41Булар Буньяминни тухумлары. Гьисапгъа 45 600 эргиши алына+.

42Муна тухумларына гёре Данны наслулары:

1. Шугьамдан таба – шугьамлыланы тухуму.

Булар Данны тухумлары:+
43олар бары да шугьамлыланы тухумлары болгъан. Гьисапгъа 64 400 эргиши алына+.

44Тухумларына гёре Аширни наслулары:

1. Ямнадан таба – ямналыланы тухуму;
2. Ишвиден таба – ишвилилени тухуму;
3. Бариадан таба – бариалыланы тухуму;+
4. 45Барианы наслуларындан таба буса:
5. Гьабирден таба – гьабирлилени тухуму;
6. Малкийилден таба – малкийиллилени тухуму.

46(Аширни Сарагь деген къызы болгъан.)

47Булар Аширни тухумлары. Гьисапгъа 53 400 эргиши алына+.

48Тухумларына гёре Напталини наслулары:

1. Ягьселден таба – ягьселлилени тухуму;
2. Гуниден таба – гунилилени тухуму;+
3. 49Исирден таба – исирлилени тухуму;
4. Шиллемден таба – шиллемлилени тухуму.

50Булар Напталини тухумлары. Гьисапгъа 45 400 эргиши алына+.

51Бары да исрайыллыланы санаву 601 730 эргиши бола+.

52Раббибиз Мусагъа булай айта:

53– Тухумланы арасында топуракъны пайлайгъанда, адамланы санавун гёз алгъа тутугъуз. 54Уллу къавумгъа уллу пай чыгъарыгъыз, гиччисине – гиччисин. Гьар къавумгъа гьисапгъа алынгъан адамларыны санавуна гёре пай тийдиригиз+. 55Топуракъны чёп салып пайлагъыз. Олар оьзлени пайларын аталарыны къавумларыны атларына гёре алсын. 56Гьар пайны кёп санавлу къавумланы да, аз санавлуларыны да арасында чёп салып пайлагъыз.

57•Тухумларына гёре гьисапгъа алынгъан левилилер:

1. Гаршундан таба – гаршунлуланы тухуму;
2. Кегьатдан таба – кегьатлыланы тухуму;
3. Марариден таба – марарилени тухуму.

58Муна левилилени тухумлары:

1. либнилилени тухуму;
2. гьабрунлуланы тухуму;
3. магьлилени тухуму;
4. мушлуланы тухуму;
5. корагьлыланы тухуму.

(Кегьат Амрамны ата-бабаларындан болгъан. 59Амрамны къатыныны аты Юкабат болгъан. Юкабат Левини наслуларындан ва Мисриде левилилени арасында тувгъан болгъан. Амрамдан ол Гьарунну, Мусаны ва Марьямны тапгъан. 60Гьарун Надапны, Абигьутну, Алиазарны ва Итамарны атасы болгъан+. 61Тек Надап ва Абигьут Раббибиз ят гёрген отну гелтиргенде, оьле[*].)+

62Левили эргишилени бир ай битгенлерини ва шо оьмюрден оьтгенлерини санаву 23 000 адам бола. Левилилени оьзге исрайыллылар булан гьисапгъа алмай, неге тюгюл олагъа оьзлени пайы тюшмеген болгъан+.

63Булар Муса ва дин къуллукъчу Алиазар Еригьонну къаршысындагъы, Урдунну къырыйындагъы Муапны тюзлюклеринде гьисапгъа алынгъан исрайыллылар. 64Оланы арасында Муса ва Гьарун Синай дангылда гьисапгъа алгъан бир исрайыллы да болмагъан. 65Раббибиз исрайыллылагъа оьзлер дангылда оьлежегин айтып берген чи дагъы. Олардан Япуннаны уланы Калипден ва Нунну уланы Ясуадан къайры дагъы бириси де къалмай+.

27

Салупгьатны къызларына варисликге топуракъ бериле

(Сан 36:1-12)

27^1•Гьапарны уланы Салупгьатны беш къызы болгъан: Магьла, Нуат, Гьугла, Милка ва Тирса. (Гьапар – Гилатны уланы, Гилат – Макирни уланы, Макир – тухумну башы Манассаны уланы, Манасса – Юсупну уланы.)+
2Олар, Ёлугъувну чатырына гиреген ерге гелип, Мусаны, дин къуллукъчу Алиазарны, башчыланы ва бары халкъны алдында да токътап, булай дей:

3– Бизин атабыз дангылда оьлдю. Ол Корагьны Раббибизге къаршы чыкъгъан якъчылары булан бирче тюгюл эди. Атабыз оьзюню гюнагьы саялы оьлдю. Ондан сонг къалгъан уланлар ёкъ+. 4Атабызны уланлары болмагъан деп, неге тухумубуз ёкъ болуп къалма тарыкъ? Бизге де атабызны агъа-инилерине йимик пай чыгъар+.

5Муса Раббибизден оланы иши гьакъында сорай. 6Раббибиз огъар булай айта:

7– Салупгьатны къызлары тюз затны сёйлей. Олагъа атасыны агъа-инилерини арасындагъы пайны бер ва атасыны пайын бер. 8Исрайыллылагъа булай айт: «Эгер биревден сонг улан къалмаса, ону пайын къызына беригиз. 9Эгер ону къызы ёкъ буса, ону агъа-инилерине беригиз. 10Эгер ону агъа-инилери ёкъ буса, ону пайын атасыны агъа-инилерине беригиз. 11Эгер ону атасыны агъа-инилери болмагъан буса, ону пайын тухумундагъы лап ювукъ къардашына беригиз. Раббигиз Мусагъа буюргъан кюйде, шо исрайыллылар учун токъташдырылгъан къанун болажакъ».

Ясуа Мусаны орнуна къала

12Сонг Раббибиз Мусагъа булай айта:

– Абарим деген тавлагъа минип, Мен исрайыллылагъа береген топуракъгъа къара+. 13Шо топуракъны гёрюп, агъанг Гьарунну арты булан сен де халкъынгны янына багъып таяжакъсан+. 14Неге тюгюл, сиз Мени буйругъума къаршы чыкъдыгъыз ва Цин дангылны къырыйындагъы сувланы ягъасында сиз баш гётерген халкъгъа Мени сыйлылыгъымны гёрсетмедигиз.

(Шо Цин дангылдагъы Къадишни къырыйындагъы Марибаны сувлары болгъан.)[*]+

15Муса Раббибизге булай дей:

16– Сен, Раббибиз, бютюн жанлы аламгъа тыныш береген Аллагьыбыз, халкъны уьстюне биревню сал+. 17Ол, Сени халкъынг къойчусу ёкъ сиривге ошамасын учун, халкъны алдына да тюшюп, адамланы алып юрюсюн+.

18Раббибиз Мусагъа булай айта:

– Нунну уланы Ясуа – оьзюнде Аллагьдан гелген Ругь бар инсан. Сен ону уьстюне къолунгну сал+. 19Ону дин къуллукъчу Алиазарны ва бары халкъны алдына да чыгъарып, оьзюнгню орнунга къой+. 20Исрайыллылар Ясуагъа тынгласын учун, огъар оьзюнгню гьакимлигингден бир гесекни бер. 21Тек ол дин къуллукъчу Алиазаргъа сорап иш гёрсюн. Алиазар буса Уримни кёмеклиги булан Раббибизни Ясуагъа байлавлу чыгъаргъан къарарын соражакъ. Ясуа ва исрайыллылар оьзлени бары ишинде Алиазар айтгъангъа гёре юрюжек.

22Муса оьзюне Раббибиз буюргъан кюйде эте. Ол, Ясуаны дин къуллукъчу Алиазарны ва халкъны алдына да чыгъарып, 23уьстюне къолларын сала ва Раббибиз Мусадан таба айтгъан кюйде, ону оьзюню орнуна белгилей.

28

Гьар гюн этилеген къурбанлар

(Чыгъ 29:38-42)

28^1•Раббибиз Мусагъа булай айта:

2– Исрайыллылагъа: «Раббигизге этилген къурбан, Ол ушатагъан кюйде арив ийисли болсун деп, Раббигизге къурбан этилген экмек Огъар тийишли вакътиде этилсин деп тергев беригиз», – деп буюр+. 3Олагъа булай айт: «Муна Раббибиз учун сиз яллатып этме герек къурбан: гьар гюн даимги бютюнлей яллатмакъ учун тетиги ёкъ эки бирер йыллыкъ токълу. 4Бир токълуну эртен къурбан этигиз, бирисин буса – ахшам. 5Шону булан бирче зайтун майны гинни дёртден бир пайы булгъангъан тизив ундан епаны ондан бир пайын къурбан этигиз. 6Шо – Синай тавну этегинде къабул этилген бютюнлей яллатып этилген даимги къурбан, арив ийис, Раббигиз учун яллатып этилген къурбан. 7Гьар токълу булан бирче чагъырны гинни дёртден бир пайын къурбан этип тёгюгюз. Раббигиз учун къурбан этеген чагъырыгъызны Сыйлы ерни къырыйында тёгюгюз. 8Бириси токълуну, эртенгиси йимик, ахшам шо кюйде къурбан этилеген экмек ва къурбан этилип тёгюлеген чагъыр булан къурбан этигиз. Шо – яллатып этилеген къурбан, Раббигиз ушатагъан арив ийис».

Сонгугюн этилеген къурбанлар

9«Сонгугюн тетиги ёкъ эки токълуну къурбан этигиз. Шолар булан бирче чагъыр тёгюп этилеген къурбанны ва майгъа булгъангъан тизив ундан епаны ондан эки пайын къурбан этигиз. 10Оьзю булан бирче бютюнлей яллатып этилген даимги къурбанны ва чагъыр тёгюп этилген къурбанны санамагъанда, гьар сонгугюн бютюнлей яллатып этилеген къурбан шолайдыр».

Гьар айда этилеген къурбанлар

11«Гьар айны биринчи гюнюнде Раббигизге тетиги ёкъ эки бугъаны, бир къойну, етти бирер йыллыкъ токълуну яллатып къурбан этигиз+. 12Гьар бугъа булан бирче майгъа булгъангъан тизив ундан епаны ондан уьч пайын, къой булан бирче майгъа булгъангъан тизив ундан епаны ондан эки пайын, 13токълу булан да бирче майгъа булгъангъан тизив ундан епаны ондан бир пайын къоллап экмекни къурбан эт. Шо – яллатып этилеген къурбан, Раббигиз ушатагъан арив ийис, яллатып этилеген къурбан учун. 14Гьар бугъа булан бирче къурбан этип тёгеген чагъырдан гинни яртысы, къой булан бирче гинни уьчден бир пайы, токълу булан да бирче гинни дёртден бир пайы болсун. Шо – гьар ай бютюнлей яллатып этилеген къурбан. Шо къурбанны гьар Ай янгырагъанда[*] йылны узагъында этме герек. 15Чагъыр тёгюп этеген тийишли къурбаны булангъы бютюнлей яллатып этилеген даимги къурбандан къайры, гюнагь учун Раббигизге бир эчкини къурбан этме герек».

Пасха ва Маясыз экмеклени байрамы

(Чыгъ 12:14-20; Лев 23:5-8; Такр 16:1-8)

16•«Биринчи айны он дёртюнчю гюнюнде Раббигизни Пасхасы бола+. 17Шо айны он бешинчи гюнюнде байрам болсун. Етти гюн маясыз экмек ашагъыз+. 18Биринчи гюн сыйлы жыйын этигиз ва гьамангъы бир ишигиз булан да машгъул болмагъыз. 19Раббигизге яллатып къурбан, эки жагьил бугъаны бютюнлей яллатып, бир къойну ва тетиги ёкъ етти токълуну къурбан этигиз. 20-21Гьар бугъа булан бирче майгъа булгъангъан тизив ундан епаны ондан уьч пайын, къой булан бирче майгъа булгъангъан тизив ундан епаны ондан эки пайын, токълу булан да бирче майгъа булгъангъан тизив ундан епаны ондан бир пайын къоллап, экмекни къурбан эт. 22Оьзюгюзню таза этмек учун, гюнагь саялы этилеген къурбангъа бир эчкини къошугъуз. 23Эртенги бютюнлей яллатып этилеген даимги къурбандан къайры, шо къурбанны да этигиз. 24Дагъы да етти гюнню узагъында гьар гюн яллатып этилеген къурбангъа, Раббигиз ушатагъан арив ийис учун рызкъыны къурбан этигиз. Шо къурбанны чагъыр тёгюп этеген тийишли къурбаны булангъы бютюнлей яллатып этилеген даимги къурбанны уьстюне этигиз. 25Еттинчи гюн сыйлы жыйын оьтгеригиз ва гьамангъы бир ишигиз булан да машгъул болмагъыз».

Жумаланы байрамы

(Лев 23:15-22; Такр 16:9-12)

26•«Биринчи емишлени гюнюнде, Жумаланы байрамында сиз янгы будайдан Раббигизге къурбан этегенде, сыйлы жыйын этигиз ва гьамангъы бир ишигиз булан да машгъул болмагъыз. 27Раббигиз ушатагъан арив ийис тюшюрмек учун, эки жагьил бугъаны, бир къойну ва етти бирер йыллыкъ токълуну къурбан этигиз. 28-29Гьар бугъа булан бирче майгъа булгъангъан тизив ундан епаны ондан уьч пайын, къой булан бирче майгъа булгъангъан тизив ундан епаны ондан эки пайын, токълу булан бирче буса майгъа булгъангъан тизив ундан епаны ондан бир пайын къоллап, экмек къурбанын этигиз. 30Оьзюгюзню таза этмек учун, бир эчкини де къошугъуз. 31Шо къурбанны тийишли экмек къурбаны булангъы бютюнлей яллатып этилеген даимги къурбанны уьстюне этигиз. Къурбан этеген гьайван-малыгъызны тетиги болмасын».

29

Зурнайланы байрамы

(Лев 23:23-25)

29^1«Еттинчи айны биринчи гюнюнде сыйлы жыйын оьтгеригиз ва гьамангъы бир иш булан да машгъул болмагъыз. Шо гюн сиз зурнайларыгъызны сокъма тарыкъсыз+. 2Раббигиз ушатагъан арив ийис тюшюрмек учун, тетиги ёкъ бир жагьил бугъаны, бир иркни ва бирер йыллыкъ етти токълуну бютюнлей яллатып къурбан этигиз. 3-4Бугъа булан майгъа булгъангъан ундан епаны ондан уьч пайын, ирк булан ондан эки пайын, гьар етти токълу булан ондан бир пайын къошуп, экмекни къурбан этигиз. 5Оьзюгюзню тазаламакъ муратда гюнагьыгъыз саялы къурбан этмек учун, бир эчкини де къошугъуз. 6Шо къурбанланы гьар айда ва гьар гюн экмеклени ва чагъыр тёгюп этилеген тийишли къурбанлары да булан бирче бютюнлей яллатып этилеген къурбанланы уьстюне этигиз. Шо – Раббибиз учун арив ийис, яллатып этилеген къурбан».

Тазаланывну гюню

(Лев 23:26-32)

7«Еттинчи айны онунчу гюнюнде сыйлы жыйын этигиз. Оьзюгюзню енгигиз ва бир иш булан да машгъул болмагъыз+. 8Раббигиз ушатагъан арив ийис тюшюрмек учун, тетиги ёкъ бир жагьил бугъаны, бир иркни ва етти бирер йыллыкъ токълуну бютюнлей яллатып къурбан этигиз. 9-10Бугъа булан майгъа булгъангъан ундан епаны ондан уьч пайын, ирк булан ондан эки пайын, гьар етти токълу булан ондан бир пайын къошуп, экмеклени къурбанын этигиз. 11Гюнагь саялы этилеген къурбан учун бир эчкини де къошугъуз. Шо къурбанны гюнагь саялы тазаланмакъ учун этилеген къурбанны ва экмеклени, чагъыр тёгюп этилеген тийишли къурбанлары булангъы бютюнлей яллатып этилеген гьамангъы къурбанны уьстюне этигиз».

Чатырланы байрамы

(Лев 23:33-43; Такр 16:13-17)

12•«Еттинчи айны он бешинчи гюнюнде сыйлы жыйын этигиз ва гьамангъы бир иш булан да машгъул болмагъыз. Раббигизни гьюрметине етти гюн байрам этигиз. 13Раббигиз ушатагъан арив ийис тюшюрмек учун, тетиги ёкъ он уьч жагьил бугъаны, эки иркни ва бирер йыллыкъ он дёрт токълуну бютюнлей яллатып къурбан этигиз, яллатып къурбан этигиз. 14-15Гьар он уьч бугъа булан майгъа булгъангъан ундан епаны ондан уьч пайын, гьар эки ирк булан ондан эки пайын, гьар он дёрт токълу булан ондан бир пайын къошуп, экмеклени къурбанын этигиз. 16Гюнагь саялы этилеген къурбан учун бир эчкини де къошугъуз. Шо къурбанны экмеклени ва чагъыр тёгюп этилеген тийишли къурбанлары булангъы бютюнлей яллатып этилеген гьамангъы къурбанны уьстюне этигиз.

17Экинчи гюн тетиги ёкъ он эки жагьил бугъаны, эки иркни ва он дёрт бирер йыллыкъ токълуну къурбан этигиз. 18Бугъалар, ирклер ва токълулар булан бирче, оланы санавуна гёре, токъташдырылгъан кюйде, экмеклени къурбан этигиз ва чагъыр тёгюп къурбан этигиз. 19Гюнагь саялы этилеген къурбан учун бир эчкини де къошугъуз. Шо къурбанны экмеклени ва чагъыр тёгюп этилеген тийишли къурбанлары булангъы бютюнлей яллатып этилеген гьамангъы къурбанны уьстюне этигиз.

20Уьчюнчю гюн тетиги ёкъ он бир жагьил бугъаны, эки иркни ва бирер йыллыкъ он дёрт токълуну къурбан этигиз. 21Бугъалар, ирклер ва токълулар булан бирче, оланы санавуна гёре, токъташдырылгъан кюйде, экмеклени къурбанын ва чагъыр тёгюп къурбан этигиз. 22Гюнагь саялы этилеген къурбан учун бир эчкини де къошугъуз. Шо къурбанны экмеклени ва чагъыр тёгюп этилеген тийишли къурбанлары булангъы бютюнлей яллатып этилеген гьамангъы къурбанны уьстюне этигиз.

23Дёртюнчю гюн тетиги ёкъ он жагьил бугъаны, эки иркни ва бирер йыллыкъ он дёрт токълуну къурбан этигиз. 24Бугъалар, ирклер ва токълулар булан бирче, оланы санавуна гёре, токъташдырылгъан кюйде, экмеклени къурбанын ва чагъыр тёгюп къурбан этигиз. 25Гюнагь саялы этилеген къурбан учун бир эчкини де къошугъуз. Шо къурбанны экмеклени ва чагъыр тёгюп этилеген тийишли къурбанлары булангъы бютюнлей яллатып этилеген гьамангъы къурбанны уьстюне этигиз.

26Бешинчи гюн тетиги ёкъ тогъуз жагьил бугъаны, эки иркни ва бирер йыллыкъ он дёрт токълуну къурбан этигиз. 27Бугъалар, ирклер ва токълулар булан бирче, оланы санавуна гёре, токъташдырылгъан кюйде, экмеклени къурбанын ва чагъыр тёгюп этилеген къурбанны этигиз. 28Гюнагь саялы этилеген къурбан учун бир эчкини де къошугъуз. Шо къурбанны экмеклени ва чагъыр тёгюп этилеген тийишли къурбанлары булангъы бютюнлей яллатып этилеген гьамангъы къурбанны уьстюне этигиз.

29Алтынчы гюн тетиги ёкъ сегиз жагьил бугъаны, эки иркни ва бирер йыллыкъ он дёрт токълуну къурбан этигиз. 30Бугъалар, ирклер ва токълулар булан бирче, оланы санавуна гёре, токъташдырылгъан кюйде, экмеклени ва чагъыр тёгюп этилеген къурбанланы этигиз. 31Гюнагь саялы этилеген къурбан учун бир эчкини де къошугъуз. Шо къурбанны экмеклени ва чагъыр тёгюп этилеген тийишли къурбанлары булангъы бютюнлей яллатып этилеген гьамангъы къурбанны уьстюне этигиз.

32Еттинчи гюн тетиги ёкъ етти жагьил бугъаны, эки иркни ва бирер йыллыкъ он дёрт токълуну къурбан этигиз. 33Бугъалар, ирклер ва токълулар булан бирче, оланы санавуна гёре, токъташдырылгъан кюйде, экмеклени къурбанын этигиз ва чагъыр тёгюп этилеген къурбанны этигиз. 34Гюнагь саялы этилеген къурбан учун бир эчкини де къошугъуз. Шо къурбанны экмек ва чагъыр тёгюп этилеген тийишли къурбанлары булангъы бютюнлей яллатып этилеген гьамангъы къурбанны уьстюне этигиз.

35Сегизинчи гюн сыйлы жыйын этигиз ва гьамангъы бир иш булан да машгъул болмагъыз. 36Раббибиз ушатагъан арив ийис тюшюрмек учун, тетиги ёкъ бир жагьил бугъаны, бир иркни ва бирер йыллыкъ етти токълуну бютюнлей яллатып къурбан этигиз, яллатып къурбан этигиз. 37Бугъалар, ирклер ва токълулар булан бирче, оланы санавуна гёре, токъташдырылгъан кюйде, экмеклени къурбанын ва чагъыр тёгюп этилеген къурбанны этигиз. 38Гюнагь саялы этилеген къурбан учун бир эчкини де къошугъуз. Шо къурбанны экмеклени ва чагъыр тёгюп этилеген тийишли къурбанлары булангъы бютюнлей яллатып этилеген гьамангъы къурбанны уьстюне этигиз.

39Раббибизге шо къурбанларыгъызны сизин гьамангъы байрамларыгъызда этигиз. Шолардан къайры, ваъдагъа гёре яда савгъат гьисапда этилеген бютюнлей яллатып этилеген, экмеклени, чагъыр тёгюп этилеген ва ярашывлукъну къурбанларын этигиз»+.

30

Ваъдалагъа байлавлу токъташдырывлар

30^1Муса исрайыллылагъа Раббибиз оьзюне буюргъан бары да затны айта.

2Муса исрайыллыланы къавумларыны башчыларына булай дей:

– Раббибиз булай буюрду: 3«Эгер бирев Раббигизге ваъда этген буса неде ант этген буса, сёзюнде турсун ва бары оьзю айтгъанын кютсюн+. 4Эгер эрге барып битмеген, атасыны уьюнде яшайгъан жагьил къыз Раббигизге ваъда неде ант этип, 5тек ону атасы шо ваъданы неде антны гьакъында эшитип, къызына бир зат да айтмай къойгъан буса, къызны бары да ваъдалары ва гьар-бир анты гючюн тас этмежек. 6Эгер атасы, шо гьакъда да эшитип, къызын токътатгъан буса, ону бары ваъдалары ва антлары гючюн тас этежек. Раббигиз шо къыздан гечежек, неге тюгюл атасы ону токътатмагъан эди.

7Эгер къыз ваъда берген неде авзундан ойлашмай айтылгъан сёз чыкъгъан кюйде эрге баргъан буса, 8шоланы да эри эшитген буса, тек эшитип, къатынына бир зат да айтмай къойгъан буса, къызны бары да ваъдалары ва гьар-бир анты гючюн тас этмежек. 9Эгер эри, шо гьакъда да эшитип, къатынын токътатгъан буса, ол къатыны этген ваъданы неде ону ойлашмай сёйлеген сёзюн гери ургъан болажакъ. Раббигиз буса шо къыздан гечежек.

10Тек тул къатынны неде эринден айрылгъан къатынны гьар-бир анты гючюн тас этмей.

11Эгер эри булан яшайгъан къатын ваъда неде ант этген буса, 12эри де шоланы эшитген буса, тек эшитип, огъар бир зат да айтмайлы, токътатмагъан буса, къатыныны бары да ваъдалары ва антлары гючде къалажакъ. 13Эгер де эри эшитип, шоланы гери ургъан буса, къатыныны авзундан чыкъгъан бары да ваъдалар ва антлар гючюн тас этежек, неге тюгюл шоланы эри гери ургъан эди. Раббигиз буса шо къатындан гечежек. 14Эри къатыныны гьар къайсы ваъдасын да неде оьзюн енгмек учун этген антын да гертилеме неде гери урма бола. 15Эгер де эри къатынына бир зат да айтмай буса, ол къатыныны бары да ваъдаларын ва антларын гертилеген болажакъ. Эшите де туруп, эри къатынына бир зат да айтмай буса, ол шоланы гертилеген болажакъ. 16Эгер эри, къатыныны ваъдаларын ва антларын да эшитип, арадан заман гетген сонг гери урса, ол къатыныны айыбына жаваплы болажакъ».

17Раббибиз эр-къатын булан ва атасы оьзюню уьюндеги эрге бармагъан къызы булан байлавлу Мусагъа берген токъташдырывлар шулайдыр.

31

Мидьянлыланы такъсырланыву

31^1Раббибиз Мусагъа булай айта:

2– Исрайыллылар учун мидьянлылардан оьч ал. Сонг сен оьлежексен ва халкъынгны янына гёчежексен+.

3Муса исрайыллылагъа булай дей:

– Мидьянлылар булан ябушмакъ учун ва Раббибиз саялы Мидьяндан оьч алмакъ учун, эргишилеригизни арасындан асгерчилеригизни савутландырып гьазирлегиз. 4Ябушмакъ учун гьар исрайыллы къавумдан бирер минг эргишини йиберигиз.

5Ябушмакъ учун исрайыллылар савутлангъан он эки минг асгерчини – гьар къавумдан бирер мингни чыгъара. 6Муса оланы, гьар къавумдан бирер мингни, дин къуллукъчу Алиазарны уланы Пингьас булан бирче ябушмакъ учун йибере. Пингьас оьзю булан сыйлы ерни алатларын ва хабар бермек учун согъулагъан зурнайланы ала+.

7Раббибиз Мусагъа буюргъан кюйде, олар мидьянлылар булан ябуша ва оланы бары да эргишисин къырып битдире. 8Олар оьлтюргенлени арасында Мидьянны беш пачасы да бола: Эви, Ракъам, Сур, Гьур ва Раба. Олар къылыч булан дагъы да Баурну уланы Балаамны оьлтюре+. 9Исрайыллылар мидьянлы къатынланы ва яшланы есирликге ала ва мидьянлыланы бары да туварларын, сиривлерин, оланы мюлкюн оьзлеге ала. 10Олар мидьянлылар яшайгъан бары да шагьарланы ва бары да къонушланы яллата. 11Олар бары да къазангъан ва тюшген затын – адамланы да, гьайван малны да – алып, 12есирлени, къазангъан ва тюшген затын Еригьонну къаршысындагъы, Урдунну къырыйындагъы Муапны тюзлюклериндеги оьзлени къонушундагъы Мусагъа, дин къуллукъчу Алиазаргъа ва исрайыллы халкъгъа гелтирип бере.

13Муса, дин къуллукъчу Алиазар ва халкъны башчылары оланы къаршыламакъ учун, къонушдан тышгъа чыгъа. 14Муса ябушувдан къайтып гелеген асгербашчылагъа – минг асгерни ва юз асгерни башчыларына къазаплана.

15– Сиз къатынланы сав къойгъанмысыз? – деп сорай Муса. –+
16Балаамны таклифине гёре олар эди чи Паурну къырыйында исрайыллыланы Раббибизге хыянатлыкъ этме борчлу этген. Шо саялы эди чи Раббибизни халкъына югъагъан аврув къопгъаны+. 17Гьасили, бары да уланъяшланы оьлтюрюгюз. Эргишилер булан ювукълукъ этген бары да къатынланы да оьлтюрюгюз. 18Тек эргиши булан ювукълукъ этмеген къызланы оьзюгюзге къоюгъуз+.

19Ким арагъыздан биревню оьлтюрген буса неде оьлюге тийген буса, етти гюн къонушдан тышда турсун. Уьчюнчю ва еттинчи гюн оьзюгюзню де, есирлени де таза этигиз+. 20Бары гийимигизни, гёнден, эчкини тюгюнден ва агъачдан этилген бары да алатларыгъызны тазалагъыз.

21Дин къуллукъчу Алиазар ябушувда ортакъчылыкъ этген бары да асгерчилеге булай дей:

– Муна Раббибиз Мусагъа берген Къанунну токъташдырыву: 22алтынны, гюмюшню, багъырны, темирни, къалайны, къургъашынны 23ва отда ялламайгъан бары алатны отгъа салып чыгъарма тарыкъ. Шондан сонг олар таза болажакъ. Тек, шондан къайры да, шо алатланы тазалайгъан сув булан таза этме герек. Отда яллайгъан бары алатны сувгъа салып чыгъарма тарыкъ. 24Еттинчи гюн гийимигизни жувугъуз, шо заман сиз таза болажакъсыз. Шондан сонг сизге къонушгъа гирме яражакъ+.

Тюшюмню пайлав

25Раббибиз Мусагъа булай айта:

26– Дин къуллукъчу Алиазар ва халкъны тухумларыны башчылары да булан бирче есирлени ва гьайван-малны санап чыкъ. 27Давда тюшген затланы ябушувда ортакъчылыкъ этген асгерчилени ва къалгъан халкъны арасында бёл+. 28Давда ортакъчылыкъ этген асгерчилеге тиеген пайдан есирлени, бугъаланы, сыйырланы, эшеклени, къойланы ва эчкилени гьар беш юзюнден Раббигизге бирерни айыр. 29Шо пайны оланы пайыны яртысындан чыгъар ва Алиазаргъа Раббигизни пайы гьисапда бер. 30Исрайыллылагъа тиеген пайны яртысындан буса гьар элли есирден, бугъадан, сыйырдан, эшекден, къойдан ва эчкиден – гьар къайсы гьайван-малдан бирерни алып, оьзлеге Раббигизни Сыйлы чатыры тапшурулгъан левилилеге бер.

31Муса ва дин къуллукъчу Алиазар Раббибиз Мусагъа айтгъан кюйде эте.

32Асгерчилеге давда тюшген затланы барысы да шулардыр: 675 000 эчки-къой, 3372 000 оьгюз, 3461 000 эшек 35ва бир де эргишиге ювукълукъ этмеген 32 000 къыз.

36Давда ортакъчылыкъ этген асгерчилеге тийген пай шудур:

1. 337 500 эчки-къой, 37шондан Раббибизге тийген пай 675 эчки-къой бола;

2. 3836 000 оьгюз, шондан Раббибизге тийген пай 72 оьгюз бола;

3. 3930 500 эшек, шондан Раббибизге тийген пай 61 эшек бола;

4. 4016 000 есир, шондан Раббибизге тийген пай 32 есир бола.

41Муса шо пайны, Раббибиз оьзюне буюргъан кюйде, Раббибизни пайы гьисапда дин къуллукъчу Алиазаргъа бере.

42-43Асгерчилени пайындан Муса исрайыллылагъа – жамиятгъа айыргъан пайны яртысы 337 500 эчки-къой, 4436 000 оьгюз, 4530 500 эшек 46ва 16 000 есир бола. 47Муса исрайыллыланы пайыны яртысындан, Раббибиз оьзюне буюргъан кюйде, гьар элли есирден ва гьайван-малдан бирерни алып, оьзлеге Раббибизни Сыйлы чатыры тапшурулгъан левилилеге бере.

48Асгер бёлюклени башчылары – минг асгерни ва юз асгерни башчылары – Мусаны янына гелип, 49булай дей:

– Сени къуллукъчуларынг биз башчылыкъ этеген асгерчилени санап чыкъды, бири де тас болмагъан. 50Шо саялы Оьзюню алдында бизин таза этсин деп, биз Раббибизге савгъат гьисапда гьарибизге тюшген алтынны: къолбавланы, билезиклени, оьрмекчелени, сыргъаланы ва минчакъланы – гелтиргенбиз+.

51Муса ва дин къуллукъчу Алиазар олардан шо алтын тагъымчакъланы къабул эте. 52Минг асгерни ва юз асгерни башчылары берип, Муса ва Алиазар Раббибизге савгъат гьисапда гелтирген бары да алтын он алты минг етти юз элли шекел тарта. 53(Гьар асгерчи оьзю учун талай болгъан.)+
54Муса ва дин къуллукъчу Алиазар минг асгерни ва юз асгерни башчыларындан алтынны къабул эте. Шо алтын Раббибизни алдында исрайыллылагъа байлавлу эсге салыв болсун учун, олар шону Ёлугъувну чатырына гелтирип сала+.

32

Урдундан гюнтувушдагъы топуракъны пайлав

(Такр 3:12-20)

32^1Раубимлилени ва гатлыланы кёп уллу тувар-сиривлери болгъан. Олар Язерни ва Гилатны гьайван-малны ашатмакъ учун яхшы топуракълары барны гёре+. 2Олар, Мусаны, дин къуллукъчу Алиазарны ва халкъны башчыларыны янына да гелип, булай дей:

3– Атарут, Дибун, Язер, Нимра, Гьашбун, Алиала, Сабам, Набва ва Баун шагьарланы 4Раббибиз Исрайылны халкъына елетген. Шоланы гьайван-малны ашатмакъ учун яхшы топурагъы бар. Сени къуллукъчуларынгны буса гьайван-малы бар+. 5Бизге рагьмулу бол, шо топуракъны бизге пайдаланма бер. Бизин Урдунну ари ягъына чыгъарма.

6Муса раубимлилеге ва гатлылагъа булай дей:

– Сизин къардашларыгъыз давгъа гетип, сиз буса мунда олтуруп туражакъмысыз? 7Раббибиз исрайыллылагъа топуракъ берди. Сиз неге оланы шонда чыкъма гёнгюлсюз этесиз? 8Мен аталарыгъызны Къадиш-Барниадан шо топуракъны тергеп чыкъма йибергенде, олар шолай этди+. 9Ашкул деген къолгъа гелгенде, топуракъны тергеп чыгъып, аталарыгъыз исрайыллыланы Раббибиз оьзлеге берген топуракъгъа гирме гёнгюлсюз этди. 10Шо гюн Раббибиз къазапланды ва булай ант этди:+
11«Мисриден чыкъгъанланы, йигирма йылдан тутуп ва шо оьмюрден оьтгенлени, бириси де Мен ант этип Ибрагьимге, Исгьакъгъа ва Якъубгъа ваъда этген топуракъны гёрмежек. Неге тюгюл, олар Магъа гьакъ юрекден таби болмады+. 12Янгыз кеназлы Япуннаны уланы Калип ва Нунну уланы Ясуа Магъа гьакъ юрекден таби болду»+. 13Раббибиз исрайыллылагъа къазаплана ва оланы къыркъ йылны узагъында дангылда айланма борчлу эте. Оьзюню алдында яманлыкъ этген наслу оьлюп къалгъанча, Раббибиз шолай этип тура+.

14Гьали буса сиз, гюнагьлыланы наслусу, аталарыгъызны орнун да тутуп, Раббибизни Исрайылгъа бакъгъан якъдагъы къазапланывун дагъыдан-дагъы гючлендирип тербейсиз! 15Эгер сиз Раббибизге таби болмакъны гери урсагъыз, Ол шо исрайыллыланы янгыдан дангылда къояжакъ, оланы оьлюмюне буса сиз айыплы болажакъсыз.

16Раубимлилер ва гатлылар, Мусаны янына гелип, булай дей:

– Биз мунда гьайван-малгъа гюренлер ва къатынларыбызгъа, яшларыбызгъа шагьарлар къуражакъбыз. 17Сонг савутланма ва исрайыллыланы оьзлеге тиеген топуракъ пайына гелтиргенче, оланы алдына тюшюп юрюме гьазир болажакъбыз. Шоллукъда къатынларыбыз ва яшларыбыз беклешдирилген шагьарларда, бу топуракъны халкъындан къоркъунчсузлукъда яшажакъ. 18Гьар исрайыллы, оьзюню пайын алмай туруп, биз уьюбюзге къайтмажакъбыз. 19Биз оьзюбюзню пайыбызны олар булан бирче Урдунну ари ягъында алмажакъбыз, неге тюгюл бизге пай бу якъда, Урдунну гюнтувуш ягъында тюшдю.

20Муса олагъа булай дей:

– Эгер сиз шолай этсегиз, эгер Раббибиз учун ябушма савутлансагъыз 21ва савут такъгъан гьаригиз Раббибиз гёреген кюйде, Ол душманларын Оьзюню алды булан къувалагъанча, Урдунну ари ягъына чыкъсагъыз, 22топуракъ Раббибизники болгъанда, сиз къайтма болажакъсыз. Шо заман сиз Раббибиз ва Исрайыл булан байлавлу борчлардан азат этилежексиз. Бу топуракъ буса Раббибизни алдындагъы сизин мюлкюгюз болажакъ.

23Эгер де сиз шолай этмесегиз, Раббибизге къаршы гюнагь иш этген болажакъсыз. Гюнагьыгъыз учун сизге жаза етишежекни билип къоюгъуз. 24Къатынларыгъызгъа, яшларыгъызгъа шагьарлар ва сиривлеригизге гюренлер къуругъуз. Тек этген ваъдагъызны кютюгюз.

25Гатлылар ва раубимлилер Мусагъа булай дей:

– Биз сени къуллукъчуларынгбыз. Есибиз нечик айтса, биз шолай этежекбиз. 26Бизин яшларыбыз, къатынларбыз, сиривлерибиз ва бары гьайван-малыбыз мунда, Гилатны, шагьарларында къалажакъ. 27Сени ябушув учун гьазирленген къуллукъчуларынг буса, есибиз буюргъаны йимик, Раббибизни алдында ябушмакъ учун, Урдунну ари ягъына чыгъажакъ.

28Шо заман Муса дин къуллукъчу Алиазаргъа, Нунну уланы Ясуагъа ва Исрайылны халкъыны къавумларыны башчыларына олагъа байлавлу буйрукъ бере. 29Муса олагъа булай дей:

– Эгер ябушув учун савутлангъан гатлылар ва раубимлилер Раббибизни алдында сизин булан Урдунну ари ягъына чыкъса, топуракъ сизинки болгъанда, Гилатны топурагъын оланы ихтиярына беригиз. 30Эгер де олар савутлангъан гьалында сизин булан Урдунну ари ягъына чыкъмаса, олар оьзлени пайын сизин булан Канъанда алсын.

31Гатлылар ва раубимлилер булай жавап къайтара:

– Биз сени къуллукъчуларынгбыз. Биз Раббибиз айтгъан кюйде этежекбиз. 32Биз Канъангъа Раббибизни алдында савут булан чыгъажакъбыз. Тек бизге тийген пай Урдунну бери ягъында болсун.

33Шо заман Муса гатлылагъа, раубимлилеге ва Юсупну уланы Манассаны къавумуну яртысына амурлуланы пачасы Сигьунну пачалыгъын ва Башанны пачасы Угну пачалыгъын – шагьарлары, айланасындагъы ерлери булан бютюн топуракъны бере.

34Гатлылар Дибун, Атарут, Аруыр, 35Атарут-Шупан, Язер, Югьбагьа, 36Бет-Нимра ва Бет-Гьаран деген беклешдирилген шагьарланы къура, гюренлер эте. 37Раубимлилер буса Гьашбунну, Алиаланы, Кирьятайымны, 38Набваны, Баал-Маунну (оланы атлары сонг алышына) ва Сибманы янгыдан къура. Олар янгыдан къурулгъан шагьарлагъа башгъа атлар бере.

39Манассаны уланы Макирни наслулары, Гилатгъа гелип, шону елей. Олар Гилатдан амурлуланы къувалай+. 40Муса Гилатны Манассаны наслулары болгъан макирлилеге бере, олар да шонда ерлеше. 41Манассаны наслусу Яир мунда адамлар яшайгъан бир нече ерлени елей ва шолагъа Яирни юртлары деп къоя+. 42Нубагь буса айланасындагъы юртлары да булан бирче Къанат деген шагьарны елей ва шогъар оьзюню атыны гьюрметине Нубагь деп къоя.

33

Исрайыллылар къонушуп токътагъан ерлер

33^1Муна Мусаны ва Гьарунну башчылыгъы да булан исрайыллыланы Мисриден чыкъгъандагъы асгерлеге гёре къонушуп токътагъан ерлери. 2Раббибизни буйругъуна гёре, Муса олар ёлда къонушуп токътагъан ерлени гьакъында яза. Муна исрайыллылар ёлда къонушуп токътагъан ерлер:

3Исрайыллылар Рагьамсесден биринчи айны он бешинчи гюнюнде, Пасханы артындагъы гюн ёл чыгъа. Оьзлени мисрилилер де гёреген кюйде, олар гьеч тартынмайлы, ёл чыгъа+. 4Шо вакътиде мисрилилер Раббибиз оьлтюрген башлап тувгъан уланларын гёмюп тура болгъан. Шоллукъда Раббибиз оланы аллагьларыны гючсюзлюгюн гёрсетген+.

5Исрайыллылар, Рагьамсесден чыгъып, Суккутгъа гелип токътай+.

6Олар, Суккутдан чыгъып, Итамгъа, дангылны ягъасына гелип токътай+.

7Олар, Итамдан чыгъып, Баал-Сепонну гюнтувушундагъы Пи-Гагьиротгъа бурула ва Мигдалны къырыйына гелип токътай+.

8Исрайыллылар, Пи-Гьагьиротдан чыгъып, денгизден таба дангылгъа чыгъа. Олар уьч гюн Итам дангылда юрюп, Маррагъа гелип токътай+.

9Олар, Маррадан чыгъып, Элимдеги он эки булакъ ва етмиш хурма терек бар ерге гелип токътай+.

10Олар, Элимден чыгъып, Къызыл денгизни ягъасына гелип токътай.

11Олар, Къызыл денгизни къоюп, Син дангылына гелип токътай+.

12Олар, Син дангылдан чыгъып, Дупкъагъа гелип токътай.

13Олар, Дупкъадан чыгъып, Алушгъа гелип токътай.

14Олар, Алушдан чыгъып, Репидимге гелип токътай. Оланы шонда сувсабын басылтмакъ учун суву болмай+.

15Олар, Репидимден чыгъып, Синай дангылгъа гелип токътай+.

16Олар, Синай дангылдан чыгъып, Къабрут-Гьаттаавагъа гелип токътай+.

17Олар, Къабрут-Гьаттаавадан чыгъып, Гьасирутгъа гелип токътай+.

18Олар, Гьасирутдан чыгъып, Рисмагъа гелип токътай.

19Олар, Рисмадан чыгъып, Риммун-Паресге гелип токътай.

20Олар, Риммун-Паресден чыгъып, Либнагъа гелип токътай.

21Олар, Либнадан чыгъып, Риссагъа гелип токътай.

22Олар, Риссадан чыгъып, Къугьайлатагъа гелип токътай.

23Олар, Къугьайлатадан чыгъып, Шапар тавну этегине гелип токътай.

24Олар, Шапар тавну къоюп, Гьарадагъа гелип токътай.

25Олар, Гьарададан чыгъып, Макгьайлутгъа гелип токътай.

26Олар, Макгьайлутдан чыгъып, Тагьатгъа гелип токътай.

27Олар, Тагьатдан чыгъып, Терагьгъа гелип токътай.

28Олар, Терагьдан чыгъып, Миткъагъа гелип токътай.

29Олар, Миткъадан чыгъып, Гьашмунагъа гелип токътай.

30Олар, Гьашмунадан чыгъып, Мусирутгъа гелип токътай.

31Олар, Мусирутдан чыгъып, Бани-Якъангъа гелип токътай+.

32Олар, Бани-Якъандан чыгъып, Гьур-Гидгатгъа гелип токътай.

33Олар, Гьур-Гидгатдан чыгъып, Ютбатагъа гелип токътай+.

34Олар, Ютбатадан чыгъып, Абрунагъа гелип токътай.

35Олар, Абрунадан чыгъып, Исъюн-Габирге гелип токътай+.

36Олар, Исъюн-Габирден чыгъып, Цин дангылдагъы Къадишге гелип токътай+.

37Олар, Къадишден чыгъып, Адумну дазусундагъы Гьур тавну этегине гелип токътай+. 38Раббибизни буйругъуна гёре, дин къуллукъчу Гьарун Гьур тавгъа гётериле. Ол шонда бешинчи айны биринчи гюнюнде, исрайыллылар Мисриден чыгъып, къыркъынчы йылда гечине+. 39Гьарун Гьур тавда гечингенде, огъар юз йигирма уьч йыл бола болгъан.

40Канъанны Негеп топурагъында ерлешген Аратны пачасы исрайыллылар гелегенни эшите+.

41Олар, Гьур тавну къоюп, Салмунагъа гелип токътай.

42Олар, Салмунадан чыгъып, Пунунгъа гелип токътай.

43Олар, Пунундан чыгъып, Убутгъа гелип токътай+.

44Олар, Убутдан чыгъып, Муапны дазуларындагъы Аййа-Абаримге гелип токътай+.

45Олар, Аййа-Абаримден чыгъып, Дибун-Гатгъа гелип токътай.

46Олар, Дибун-Гатдан чыгъып, Алмун-Диблатайимге гелип токътай.

47Олар, Алмун-Диблатайимден чыгъып, Набваны къырыйындагъы Абарим тавлагъа гелип токътай+.

48Олар, Абарим тавланы къоюп, Урдунну къырыйындагъы Муап тюзлюклеге, Еригьонну къаршысына гелип токътай+. 49Олар Муап тюзлюклерде Бет-Яшимутдан тутуп, Абел-Шиттимге ерли Урдунну бою булан ерлешип токътай+.

50Урдунну къырыйындагъы Муап тюзлюклерде, Еригьонну къаршысында Раббибиз Мусагъа булай айта:

51– Исрайыллылагъа булай айт: «Сиз Урдундан таба Канъангъа чыкъгъанда, 52шонда яшайгъанланы барын да къувалагъыз. Оланы ташдан ва езден къуюлуп этилген ялгъан аллагьларын уватыгъыз, бийикликлердеги сыйлы ерлерин де дагъытыгъыз+. 53Шо топуракъны елеп, шонда ерлешигиз. Неге тюгюл, шону Мен сизге мюлк этип бердим. 54Топуракъны чёп салып тухумларыгъызны арасында пайлагъыз. Уллу тухумгъа – уллу пай, гиччисине гиччи пай тийсин. Чёп салгъанда, не чыкъса, оланыки болсун. Топуракъны аталарыгъызны тухумларыны арасында пайлагъыз+.

55Эгер шо топуракъда яшайгъанланы къуваламасагъыз, къалгъанлары гёзюгюзге гирген, къабургъагъызгъа чанчылгъан тегенекдей болуп токътажакъ. Олар сизин шонда рагьатлыкъда яшама къоймажакъ. 56Шо заман Мен сизге олагъа этме сюегенимни этежекмен».

34

Канъанны дазулары

34^1Раббибиз Мусагъа булай айта:

2– Исрайыллылагъа булай буйрукъ бер: «Сиз Канъангъа гиргенде, сизге пай гьисапда берилген топуракъны дазулары шулай болажакъ.

3Сизин къыбладагъы дазугъуз Цин дангылдан Адумну дазусуну бою булан узатылажакъ. Гюнтувушда сизин къыбладагъы дазугъуз Оьлю денгизни ягъасындан башланып, 4къыблагъа, Акъырап бийикликге багъып оьтежек, Цинден таба узатылып, къыблагъа, Къадиш-Барниагъа багъып узатылажакъ. Шондан дазугъуз Гьасар-Аддаргъа багъып оьтежек ва Асмунгъа багъып узатылажакъ. 5Шондан Мисридеги оьзенге багъып бурулажакъ ва Уллу денгизни[*] ягъасында битежек.

6Сизин гюнбатышдагъы дазугъуз Уллу денгизни ягъасы болажакъ. Шо сизин гюнбатышдагъы дазугъуз.

7Темиркъазыкъдагъы дазугъузну Уллу денгизден – Ур тавгъа ерли,+
8Ур тавдан Лебо-Гьаматгъа багъып салыгъыз. Шондан дазугъуз Сададгъа багъып оьтежек,+
9Зипрунгъа багъып узатылажакъ ва Гьасар-Инанда битежек. Шо сизин темиркъазыкъдагъы дазугъуз.

10Гюнтувушдагъы дазугъузну Гьасар-Инандан Шапамгъа багъып салыгъыз. 11Дазу Шапамдан Аййинни гюнтувушундагъы Раблагъа багъып оьтежек ва Киннерет кёлден бетлерден таба гюнтувушгъа багъып узатылажакъ+. 12Сонг дазу, Урдунну бою булан энишлей туруп, Оьлю денгизге етежек. Шо – гьар якъдагъы дазулары да булангъы сизин топурагъыгъыз»+.

13Муса исрайыллылагъа булай буйрукъ бере:

– Шо – чёп салынып сизге пай гьисапда тиежек топуракъ. Раббибиз шону тогъуз да ярым къавумгъа берме буйрукъ этди, 14неге тюгюл Раубимни, Гатны ва Манассаны къавумуну яртысыны къавумлары оьзлени пайларын алып битди. 15Шо эки де ярым къавум оьзлени пайларын Урдунну гюнтувуш ягъында, Еригьонну къаршысында алды.

Топуракъны пайлавгъа жаваплылар

16Раббибиз Мусагъа булай айта:

17– Сизге топуракъны дин къуллукъчу Алиазар ва Нунну уланы Ясуа пайлап бережек. 18Топуракъны пайлама кёмек этмек учун, гьар къавумдан бирер башчыны белгилегиз. 19Муна оланы атлары:

1. Ягьуданы къавумундан башчы – Япуннаны уланы Калип;+

2. 20Симонну къавумундан башчы – Аммигьутну уланы Самуйыл;

3. 21Буньяминни къавумундан башчы – Кислунну уланы Алидат;

4. 22Данны къавумундан башчы – Югьлини уланы Букки;

5. 23Юсупну уланы Манассаны къавумундан башчы – Ипутну уланы Гьанниыл;

6. 24Юсупну уланы Апрайимни къавумундан башчы – Шиптанны уланы Кемуйыл;

7. 25Забулунну къавумундан башчы – Парнакны уланы Алисапан;

8. 26Иссакарны къавумундан башчы – Аззанны уланы Палтиил;

9. 27Аширни къавумундан башчы – Шалумини уланы Агьигьут;

10. 28Напталини къавумундан башчы – Аммигьутну уланы Падагьил.

29Бу оьрде атлары эсгерилгенлеге Раббибиз Канъан топуракъда исрайыллылагъа пайлар чыгъарма буйрукъ берген.

35

Левилилеге берилген шагьарлар

35^1Муапны тюзлюклеринде, Урдунну къырыйында, Еригьонну къаршысында, Раббибиз Мусагъа булай айта:

2– Исрайыллылагъа булай буюр: сиз, исрайыллылар, ес болгъан топуракъ пайларыгъыздан левилилеге яшамакъ учун шагьарлар беригиз. Шо шагьарларыны айланасы булан олагъа отлавлукълар да беригиз. 3Шо заман оланы яшамакъ учун шагьарлары, туварлары, сиривлери ва оьзге гьайванлары учун отлавлукълары болажакъ. 4Сиз левилилеге берген шагьарланы айланасындагъы гьайван-мал учун гёрсетилген отлавлукълары шагьарны барусундан бир минг тирсек чакъы мезгилге узатылсын. 5Шагьарны тышындан гюнтувушгъа багъып эки минг, къыблагъа багъып эки минг, гюнбатышгъа багъып эки минг ва темиркъазыкъгъа багъып да эки минг тирсек чакъы мезгилни оьлчеп белгилегиз. Оланы шо топурагъы гьайван-мал учун шагьарны отлавлугъу болажакъ.

Къачып яшынагъан шагьарлар

(Такр 4:41-43; 19:1-14; Нун 20:1-9 )

6Сиз левилилеге береген шагьарланы алтысы къачып яшынагъан шагьарлар болсун. Биревню оьлтюрген адам шонда къачып яшынма болажакъ. Шо шагьарлагъа къошуп олагъа дагъы да къыркъ эки шагьар беригиз+. 7Отлавлукълары да булан бирче левилилеге берген бары да шагьарланы санаву къыркъ сегиз болсун. 8Сиз исрайыллыланы пайындан левилилеге бережек шагьарланы гьар къавумгъа тийген пайны оьлчевюне гёре беригиз: пайы уллу къавумлардан кёп шагьарны алыгъыз, пайы гиччи къавумлардан буса аз шагьарны алыгъыз.

9•Раббибиз Мусагъа булай айта:

10– Исрайыллылагъа булай айт: «Сиз Урдундан таба Канъангъа чыкъгъанда, 11оьзюгюзге къачып яшынагъан шагьарлар сайлагъыз. Шо шагьарларда биревню билмей оьлтюрген адам къачып яшынып болсун+. 12Оьлтюрген адамны халкъны алдында дувангъа чыкъгъанча, оьлтюрюп къоймасын учун, шо шагьарлар оьч алагъан адамдан къачып яшынагъан ерлер болажакъ. 13Сиз белгилеген алты да шагьар къачып яшынагъан шагьарларыгъыз болажакъ. 14Урдунну бу ягъында уьч шагьарны ва Канъанда уьч шагьарны къачып яшынагъан шагьарлар гьисапда белгилегиз. 15Шо алты да шагьар исрайыллылар, ятлар ва оланы арасында яшайгъан дагъы да шолай оьзгелеге къачып яшынагъан ерлер болажакъ. Шо ерлерде биревню билмей оьлтюрген адам къачып яшынып болажакъ.

16Эгер бир адам башгъасына темир алат булан уруп, ол да оьлюп къалса, биринчиси оьлтюрювчю гьисапланажакъ. Оьлтюрювчюню оьзюн де оьлтюрме герек. 17Неде бир адамны къолунда уруп оьлтюрюп болагъан таш болуп, шону булан башгъасына урса, ол да оьлюп къалса, биринчиси оьлтюрювчю гьисапланажакъ. Оьлтюрювчюню оьзюн де оьлтюрме герек. 18Неде бир адамны къолунда уруп оьлтюрюп болагъан агъач алат болуп, шону булан башгъасына урса, ол да оьлюп къалса, биринчиси оьлтюрювчю гьисапланажакъ. Оьлтюрювчюню оьзюн де оьлтюрме герек. 19Оьлтюрювчюню оьлтюрген адам – къанлысындан оьч алагъан адамдыр. Оьлтюрювчюге къаршы болуп къалса, ол ону оьлтюрсюн. 20Эгер бир адам иш этип башгъасын теберип йибергенде неде огъар бир зат атгъанда, ол оьлюп къалса 21неде душман тутгъан вакътисинде, огъар юмуругъу булан уруп, ол да оьлюп къалса, биринчисин оьзюн оьлтюрме герек, неге тюгюл ол оьлтюрювчюдюр. Оьлтюрювчюге къаршы болуп къалса, къанлысындан оьч алагъан адам ону оьлтюрсюн.

22Эгер де бир адам башгъасын душман да тутмайлы, билмей теберип йибергенде неде гьеч бир яман къастсыз огъар бир затны атгъанда+
23неде гёрмеген кюйде ону уьстюне оьлтюрюп болагъан ташны тюшюрюп къойгъанда, ол оьлюп къалса, оьлтюргени оьлгенин душман тутмагъан ва огъар яманлыкъ ёрамай болгъан буса, 24оьлтюрювчюню де, къанлысындан оьч алагъан адамны да арасындагъы масъаланы жамият шо къанунлагъа гёре чечсин. 25Халкъ оьлтюрювчюню къанлысындан оьч алагъан адамдан якъласын ва ону къайтарып оьзю къачып яшынып тургъан шагьаргъа йиберсин. Ол шонда оьзюне сыйлы май сюртюлген баш дин къуллукъчу оьлгенче яшасын+.

26Эгер де оьлтюрювчю, оьзю къачып яшынгъан шагьардан чыгъып, 27къанлысындан оьч алагъан адам да ону шагьардан тышда гёрюп къойса, къанлысындан оьч алагъан адамгъа ону оьлтюрме яражакъ ва ону шо оьлтюрювде айыпламажакъ. 28Оьлтюрювчю оьзю къачып яшынгъан шагьарда баш дин къуллукъчу оьлгенче турма тарыкъ. Янгыз баш дин къуллукъчу оьлген сонг, огъар уьюне къайтма яражакъ.

29Сизге къайда яшама тюшюп къалса да, сизин ва гележек наслулар учун токъташдырылгъан къанунлар шулай болажакъ.

30Биревню оьлтюрген гьар адамны оьлтюрювчю гьисапда шагьатланы гёрсетивлерин гёз алгъа тутуп оьлтюрме тюше. Тек янгыз бир шагьатны гёрсетивлерин гёз алгъа тутуп оьлтюрме ярамажакъ+.

31Оьзюн оьлтюрме лайыкълы болгъан оьлтюрювчюню сав къоймакъ мурат булан ондан тёлев гьакъ алмагъыз. Ону оьлтюрмей къойма ярамажакъ+.

32Къачып яшынагъан шагьаргъа къачгъан оьлтюрювчюге, баш дин къуллукъчу оьлгенче де оьзюню топурагъында къайтып яшама ихтияр беребиз деп, ондан тёлев гьакъ алмагъыз.

33Оьзюгюз яшайгъан топуракъны мурдарламагъыз. Топуракъны къан мурдарлай. Оьзюнде къан тёгюлген топуракъ янгыз къан тёкген адамны къанын тёкгенде тазалана.+
34Сиз яшайгъан ва оьзюнде Мен де турагъан топуракъны мурдарламагъыз. Мен, Раббигиз, исрайыллыланы арасында тураман чы дагъы»+.

36

Салупгьатны къызларыны варислик пайы

(Сан 27:1-11)

361-2•Юсупну наслусуну тухумларындан болгъан башчылары геле. Шо тухумлар Макирни уланы Гилатдан баш ала болгъан. Макир Манассаны уланы болгъан. Олар булай дей:

– Раббибиз бизин есибизге исрайыллылар учун топуракъны чёп салып пайлама буйрукъ берди. Раббибиз сагъа ювугъубуз Салупгьатны пайын ону къызларына берме буйрукъ берди. 3Эгер де олар исрайыллыланы башгъа къавумларындагъылагъа эрге барса, оланы пайы, аталарыбызны пайындан алынып, оьзлер эрге баргъан къавумдагъыланы пайына къошулажакъ. Шоллукъда бизге тийген пайны гесеги чыгъарылып алынажакъ. 4Исрайыллыланы белгилев йылы етгенде, шо гесек олар эрге баргъан къавумдагъыланы пайына къошулажакъ. Оланы пайы аталарыбызны къавум пайындан алынажакъ+.

5Шо заман Муса, Раббибиз айтып, исрайыллылагъа булай буйрукъ бере:

– Юсупну наслуларындан чыкъгъан къавумдагъыланы айтгъан сёзю герти. 6Раббибиз Салупгьатны къызларына байлавлу булай буюра: оланы, кимге сюйсе, шогъар эрге барма ихтияры бар, тек ата-бабаларыны къавумундан чыкъгъан тухумну ичиндегилеге барсын. 7Исрайыллыланы пайлары бир къавумдан башгъасына гёчме ярамай. Гьар исрайыллы ата-бабаларындан къалгъан къавум пайын сакъласын+. 8Исрайыллыланы гьар тухумунда пайы бар къызлар ата-бабаларыны къавумундан чыкъгъан тухумдагъылагъа эрге барсын. Шоллукъда исрайыллылар ата-бабаларыны пайларына ес кюйде къалажакъ. 9Пай къавумдан къавумгъа гёчме ярамай. Исрайыллыланы бары да къавумлары оьзлеге тюшген топуракъ пайын сакъласын.

10Салупгьатны къызлары Раббибиз Мусагъа буюргъан кюйде эте. 11Салупгьатны Магьла, Тирса, Гьугла, Милка ва Нуат деген къызлары ата ягъындагъы зукъарилерине эрге бара. 12Олар Юсупну уланы Манассаны наслуларындан чыкъгъан тухумдагъылагъа эрге бара. Оланы пайлары ата-бабаларыны къавумларындан чыкъгъан тухумларына къала.

13Урдунну ягъасындагъы Муапны тюзлюклеринде, Еригьонну къаршысында Раббибиз Мусадан таба исрайыллылагъа берген буйрукълар ва гёрсетивлер шулардыр.

* 5:15 2 литрге ювукъ.

* 6:2 Назорлукъ – бу сёз «айрылыв», «багъышлав» деген маъналаны бере.

* 6:7 Демек, назорлуну Аллагьгъа багъышлангъанлыгъын белгилейген узун чачлары.

* 10:29 Рагъуйыл – Итрону башгъача аты.

* 10:29-32 Нечик де Муса Гьубапны рази эте, ол да исрайыллылар булан ёл чыгъа.

* 11:3 Бу атны айтылышы «яллав» деген ягьуди сёзге ошашлы чалына.

* 11:34 Бу ат «гючлю гьаваслыкъны къабурлары» деген маънаны англата.

* 13:24 Ягьуди тилде бу ат «юзюм борла» деген маънаны англата.

* 14:44 Бу иш Аллагь исрайыллылар булан бармагъанны, Ол ябушувда олагъа кёмек этмежекни англата.

* 15:4 Гин – 3,3 литрге ювукъ гелеген оьлчевню бир къайдасы.

* 21:3 Гьорма – бу ат «дагъытыв» деген маънаны англата.

* 21:14 Сыйлы Язывланы ичине гирмеген бу бырынгъы китап бизин замангъа сакъланып етишмеген.

* 21:16 Бер – бу ат «къую» деген маънаны англата.

* 21:29 Камуш – муаплыланы ялгъан аллагьы; огъар адамланы къурбан эте болгъан.

* 22:41 Бамут-Баал – бу ат «Баалны бийикликлери» деген маънаны англата.

* 24:6 Алоэ – Гьиндустанда ва Китайда оьсеген, оьзюнден арив ийисли сылама чыгъагъан терек. Алоэ арив ийис чыгъармакъ учун ва оьлюню бальгьамлашдырагъанда къоллана болгъан. Шо терекни бизге белгили алоэ булан бир аралыгъы да ёкъ.

* 26:61 Къара: Лев 10:1-2.

* 27:14 Къара: 20:1-13.

* 28:14 Исрайыллылар ай рузнамасы булан пайдалана болгъан. Шо рузнамагъа гёре гьар айны башы кёкдеги айны янгырыву булан рас геле. Шо саялы исрайыллылар гьар айны янгырывун байрам этип къаршылагъан.

* 34:5 Демек, Аралыкъ денгизни.

+ 1:1 Чыгъ 19:1, Чыгъ 25:22

+ 1:2 Чыгъ 30:12-14, Чыгъ 38:26, Сан 26:2, 2 Пач 24:1,

+ 1:5 Сан 7:30
+ 1:6 Сан 7:36
+ 1:7 Чыгъ 6:23,
+ 1:8 Сан 7:18
+ 1:9 Сан 7:24
+ 1:10 Сан 7:48
+ 1:11 Сан 7:60
+ 1:12 Сан 7:66
+ 1:13 Сан 7:72
+ 1:14 Сан 7:42
+ 1:15 Сан 7:78
+ 1:21 Сан 26:7
+ 1:23 Сан 26:14
+ 1:25 Сан 26:18
+ 1:27 Сан 26:22
+ 1:29 Сан 26:25
+ 1:31 Сан 1:27
+ 1:33 Сан 26:37
+ 1:35 Сан 26:34
+ 1:37 Сан 26:41
+ 1:39 Сан 26:43
+ 1:41 Сан 26:47
+ 1:43 Сан 26:50
+ 1:46 Чыгъ 38:26, Сан 26:51
+ 1:53 Сан 8:19, Сан 16:46, Сан 18:5,
+ 2:3 Сан 1:7
+ 2:9 Сан 10:14
+ 2:16 Сан 10:18-20
+ 2:17 Сан 10:17, Сан 10:21
+ 2:24 Сан 10:22-24
+ 2:31 Сан 10:25-27
+ 2:32 Чыгъ 38:26, Сан 1:46, Сан 26:51
+ 2:33 Сан 1:47-53
+ 3:2 Чыгъ 6:23
+ 3:4 Лев 10:2,
+ 3:6 Сан 18:2
+ 3:9 Сан 8:19, Сан 18:6
+ 3:10 Сан 16:40,
+ 3:13 Чыгъ 13:2, Чыгъ 13:11-16
+ 3:17 Яр 46:11, Чыгъ 6:16-19, Чыгъ 10:2
+ 3:23 Сан 1:53
+ 3:25 Сан 4:24-26
+ 3:31 Сан 4:4, Сан 4:15
+ 3:32 Сан 4:16
+ 3:36 Сан 4:31-32
+ 3:39 Сан 26:62
+ 3:47 Чыгъ 13:13, Сан 18:15-16, Чыгъ 30:13
+ 4:3 Сан 8:24-25,
+ 4:6 Чыгъ 25:5
+ 4:15 2 Пач 6:6-7,
+ 4:16 Сан 3:32
+ 4:20 1 Пач 6:19
+ 4:24 Сан 3:25-26
+ 4:31 Сан 3:36-37
+ 5:2 Лев 13:3, Лев 15:2, Лев 13:46
+ 5:3 Лев 15:31
+ 5:6 Лев 6:2-3
+ 5:7 Лев 5:5, Лев 6:5
+ 5:13 Чыгъ 20:14, Лев 18:20
+ 5:15 Лев 5:11
+ 5:22 Заб 108:18
+ 6:6 Лев 21:11
+ 6:10 Лев 1:14, Лев 5:7
+ 6:14 Лев 3:6, Лев 4:32
+ 6:15 Лев 2:4
+ 6:19 Чыгъ 29:23-24
+ 6:20 Лев 7:31
+ 6:23 Лев 9:23, Такр 21:5,
+ 6:24 Заб 120:8, Заб 133:3

+ 6:25 Заб 4:7, Заб 30:17, Заб 66:2, Заб 79:4, Заб 79:8, Заб 79:20, Заб 118:135

+ 7:1 Чыгъ 40:17, Лев 8:10
+ 7:7 Сан 4:25
+ 7:8 Сан 4:31
+ 7:9 Сан 3:31
+ 7:12 Чыгъ 6:23, Сан 1:7
+ 7:14 Чыгъ 30:34-35
+ 7:15 Лев 1:2-3
+ 7:16 Лев 4:23-24
+ 7:17 Лев 3:1
+ 7:18 Сан 1:8
+ 7:24 Сан 1:9
+ 7:30 Сан 1:5
+ 7:36 Сан 1:6
+ 7:42 Сан 1:14
+ 7:48 Сан 1:10,
+ 7:54 Сан 1:10
+ 7:60 Сан 1:11
+ 7:66 Сан 1:12
+ 7:72 Сан 1:13
+ 7:78 Сан 1:15
+ 7:89 Чыгъ 25:22
+ 8:7 Сан 19:9, Сан 19:17
+ 8:8 Лев 2:1
+ 8:14 Сан 3:45
+ 8:16 Чыгъ 13:2, Чыгъ 13:11-16
+ 8:19 Сан 3:9, Сан 1:53
+ 8:24 Сан 4:3,
+ 9:2 Чыгъ 12:1, Лев 23:5
+ 9:6 Лев 21:1, Сан 5:2
+ 9:11 Чыгъ 12:6,
+ 9:12 Чыгъ 12:46, Югь 19:36
+ 9:14 Чыгъ 12:48-49
+ 9:15 Чыгъ 13:21, Чыгъ 40:17
+ 9:17 Чыгъ 40:36
+ 10:5 Сан 2:3-9
+ 10:6 Сан 2:10-16
+ 10:9 Сан 31:6,
+ 10:10 Сан 29:1, Заб 80:4, Сан 28:11-15
+ 10:12 Яр 21:21
+ 10:14 Сан 2:9, Сан 1:7-9
+ 10:17 Сан 2:17
+ 10:18 Сан 2:10-16
+ 10:21 Сан 4:4-15, Сан 7:9
+ 10:22 Сан 2:18-24
+ 10:25 Сан 2:25-31
+ 10:29 Чыгъ 2:18, Яр 12:7, Яр 32:12
+ 10:34 Чыгъ 13:21
+ 10:35 Заб 67:2,
+ 11:1 Лев 10:2, Сан 16:35
+ 11:2 Якъ 5:16
+ 11:4 Чыгъ 12:38, 1 Кор 10:6
+ 11:6 Сан 21:5
+ 11:8 Чыгъ 16:13, Чыгъ 16:15-31
+ 11:14 Чыгъ 18:18, Такр 1:9
+ 11:16 Чыгъ 24:1, Такр 1:15
+ 11:17 4 Пач 2:9,
+ 11:18 Чыгъ 19:10
+ 11:21 Чыгъ 12:37
+ 11:23 Сан 23:19,
+ 11:31 Чыгъ 16:13
+ 11:35 Сан 33:17
+ 12:6 Яр 46:2,
+ 12:7 Ягь 3:2, Ягь 3:5
+ 12:8 Чыгъ 33:11, Чыгъ 33:19
+ 12:10 Лев 13:3
+ 12:14 Лев 13:46, Сан 5:2
• 13:1 Такр 1:19-25
+ 13:1 Сан 10:12, Яр 21:21
+ 13:4 Сан 32:8, Такр 1:22
+ 13:7 Сан 13:31
+ 13:17 Сан 11:28, Сан 14:6
+ 13:23 Заб 77:12, Заб 77:43,
+ 13:24 Сан 32:9, Такр 1:24-25
+ 13:30 Чыгъ 17:8

+ 13:31 Сан 13:7, Сан 14:6, Сан 26:65, Сан 32:12, Сан 34:19, Такр 1:36,

+ 13:34 Яр 6:4,
• 14:1 Такр 1:26-32
+ 14:2 Чыгъ 16:3, Сан 20:3

+ 14:5 Сан 16:4, Сан 16:22, Сан 16:45, Сан 20:6,

+ 14:6 Чыгъ 24:13, Сан 11:28, Сан 13:31, Мк 14:63, Элч 14:14

+ 14:9 Рум 8:31
+ 14:10 Чыгъ 17:4
+ 14:12 Чыгъ 32:10
+ 14:14 Чыгъ 15:14-15
+ 14:16 Такр 9:28
+ 14:17 Чыгъ 34:6, Чыгъ 20:5, Такр 5:9
• 14:20 Такр 1:34-40
+ 14:21 Заб 71:19,
+ 14:23 Такр 12:9-10, Заб 94:11
+ 14:24 Сан 13:30, Сан 14:6,
+ 14:29 Ягь 3:17, Сан 1:2-3
+ 14:30 Сан 26:64-65
+ 14:33 Такр 1:3, Такр 8:2
+ 14:38 Сан 26:65
• 14:39 Такр 1:40-46
+ 14:43 Сан 13:30
+ 14:45 Сан 21:3,

+ 15:3 Чыгъ 29:18, Лев 1:2-3, Лев 22:21, Чыгъ 23:14

+ 15:8 Лев 3:1

+ 15:10 Лев 1:9

+ 15:15 Чыгъ 12:49, Лев 19:34, Лев 24:22, Такр 10:19

+ 15:22 Лев 4:2, Лев 4:27, Лев 5:15
+ 15:24 Лев 4:13
+ 15:27 Лев 4:27-28
+ 15:29 Сан 15:15
+ 15:30 Ягь 10:26
+ 15:32 Чыгъ 35:3
+ 15:34 Лев 24:12
+ 15:35 Чыгъ 31:14, Лев 24:14-16
+ 15:38 Такр 22:12, Мат 23:5
+ 15:40 Лев 11:44
+ 15:41 Лев 22:33
• 16:1 Заб 105:16-18
+ 16:1 Чыгъ 6:16, Чыгъ 6:18, Чыгъ 6:21
+ 16:3 Чыгъ 19:6
+ 16:4 Сан 14:5
+ 16:5 2 Тим 2:19
+ 16:7 Лев 10:1
+ 16:9 Сан 8:14
+ 16:11 Чыгъ 16:7-8
+ 16:13 Чыгъ 2:14
+ 16:15 1 Пач 12:3
+ 16:21 Чыгъ 33:5

+ 16:22 Сан 14:5, Сан 27:16, Аюб 12:10, Элч 17:28, Яр 18:23

+ 16:26 2 Тим 2:19
+ 16:29 3 Пач 22:28
+ 16:30 Заб 54:16
+ 16:33 Айт 1:12
+ 16:35 Лев 10:2, Сан 11:1
+ 16:40 Сан 3:10,
+ 16:45 Чыгъ 33:5, Сан 14:5
+ 16:46 Лев 16:12, Сан 1:53
+ 16:48 Сан 25:8, 2 Пач 24:25
+ 17:4 Чыгъ 25:22
+ 17:8 Ягь 9:4
+ 18:1 Чыгъ 28:38
+ 18:2 Сан 3:6-10
+ 18:5 Сан 1:53
+ 18:7 Чыгъ 26:31, Лев 16:2, Сан 1:51
+ 18:8 Лев 7:32, Сан 5:9, Чыгъ 29:28
+ 18:11 Лев 22:2, Лев 22:3, Лев 22:11-13
+ 18:12 Такр 18:4
+ 18:13 Чыгъ 23:19
+ 18:14 Лев 27:21, Лев 27:28
+ 18:15 Чыгъ 13:2, Чыгъ 13:11-16, Сан 3:46-47
+ 18:16 Чыгъ 30:13
+ 18:17 Чыгъ 13:2, Чыгъ 13:11-16
+ 18:18 Чыгъ 29:26-28
+ 18:19 Лев 2:13,

+ 18:20 Такр 10:9, Такр 12:12, Такр 14:27, Такр 18:1-2,

+ 18:21 Лев 27:30, Такр 14:22
+ 19:2 Такр 21:3, 1 Пач 6:7
+ 19:4 Лев 4:16-17
+ 19:5 Чыгъ 29:14, Лев 4:11-12, Лев 9:11
+ 19:6 Чыгъ 12:22, Лев 14:4
+ 19:7 Лев 11:25
+ 19:9 Сан 8:7
+ 19:10 Лев 11:25
+ 19:12 Сан 31:19
+ 19:13 Лев 15:31
+ 19:15 Лев 11:32
+ 19:18 Чыгъ 12:22
+ 19:19 Лев 11:25
+ 19:20 Лев 15:31
+ 20:1 Чыгъ 15:20
+ 20:2 Чыгъ 17:1-7
+ 20:3 Чыгъ 16:3, Сан 14:2
+ 20:6 Сан 14:5
+ 20:10 Заб 105:33
+ 20:12 Сан 27:14, Такр 31:2
+ 20:14 Яр 25:24-26, Такр 2:4
+ 20:15 Яр 46:6-7, Чыгъ 1:11
+ 20:16 Чыгъ 2:23, Чыгъ 3:7, Чыгъ 14:19
+ 20:17 Сан 21:22, Такр 2:27
+ 20:19 Такр 2:28
+ 20:22 Сан 33:37
+ 20:24 Сан 20:12
+ 20:26 Чыгъ 28:2, Чыгъ 29:29
+ 20:28 Сан 33:38-39, Такр 10:6
+ 20:29 Такр 34:8
+ 21:1 Сан 33:40
+ 21:2 Лев 27:29, Такр 7:2, Яр 28:20
+ 21:5 Сан 11:4-6, Сан 11:20
+ 21:9 4 Пач 18:4, Югь 3:14
+ 21:10 Сан 33:43
+ 21:11 Сан 33:44
+ 21:12 Такр 2:13
+ 21:13 Сан 22:36,
+ 21:15 Такр 2:9, Такр 2:18, Такр 2:29,
• 21:21 Такр 2:24,
+ 21:22 Сан 20:17, Сан 20:19
+ 21:24 Такр 3:16,
+ 21:29 3 Пач 11:7, 4 Пач 23:13,
+ 21:30 Сан 32:3,
+ 21:32 Сан 32:1, 2 Пач 24:5,
+ 21:34 Такр 3:1-2
+ 22:2 Чыгъ 15:15, Аюб 40:10
+ 22:5 Такр 23:4
+ 22:18 3 Пач 13:8, 3 Пач 22:14
+ 22:36 Сан 21:13, Сан 21:15
+ 23:1 Аюб 42:8,
+ 23:8 Айт 26:2
+ 23:9 Такр 33:28, Чыгъ 33:16
+ 23:10 Яр 13:16
+ 23:19 1 Пач 15:29, 2 Тим 2:13, Тит 1:1-2,
+ 23:22 Сан 24:8
+ 23:23 Заб 43:1
+ 23:24 Яр 49:9, Яр 49:27

+ 24:2 Сан 11:25, 1 Пач 10:10, 1 Пач 16:13, 1 Пач 19:20,

+ 24:8 Сан 23:22
+ 24:9 Яр 49:9, Яр 12:3, Яр 27:29
+ 24:10 Такр 23:5
+ 24:17 Мат 2:2, Вагь 22:16, Яр 49:10,
+ 24:18 2 Пач 8:14
+ 24:20 Яр 36:12, Чыгъ 17:8

+ 24:21 Яр 15:19, 1 Пач 15:6, 1 Пач 27:10, 1 Пач 30:29,

+ 24:24 Яр 10:21, Яр 10:25
+ 25:1 Сан 33:49,
+ 25:2 Чыгъ 34:15
+ 25:3 Сан 31:16, Заб 105:28-29,
+ 25:4 Такр 4:3, Такр 21:22
+ 25:7 Чыгъ 6:25
+ 25:8 Заб 105:30, Сан 16:48, 2 Пач 24:25
+ 25:15 Сан 31:8
+ 25:17 Сан 31:2, Сан 31:7

+ 26:2 Чыгъ 30:12-14, Чыгъ 38:26, Сан 1:2, Сан 1:3, 2 Пач 24:1,

+ 26:5 Чыгъ 6:14,
+ 26:6 Яр 46:8-9
+ 26:7 Сан 1:21
+ 26:9 Сан 16:1-2
+ 26:10 Сан 16:31-35
+ 26:11 Чыгъ 6:24
+ 26:12 Яр 46:10, Чыгъ 6:15,
+ 26:14 Сан 1:23
+ 26:15 Яр 46:16
+ 26:18 Сан 1:25
+ 26:19 Яр 38, Яр 46:12,
+ 26:22 Сан 1:27
+ 26:23 Яр 46:13,
+ 26:25 Сан 1:29
+ 26:26 Яр 46:14
+ 26:27 Сан 1:31
+ 26:28 Яр 46:20
+ 26:33 Сан 27:1-7
+ 26:34 Сан 1:35
+ 26:37 Сан 1:33
+ 26:38 Яр 46:21,
+ 26:41 Сан 1:37
+ 26:42 Яр 46:23
+ 26:43 Сан 1:39
+ 26:44 Яр 46:17,
+ 26:47 Сан 1:41
+ 26:48 Яр 46:24,
+ 26:50 Сан 1:43
+ 26:51 Сан 1:46
+ 26:54 Сан 33:54
• 26:57 Чыгъ 6:16-25,
+ 26:60 Чыгъ 6:23-25
+ 26:61 Лев 10:2
+ 26:62 Сан 3:39
+ 26:65 Сан 14:28-30
• 27:1 Сан 36:1-12
+ 27:1 Сан 26:33,
+ 27:3 Сан 16:1-35, Сан 16:49
+ 27:4 Аюб 42:15
+ 27:12 Такр 3:27, Такр 32:49
+ 27:13 Сан 20:24
+ 27:14 Сан 20:12-13
+ 27:16 Сан 16:22
+ 27:17 3 Пач 22:17, Мат 9:36, Мк 6:34
+ 27:18 Чыгъ 24:13
+ 27:19 Такр 3:28, Такр 31:14
• 28:1 Чыгъ 29:38-42
+ 28:2 Лев 3:11, Лев 21:6, Лев 1:9
+ 28:11 Сан 10:10
• 28:16 Чыгъ 13:3-7, Лев 23:5-8, Такр 16:1-8
+ 28:16 Чыгъ 12:1-13
+ 28:17 Чыгъ 23:15
• 28:26 Такр 16:9-12
+ 29:1 Лев 23:23-25
+ 29:7 Лев 16:29-31, Лев 23:27-32
• 29:12 Лев 23:33-43, Такр 16:13-15
+ 29:39 Лев 7:16
+ 30:3 Лев 5:4, Такр 23:21, Заб 49:14,
+ 31:2 Сан 25:17
+ 31:6 Сан 10:9
+ 31:8 Сан 25:15,
+ 31:15 1 Пач 15:3
+ 31:16 Сан 25:1-5
+ 31:18 Такр 21:10-14
+ 31:19 Сан 19:12, Сан 19:22
+ 31:24 Лев 11:25, Сан 19:10
+ 31:27 1 Пач 30:24
+ 31:50 Чыгъ 30:12
+ 31:53 Такр 20:14
+ 31:54 Чыгъ 30:16
+ 32:1 Сан 21:32
+ 32:4 Сан 21:24, Сан 21:35
+ 32:8 Сан 13:3-4, Сан 13:21-33
+ 32:10 Такр 1:34-36
+ 32:11 Сан 14:29
+ 32:12 Сан 14:6
+ 32:13 Сан 14:33-35
+ 32:39 Яр 50:23,
+ 32:41 Такр 3:14-15, 3 Пач 4:13,
+ 33:3 Чыгъ 14:8
+ 33:4 Чыгъ 12:12, Чыгъ 12:29
+ 33:5 Чыгъ 12:37
+ 33:6 Чыгъ 13:20
+ 33:7 Чыгъ 14:2
+ 33:8 Чыгъ 15:22-23
+ 33:9 Чыгъ 15:27
+ 33:11 Чыгъ 16:1
+ 33:14 Чыгъ 17:1
+ 33:15 Чыгъ 19:2
+ 33:16 Сан 11:34
+ 33:17 Сан 11:35
+ 33:31 Такр 10:6
+ 33:33 Такр 10:7
+ 33:35 Такр 2:8
+ 33:36 Сан 20:1, Сан 27:14
+ 33:37 Сан 20:22
+ 33:38 Сан 20:28, Такр 10:6
+ 33:40 Сан 21:1
+ 33:43 Сан 21:10
+ 33:44 Сан 21:11
+ 33:47 Такр 32:49
+ 33:48 Сан 22:1
+ 33:49 Сан 25:1
+ 33:52 Чыгъ 23:24, Такр 7:5
+ 33:54 Сан 26:54
+ 34:7 Сан 33:37-39
+ 34:8 4 Пач 14:25
+ 34:11 4 Пач 23:33,
+ 34:12 Яр 15:18, Чыгъ 23:31, Такр 11:24,
+ 34:19 Сан 14:6
+ 35:6 Такр 4:41-43,
• 35:9 Такр 4:41-43, Такр 19:1-13,
+ 35:11 Чыгъ 21:13
+ 35:22 Чыгъ 21:13
+ 35:25 Чыгъ 29:7
+ 35:30 Такр 17:6, Такр 19:15
+ 35:31 Яр 8:22, Чыгъ 21:12, Чыгъ 21:30
+ 35:33 Заб 105:38, Яр 9:6
+ 35:34 Лев 18:25
• 36:1 Сан 27:1-7,
+ 36:4 Лев 25:10
+ 36:7 3 Пач 21:1-16,

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Таврат)

Сёзлюк (Таврат)

А

Б

П

Ч

М

Ж

З

С

Б

В

Г

Д

Е

Ж

З

И

К

Я

Б

К

Т

Б

Г

Б

Я

Э

Л

М

Н

О

П

Р

С

Т

У

Ш

Э

Ю

Я

Сёзлюк

Абип – Чыгъ 12:2 гёре, йылны биринчи айы. Март-апрель айлар булан рас геле.

Абип ай, нисан ай – ягьуди рузнамагъа гёре, абип ай йылны биринчи айы болгъан (мартны ортасындан апрелни ортасына ерли). Бу айны башгъа аты – нисан.

Адам – Аллагь Оьзю яратгъан биринчи инсан. Ер юзюндеги бары да инсанлар ондан ва ону къатыны Гьавадан баш ала. Адам ва Гьава, Аллагьны буйругъун да бузуп, биринчи гюнагь ишни этгенлерден санала. Шондан берли оланы наслулары гюнагь ишлер этегенин токътатмагъан, инсанланы гюнагьлары саялы такъсыр буса оьлюм болуп токътагъан.

Адум – Исавну ва исрайыллыланы ювукъ къардашларыны наслуларына тагъылгъан ат. Бу ат ягьудиче «къызыл» деген маънаны англата. Исав оьзюню башлап тувгъан авлетлигин къызыл тюсдеги бурчакъ шорпагъа сатгъан, шо саялы огъар «Адум» деген ат тагъылгъан. Исав ва ону наслулары яшагъан вилаятгъа да Адум деп айтылгъан. Шо вилаят Саир тавларда, Урдун къолну эки де ягъында ерлешген болгъан. Исрайыллылар Мисриден чыгъагъанда, Адумну халкъы оланы оьзлени топурагъындан оьтюп чыкъма къоймагъан. Къара Исав.

Амаликлилер – исрайыллылар Канъан топуракъны елегенче, шону къырыйында бир ерден башгъа ерге гёчюп яшагъан бир халкъ. Бу къавум аслу гьалда Оьлю денгизни къыбласында ва гюнбатышында – Негеп дангылда яшагъан. Исрайыллылар Мисриден чыкъгъандокъ, амаликлилер олагъа чапгъын этген. Шо замандан тутуп олар исрайыллыланы душманлары гьисаплана. Аллагь исрайыллылагъа амаликлилени къырып битдирмекни буюргъан. Тек шо иш янгыз Гьизкия деген ягьуди пачаны гьакимлигини вакътисинде яшавгъа чыкъгъан.

Амин – бу сёз бырынгъы ягьуди тилде «гьакъ герти» неде «гьакълыкъ», «шолай болсун дагъы» деген маъналаны англата. Кёбюсю гезиклерде дуаны ахырында къоллана. Шону кюрчюсюне «шексиз» деген маънаны англатагъан ягьуди сёз салынгъан. «Амин» деген сёз булан ваъза неде дуа башланма неде тамамланма бола. Бир адам, оьзге адам айтгъан сёзлеге жавап гьисапда бу сёзню айта туруп, ону шо сёзлери булан толу разилигин билдире.

Аммунлулар – Лутну уланы Бен-Аммини гиччи къызындан тувгъан наслулары. Аммунлулар Мологь деген ялгъан аллагьгъа сужда къылгъан. Олар Урдун оьзенден гюнтувуш якъда яшагъан (гьалиги Урдун пачалыкъны гесеги) ва аслу гьалда исрайыллыланы душманлары болгъан. Ахырда да аммунлулар Исрайылны халкъыны наслулары гьисапланмайгъан болгъан.

Аморлулар – исрайыллылар Канъанны елегенче, шо топуракъда яшагъан аслу халкъланы бириси. «Аморлулар» деген сёз бир-бирде шо заманларда Канъан топуракъда яшагъан бары да халкъланы англатмакъ учун къоллангъан. Шо саялы бир-бир текстлерде бу сёз «аморлу халкълар» деп таржума этиле.

Арив ийисли сылама – сийрек ёлугъагъан терекден алынып къурутулгъан сылама. Шону яллатагъанда, арив ийис чыгъа. Ладанны бек уллу багьасы болгъан. Шону тютюнюн чыгъарыв Сыйлы чатырда, сонг Ерусалимдеги Ибадатханада юрюлеген къурбанланы бириси болгъан. Булай арив ийисли затланы оьзге аты – фимиам.

Астарта – канъанлыланы тюшюмлюк булан байлавлу тиши аллагьы. Бырынгъы заманларда Ювукъ Гюнтувушда Астартагъа (Ашерагъа) сужда къылагъан ерлерде орнатылгъан агъач багъаналар болгъан; шо багъаналагъа тиши аллагьны суратлары къазылып этилген болма ярай. «Гьайран таъсири» булангъы Астартаны багъаналарына сужда къылыв шо девюрде Ювукъ Гюнтувушну бары да ерлеринде юрюлген. Бир-бир мифлерде Астарта Илу неде Баал деген аллагьны (оьр аллагьны) къатыны ва «бары да аллагьланы анасы» гьисапда гёрсетилген. Астарта Тир ва Сайдан деген финикиялы аслу шагьарларда да оьр тиши ялгъан аллагь гьисаплангъан.

Баал – кёк кёкюрев булан байлавлу аллагь – Исрайыллылар гелгинче, Паластинде яшагъан канъанлылар оьзюне сужда къылгъан аллагь. Бу сёзню башлапгъы аты «еси» деген маъна булан байлавлу болгъан. Уьлкеде къалгъан ерли халкъны таъсиринден исрайыллылар чакъда-чакъда Баалгъа сужда къылма муштарлы болгъан. Шолай иш халкъны Аллагьгъа къаршы бакъдырылгъан инг де уллу жинаятчылыкъларындан бириси деп гьисаплангъан.

Бабил – бырынгъы Ювукъ Гюнтувушну бек уллу шагьары, бырынгъы заманлардагъы инг де гючлю пачалыкъланы тахшагьары. Бабил гьалиги Иракъны къыбласында эки оьзенни арасында ерлешген болгъан. Бабилде кёп тюрлю аллагьлагъа сужда къылына болгъан. Месигь тувгъанча 586-нчы йылда бабиллилер Ягьудини Къыбла пачалыгъын (Ягьуданы) елеген, Ерусалимни, Ибадатхананы дагъытгъан ва шолай да ягьудилер Бабил пачалыкъны топурагъында яшасын деп, оланы кёплерин есирликге алгъан.

Байрамлар

Пасха

Ягьудилени аслу байрамларындан бириси. Бу байрам язбашда ягьудилер Мисридеги къулчулукъдан азат этилгенликни эсделиги булан байлавлу болуп оьтгерилген. Пасха ягьудилени рузнамасы булан биринчи ай гьисапланагъан абип айны (шогъар нисан ай деп де айтыла) он дёртюнчю гюнюню ахшамында оьтгерилген. Байрам язбашда гече ва гюндюз тенг болгъан сонг башлана болгъан. Шо ахшам исрайыллылар Аллагь оьзлени Мисридеги къулчулукъдан нечик азат этгенни ва Мисриден чыкъгъанча, гече къурбан этилип союлгъан токълуну къаныны яхшылыгъындан оьзлени башлапгъы авлетлери нечик къутгъарылгъанны эсге алгъан. Аллагьгъа ибадат этмек учун, ягьудилер Ерусалимге бютюн Исрайылдан ва оьзге уьлкелерден жыйыла болгъан. Пасхадан сонг гьазир Маясыз экмеклени байрамы башлангъан. Шо байрам етти гюн узатылгъан.

Чатырланы байрамы

Ягьудилени байрамы. Шо байрамны вакътисинде исрайыллылар, оьзлени уьйлерин де къоюп, тийишли къурбанларын этген ва бир жуманы узагъында чатырларда яшагъан. Чатырлар тюшюмню къайтарагъан вакътиде авлакъгъа салагъан таякълардан этиле болгъан. Чатырланы байрамы, ягьудилени рузнамасына гёре, еттинчи айны 15-инден 21-ине ерли, Тазаланывну гюнюнден сонг гьазир оьтгерилген. Байрам ашлыкъны къайтарып, емишлени жыйып битегенде, юзюмню жыягъанда, гюздеги янгурлар башлангъынча юрюлген. Исрайыллылар жумалыкъ байрамны Мисриден Канъангъа нечик сапар этип айлангъанын ва чатырларда яшагъан кююн эсге алывгъа багъышлагъан. Исрайыллылар дагъы да Аллагьгъа тюшюм учун шюкюрлюк этген. Чатырланы байрамыны ягьудиче аты – «суккот».

Маясыз экмеклени байрамы

Ягьудилени рузнамасы булан биринчи ай гьисапланагъан абип айны (шогъар нисан ай деп де айтыла) 15-инден 21-ине болгъанча оьтгерилген. Бу байрам Пасхадан сонг гьазир башлангъан. Исрайыллылар жуманы узагъында Аллагь оьзлени алгъасавлукъда Мисриден чыгъаргъан кююн эсге ала болгъан. Уьйде мая къошулгъан сурсатланы ва маялы экмеклени сакълама яратылмагъан. Жуманы узагъында исрайыллылар янгыз маясыз экмек ашагъан. Байрамны биринчи ва еттинчи гюнлеринде сыйлы байрамлар оьтгерилген ва тийишли къурбанлар этилген.

Жумаланы байрамы, емишлени жыйыв байрам

Ягьудилени аслу дин байрамларындан бириси. Ягьудилени рузнамасына гёре, уьчюнчю айны алтынчы гюнюнде оьтгерилген. Бу байрам, будай орув башланып, етти жумадан сонг башлангъан неде эллинчи гюн Маясыз экмеклени байрамында биринчи кюлтени къурбан этген сонг башлангъан. Адамлар Раббибизге тюрлю-тюрлю къурбанлар, шоланы арасында биринчи тюшюмню будайындан экмек къурбан этген.

Зурнайланы байрамы

Ягьудилени рузнамасына гёре, еттинчи айны биринчи гюнюнде оьтгерилген. Бу байрам гюзню башында оьтгерилген. Бу гюн исрайыллылар, оьзлени бары да ишлерин къоюп, ял алгъан. Оьтгерилеген сыйлы жыйында зурнайлар сокъгъан ва тийишли къурбанлар этген.

Сонгугюн

Сонгугюн – ягьудилени жумасыны еттинчи гюню, исрайыллыланы сыйлы гюню. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюнню толу кюйде Аллагьгъа багъышлама тарыкъ болгъан, шо саялы сонгугюн ишлемек гери урулгъан. Исрайыллыларда сонгугюн, жуманы оьзге гюнлери йимик, жумагюн гюн артгъан сонг башланып, сонгугюн гюн артгъанча узатылгъан. Арагъа синагоглар чыкъгъанда, ягьудилер гьар заман сонгугюнлер шонда дуа этмек ва Сыйлы Язывланы охумакъ учун жыйылгъан.

Балаам – Мусаны девюрюнде Фиратны ягъасындагъы Патур шагьарда яшагъан пайхаммар. Муаплыланы (ягьудилеге душман халкъны) Балакъ деген пачасы, Балаам исрайыллыланы гелип налатласын деп, ону гьакъгъа тутгъан болгъан. Тек Балаамны ёлда бир тамаша кюйде токътатгъанлар. Балаам минип барагъан тиши эшек огъар адам йимик сёйлеген. Шо заман Балаам Аллагьны малайиги огъар Исрайылны Аллагь танглагъан халкъын налатлама къоймайгъанны билген. Натижада, Аллагьны буйругъу булан, Балаам исрайыллыланы налатлайгъанны орнуна, оланы шабагьатлап сёйлеген.

Баш дин къуллукъчу – Гьарунну тухумундан чыкъгъан аслу неде оьр дин къуллукъчу. Къанунгъа гёре, бир-бир дин адатланы кютме, масала, Сыйлы чатырны, гечге таба Ибадатхананы инг де сыйлы ери гьисапланагъан Сыйлыланы да Сыйлы ерине йылда бир керен гирме янгыз ону ихтияры болгъан. Янгы Разилешивню заманларында жамиятда таъсири гючлю ягьуди дин къуллукъчуланы бир бёлюгюне де баш дин къуллукъчулар деп айтылгъан.

Бийикликлер – канъанлыланы дини булан байлавлу сыйлы ерлер. Шолар аслу гьалда тёбелени башында къурулгъан, тек бир-бирде бийик тереклени тюбюнде неде тюзлюклерде де ерлешдирилген. Шоларда Астартагъа багъышлангъан багъаналар орнатылып, огъар къурбанлар этилген. Топуракъны тюшюмюн янгыртмакъ учун, шонда дагъы да къагьбалыкъ юрюлген. Раббибиз пайхаммарларындан таба бир нече керенлер шо ишлени айыпгъа тутгъан.

Буйрукъ – аслу гьалда бу сёз Аллагь адамлагъа этген буварывну англата. Аллагь Синай тавда Исрайылны халкъы булан разилешивню бегетгенде, Ол Муса пайхаммаргъа 10 буйрукъ берген. Шоларда Аллагьны ва адамланы аралыкълары булан байлавлу инг де аслу буварывлар бар. Шо буйрукълар Мусаны Къанунуну гесеги болуп токътагъан. Къанунда шолардан къайры оьзге буйрукълар да бар: шоланы бирлери умуми масъалалар булан байлавлу, бирлеринде буса мекенли яшавлукъ къайдалар, токъташдырывлар, ёл гёрсетивлер берилген.

Буньямин – Якъубну Рагьилден тувгъан он эки де уланындан лап гиччиси; ол Юсупну иниси. Исрайыллыланы бир къавуму Якъубдан баш ала.

Бырынгъы ягьуди тил – Иса тувгъанча 586-нчы йылда башлангъан Бабилдеги есирликден алда исрайыллылар сёйлеген тил. Эсги Разилешивню кёп яны шо тилде язылгъан болгъан. Тек есирликден къайтгъан сонг, кёп ягьудилер шо тилден къардаш арам тилге гёчме башлагъан.

Ваъда – кёбюсю Аллагь тилевню къабул этгенде, Огъар жавап гьисапда ант этип берилеген сёз. Адам оьзюн Аллагьгъа багъышламакъ учун (масала, назорлулар этегенде йимик) неде оьзюню мюлкюнден бир пайны ваъда этме бола болгъан.

Гера – шекелни йигирмадан бир пайы (0,6 грамгъа ювукъ). Къара Шекел.

Гилат – Макирни уланы, Манассаны уланыны уланы. Ондан къайры да, Гилат деп Урдунну гюнтувушундагъы тав вилаятгъа да айтылгъан. Шонда Раубимни, Гатны къавумлары ва Манассаны къавумуну яртысы ерлешген болгъан. Шо топуракъ Исрайылны бир гесеги болгъан.

Гин – тёгюп болагъан урлукъланы (масала, будайны) 6,5 литрге ювукъ гелеген оьлчевю.

Гумура – къара Содом ва Гумура.

Гьабил – Адамны ва Гьаваны экинчи уланы. Аллагь, Гьабилни къурбанлыгъын сююп къабул этип, Къабилникин буса гери ургъан. Шо заман Къабил иниси Гьабилни оьлтюрген. Шо инсанланы тарихиндеги биринчи оьлтюрюв болгъан. Къара Къабил.

Гьава – биринчи къатынгиши, Адамны къатыны. Бу ат ягьудиче «Гьавва» деп эшитиле, шо буса «яшав» деген маънаны англата. Адам ва Гьава женнетде яшайгъан вакътиде йылан Гьавагъа Аллагьны буйругъун буздурма бажаргъан. Гьава буса шо гюнагьгъа Адамны да тартгъан. Шо саялы олар экевю де женнетден къувалангъан. Оланы Къабил, Гьабил, Шис деген уланлары ва шолай да атлары эсгерилмеген оьзге уланлары ва къызлары болгъан.

Гьажар – Ибрагьимни къатыны Сараны къаравашы. Сарагъа яш болмайгъанда, Гьажар Ибрагьимден Исмайыл деген улан тапгъан. Тек бираз гечге таба, Аллагьны ваъдасына гёре, Сара Ибрагьимге Исгьакъ деген улан тапгъан. Ибрагьимни вариси де Исгьакъ болгъан. Шондан сонг Сара эри Ибрагьимге Исмайыл да булан бирче Гьажарны къувалатгъан, олар да оьзбашына яшама башлагъан. Аллагь Исмайылны да шабагьатлагъан, ондан исмайыллылар деген зор уллу халкъ амалгъа гелген (араплар оьзлер олардан чыкъгъанбыз деп гьисаплай). Тек къаравашдан тувгъан Исмайыл Ибрагьимни вариси этилмеген.

Гьанакълылар, Гьанакъны уланлары – Канъанда Гьабрунну бойларында шонда исрайыллылар гелгенче яшагъан бир халкъ. Девлени наслулары гьисапланагъан гьанакълылар гьайран гючлю ва бийик адамлар болгъан.

Гьарун – Мусаны агъасы, Левини къавумундан чыкъгъан. Аллагь Мусадан таба исрайыллылагъа Къанунну бергенде, Ол баш дин къуллукъчу этип Гьарунну белгилеген. Дин къуллукъчуланы борчларын Аллагь Оьзю токъташдыргъан. Аллагь энниден сонг дин къуллукъчулар янгыз Гьарунну наслусундан чыкъгъанлар болсун деп буюргъан болгъан.

Гьорип – Синай тавну бирдагъы аты.

Дарчин – сийрек ёлугъагъан оьсюмлюкню – япыракълары даим яшыл турагъан боямыш терекни къабугъундан алынагъан арив ийисли зат. Бырынгъы заманларда дарчинни бек уллу багьасы болгъан. Дарчин башына сюртмек учун гьазирлейген майгъа ва шолай да арив ийисли затлагъа къошула болгъан.

Девлер – оьтесиз бийик ва гючлю адамлар. Олар ер юзюнде Яратылыв китапны 6-нчы бёлюгюнде эсгерилген «Аллагьны къулларыны» ва «инсанны къызларыны» наслулары яшагъан девюрден тутуп яшагъан. Гечге таба, исрайыллылар Канъанны топурагъын тергеп айланагъанда, олар девлени (девлерден баш алагъан Гьанакъны наслуларын) гёрген.

Дин къуллукъчу – дин булан байлавлу адатланы юрютме ва Сыйлы чатырда, Ерусалимдеги Ибадатханада къуллукъ этме хас ихтияры булангъы адам. Мусаны Къанунуна гёре, Исрайылда янгыз Мусаны агъасы Гьарунну наслуларыны дин къуллукъчулар болма ихтияры болгъан, неге тюгюл Гьарунну шо къуллукъгъа Аллагь танглагъан болгъан. Дин къуллукъчулар Аллагьгъа къуллукъ этивню юрютювге, къурбанлар этивге, дин булан байлавлу адатланы, байрамланы кютювге жавап берген. Къуллукъ этегенде, олагъа левилилер кёмеклешген. Сыйлы чатырны, гечге таба буса Ибадатхананы сыйлы ерине янгыз дин къуллукъчуланы гирме ихтияры болгъан. Дин къуллукъчулар 12 гюпге бёлюнген. Гьар гюп оьз гезиги булан къуллукъ этген. Дин къуллукъчуланы башында Баш дин къуллукъчу токътагъан болгъан. Аллагь Янгы Разилешивде ваъда этген кюйде, иманлылар янгыдан яратылгъанда, олар Аллагьны дин къуллукъчулары болажакъ.

Епа – тёгюп болагъан урлукъланы (масала, будайны) 20-30 литрге ювукъ гелеген оьлчевю.

Ерусалим – бырынгъы заманларда ябуслуланы Ябус деген шагьары гьисапда белгили болгъан. Давутну ва Сулейманны гьакимлигини заманында Исрайылны тахшагьары болгъан. Тавратгъа гёре, Раббибизге ибадат тап шунда, Ерусалимдеги Ибадатханада этилме герек. Ерусалим ягьуди тавланы бетлеринде, Оьлю денгизни ягъасындан 25 километрлер арекде ерлешген.

Жагьаннем, ахырат – кёбюсю Ювукъ Гюнтувушдагъы халкъланы инанывларына гёре, ерни тюбюнде ерлешген ахыратгъа бары да инсанлар – муъминлер де, гюнагьлылар да – гёче болгъан. Тек шо гьалиги дин илмуда эсгерилеген «жагьаннем» деген англавну маънадашы тюгюл. Ахыратда оьлгенлени ругьлары толу парахатлыкъда тура.

Женнет, бав – Яратылывну китабындагъы инсанны яратылыву гьакъындагъы хабарда оьтесиз гёзел бавну суратлаву бериле. Башлапгъы адамлар шонда Аллагь булан къатнаша туруп яшай болгъан. Шо бавгъа женнет деп айтылгъан. Адам ва Гьава Аллагьгъа тынгламагъанда, олар женнетден къуваланып чыгъарылгъан. Шондан сонг олар, авур загьмат тёгюп, аврувлагъа, оьлюмге тарып яшама тарыкъ болгъан.

Бир-бирде пайхаммарлар ахыр заманда Исрайылны топурагъы женнет бавгъа ошажакъ ва бары да жан-жанывар бир-бири булан парахатлыкъда яшажакъ деп айтгъан.

Забулун – Якъубну онунчу, Лия деген къатынындан тувгъан алтынчы уланы. Исрайылны Галилея денгиз булан дазудагъы темиркъазыкъ бойларында, Напталини къавуму булан хоншулукъда ерлешген ягьудилени къавуму.

Ибадатхана – Раббибизге ибадат этилеген ер. Раббибиз шо ерде оьзтерече къайдада тургъан деп гьисаплангъан. Сыйлы Язывларда «ибадатхана» деген сёз аслу гьалда Ерусалимдеги Ибадатхананы англатгъан. Шо Ибадатхана Исрайылда Сулейман пачаны заманларындан берли Раббибизге ибадат этеген марказ болуп гелген.

Ибрагьим, Ибрайим – ягьуди халкъны биринчи атасы. Аллагь Ибрагьимни танглагъан ва ону булан разилешив бегетген. Башлап ону аты Ибрайим болгъан, сонг Аллагь огъар Ибрагьим деген янгы атны къойгъан. Ол бир ерден бир ерге гёчюп яшагъан. Аллагь Ибрагьимге оьзюню ана топурагъындан йыракъдагъы Канъан топуракъгъа гёчюп яшама буюргъан. Шо топуракъны буса Аллагь ону кёп санавдагъы наслуларына есликге берме ваъда этген. Ибрагьимге ва ону къатыны Сарагъа уланы Исгьакъ тувмакъны узакъ заман къаравуллама ва кёп сынавлардан оьтме тюшген. Ибрагьимни Исгьакъдан къайры Сараны къаравашы Гьажардан тувгъан Исмайыл деген уланы да болгъан. Ибрагьимни дагъы да авлетлери болгъан. Исрайыллыланы он эки къавуму Исгьакъны уланы Якъубдан баш ала. Гьар тюрлю гьаллагъа ва инсанланы англавларына къарамайлы, Сыйлы Язывларда Ибрагьим Аллагьгъа бакъгъан якъдагъы бютюнлей аминлигини, Ону бары да буйрукъларын кютмеге гьазирлигини уьлгюсю болуп токътай.

Ийис тюшюрюв – Аллагьгъа этилеген къурбанлыкъ гьисапда ийис тюшюрмек учун, тереклерден жыйылып, Ибадатханада яллатылагъан сылама. Къара Арив ийисли сылама.

Исав – Исгьакъны уланы, Якъубну уллу эгиз ёлдашы. Ол ят къавумлардан – гьетлилерден экевню оьзюне къатын этип алгъан, шо иши булан ата-анасын къайгъыртгъан. Сонг ол дагъы да Исмайылны къызын алгъан. Бир керен ол, ач болуп, бурчакъ шорпагъа башлапгъы авлетликге ихтиярны Якъубгъа сатгъан. Шондан сонг Якъуб башлап тувгъан авлет деп гьисапланма башлангъан. Исгьакъ къарт болуп сокъур болгъанда, Якъуб атасын алдатгъан ва Исавгъа тийишли болгъан шабагьатлавну оьзюне алгъан. Шо ялгъан ачылгъанына да къарамайлы, шабагьатлав гючюн тас этмеген. Якъуб, Исав оьзюнден оьч алардан къоркъуп, Гьаррангъа къачгъан. Якъуб арадан 20 йыл гетип къайтгъанда, Исав ондан гечген. Исав Саир деген топуракъда, Адум вилаятда яшагъан. Ону наслуларына адумлулар деп айтыла.

Исгьакъ – Ибрагьимни ва Сараны уланы. Ибрагьимге 100 йыл, Сарагъа 90 йыл болагъанда, Аллагь Ибрагьимге Исгьакъ туважакълыгъын ваъда этген. Ваъдагъа гёре, Исгьакъ Аллагьдан айрыча шабагьатлав алгъан ва ол Исрайылны халкъыны ата-бабасы болмагъа тарыкъ болгъан. Исгьакъ тувгъан сонг, Аллагь Ибрагьимни сынап къарагъан ва огъар уланын бютюнлей яллатып къурбан этсин деп буюргъан. Къурбан этилме герек болгъан Мориа тавгъа барагъан ёлда Исгьакъ, оьзюню тынглайгъанлыгъын ва инанагъынлыгъын гёрсете туруп, агъачланы оьзю алып юрюген. Ибрагьим къурбан этеген ерде байланып ятгъан уланыны уьстюнде бичагъын гётергенде, малайик ону къолун токътатгъан. Исгьакъны орнуна Ибрагьим къойну къурбан этген. Оьзюне 40 йыл болагъанда, Исгьакъ Лабанны къызардашы Ребеканы къатын этип алгъан. Исгьакъдан Исав ва Якъуб тувгъан. Исгьакъ 180 йыллыкъ чагъында оьлген.

Исрайыл – Пенуэл деген ерде Якъуб Аллагь булан ябушагъанда, Аллагь огъар «Исрайыл» деген атны берген. Якъубну он эки къавум болгъан наслуларына Эсги Разилешивде Исрайылны халкъы деп айтыла. Сулейман пача оьлген сонг, темиркъазыкъда яшагъан он къавум, Ягьуданы ва Буньяминни къыбладагъы къавумларындан айрылып, Темиркъазыкъ пачалыкъны къура. Темиркъазыкъ пачалыкъны оьзлени пачалары, сонггъа таба Самират деген оьзлени тахшагьары болгъан. Эсги Разилешивню бир-бир ерлеринде «Исрайыл» деген сёз янгыз Темиркъазыкъдагъы къавумлар неде Темиркъазыкъ пачалыкъ булан байлавлу бериле.

Исрайылны он эки къавуму – сонггъа таба оьзюне Исрайыл деп ат къоюлгъан Якъубну уланларыны наслулары – Раубим, Симон, Леви, Ягьуда, Забулун, Иссакар, Дан, Гат, Ашир, Наптали ва шолай да Апрайим ва Манасса. Апрайим ва Манасса Юсупну сююмлю уланлары болгъан. Гьар къавум бир нече тухумгъа ва «уьягьлюлеге» бёлюнген. Иса тувгъанча 722-нчи йылда Ассирия Исрайылны пачалыгъын тозгъан сонг ва Иса тувгъанча 586-нчы йылда Бабилни пачалыгъы Ягьудини пачалыгъын тозгъан сонг, къавумланы кёбюсю ёкъ болгъан. Тек пайхаммарлар савлай Исрайылны халкъы гележекде янгыдан арагъа чыгъажагъын айтгъан. Къара Якъуб; Исрайыл.

Иссоп – арив ийиси булангъы от оьсюмлюк. Дин якъдан тазаланыв адатны юрютегенде, иссопну сувгъа неде къангъа чомуп, адамгъа неде алатгъа себелей болгъан.

Канъан – Нугьну уланы Гьамны уланыны аты ва шолай да башданокъ ону наслулары (канъанлылар) тургъан топуракъны аты. Шо топуракъ Аралыкъ денгизни ва Урдун оьзенни арасында ерлешген болгъан. Аллагь Канъанны топурагъын Ибрагьимге ва ону наслуларына есликге берме ваъда этген болгъан. Аста-аста Канъанны исрайыллылар елеген.

Канъанлылар – Сыйлы Язывларда Канъангъа исрайыллылар гелгенче, шонда яшагъан бары да къавумлагъа айтылгъан ортакъ ат. Шо халкълар гьар тюрлю кюйде амалгъа гелген, тек кёбюсю олар финикиялылагъа къардашлар деп гьисаплангъан.

Каруб – Сыйлы Язывларда карублар деп Аллагьгъа айрыча ювукъ болгъан, кёклердеги малайиклеге айтыла. Исрайыллылар гьисаплагъан кюйде, карублар зор уллу къанатлары булангъы гьайванланы келпетинде болгъан. Оланы оюна гёре, карублар атарбаны тартып юрюген, шону уьстюнде буса тахгъа минип Аллагь олтура болгъан. Шо саялы исрайыллыланы аслу сыйлы заты гьисаплангъан Разилешивню сандыгъыны къапгъачында эки алтын каруб орнатылгъан болгъан. Шо сыйлы зат Аллагьны тахыны бир белгисидей болгъан. Сулейманны Ибадатханасында да алтындан къуюлгъан эки каруб болгъан.

Кендир – Ювукъ Гюнтувушда кёп ёлугъагъан оьсюмлюк. Кендирни бутакъларын жыйып, сувда йибитип, сонг къурутгъан, артда ону йибеклерин айырып, ийирип йип этген. Шо йипден согъулгъан къумачгъа кетен деп айтыла. Гьамангъы юн къумачдан эсе юкъкъа кетен къумач артыкъ къыйматлангъан, неге тюгюл ондан этилген гийимни исси ерлерде гийме онгайлы болгъан; ондан къайры да, кетен къумачны гьазирлеме къыйын болгъан. Дин къуллукъчуланы гийимлерини бир-бир гесеклери кетенден тигилме герек болгъан. Кетен къумач Сыйлы чатырдагъы шаршавлар ва перде учун къоллангъан. Оьлгенлени кетен къумачгъа чырмап сала болгъан. Кендир йипден чыракълагъа мелтелер гьазирлеген ва аркъанлар эшген.

Киннерет кёл – Галилеядагъы ичеген суву булангъы уллу кёл; Урдун оьзен шондан баш ала. Сыйлы Язывларда бу кёлню дагъы да башгъа атлары ёлугъа – Геннисарет кёл, Киннерет, Тивериад денгиз. Кёлде кёп балыкъ бар; онда кёп алатолпанлар да бола, шо саялы огъар кёбюсю денгиз деп де айталар.

Корагь – левили, Каап тухумдан чыкъгъан Исгьарны уланы. Исрайыллылар дангылда айланагъан вакътиде ол, Дасан ва Абирам булан бир болуп, Мусагъа ва Гьарунгъа къаршы баш гётеривню башын тутгъан. Аллагь Корагьны ва ону якъчыларын жазалагъан – оланы ер ютгъан. Тек Корагьны тухуму уьзюлмеген: ону бир-бир наслулары Ерусалимдеги Ибадатханада йыравлар болгъан.

Къабил – Адамны ва Гьаваны уллусу уланы, Гьабилни агъасы. Аллагь, Гьабилни къурбанын къабул этип, Къабилникин гери ургъанда, Къабил инисин оьлтюрген. Шо инсанланы тарихиндеги биринчи оьлтюрюв болгъан. Аллагь Къабилге налат берген ва ол оьмюрюню ахырына ерли башалман айланып турагъан кюйню этген. Къара Гьабил.

Къан – къанны ичинде яшав бар деп гьисаплангъан, яшав буса янгыз Аллагьныкидир. Шо саялы, эгер де бирев оьлтюрюлсе, топуракъ мурдарлана болгъан. Гьайванны сойгъанда, ону къанын ерге тёкме герек болгъан. Биревге де шону ичмеге неде ашгъа къоллама яратылмагъан.

Къанун – бырынгъы ягьуди тилдеги «Таврат», демек «Къанун», – Аллагь Оьзюню халкъындан нечик яшавну ва нечик ибадат этивню къаравуллайгъанлыкъ булан байлавлу уьйретив. Аллагь Къанунну исрайыллылагъа Муса пайхаммардан таба етишдирген. Эсги Разилешивде шо уьйретив ва шону савгъат этип беривюню гьакъындагъы хабар аслу гьалда Тавратда (Сыйлы Язывланы башлапгъы беш китабында) юрюле. Тавратгъа бир-бирде Къанун деп де айтыла. Исрайыллылагъа мекенли насигьатлар тап Къанунда берилген. Шо насигьатлар оланы дин, жамият яшавун кюйлеген ва шолай да къылыкъ турушларыны къайдаларын токъташдыргъан.

Къарыш – эргишини башбармагъы булан чиначайбармагъыны арасындагъы аралыкъ (ювукъ гьисапда 23 см).

Къурбан этеген ер – къурбан этмек учун бийикликде ерлешдирилген дёртмюшлю ер. Къурбан этеген ерни гьар мююшюнде оьзлеге мююзлер деп айтылагъан бийикликлери болгъан.

Яллатып ийис тюшюрмек учун къурбан этеген ер

Яллатып ийис тюшюрмек учун къурбан этеген ер эчкимююз терекден этилген болгъан. Шону узунлугъу бир тирсек, генглиги бир тирсек ва бийиклиги эки тирсек болгъан. Уьстюне ва къабургъаларына алтын тутулгъан болгъан, оьзю къурбан этеген ерни айланасы булан буса алтындан этилген солгъу болгъан. Шону къурукъланы ва юзюклени кёмеклиги булан алып юрюй болгъан. Къурбан этеген ер тышда сандыкъны алдына пердени ягъына салына болгъан. Къурбан этеген ерде дин къуллукъчулар да къуллукъ этген. Олар шонда Раббибиз учун ийис тюшюре болгъан.

Багъырдан этилген къурбан этеген ер

Багъырдан этилген къурбан этеген ер эчкимююз терекден этилген ва уьстюне багъыр тутулгъан болгъан. Ону узунлугъу беш тирсек, генглиги беш тирсек ва бийиклиги уьч тирсек болгъан. Къурбан этеген ерни мююшлери, агъач мююзлер булан ясандырылып, ону булан биригип къала болгъан. Ону къурукъланы ва юзюклени кёмеклиги булан алып юрюй болгъан. Къурбан этеген ер Сыйлы чатырны абзарына салына болгъан ва шонда дин къуллукъчулар къуллукъ эте болгъан.

Къурбанлыкълар – Мусаны Къанунуна гёре, исрайыллылар Аллагьгъа гьайванланы къурбан этген: оланы союп, бир гесегин неде савлай чархны, къурбан этеген ерге салып яллатгъан; эгер къалгъаны болса, адамлар шону ашгъа къоллагъан. Мусаны заманындан тутуп Аллагь къурбанлар янгыз бир ерде этилсин деп талап этген: башлап Сыйлы чатырда, сонг Ибадатханада. Адатлы гьалда, янгыз дин къуллукъчуланы къурбан этме ихтияры болгъан. Гьайванлардан къайры да, экмекни, чагъырны, зайтун майны, янгы тюшюмню башлапгъы емишлерин къурбан этме бола болгъан. Къурбанлыкъланы гьар тюрлюлери болгъан, оланы гьарисини оьзтерече маънасы да болгъан: къурбанны этилген гюнагьын чаймакъ учун, Аллагьны рагьмусуна шюкюрлюк гьисапда, этген ваъдасына гёре неде оьзю сююп (шолай къурбан Аллагьны ва инсанны бирче ашайгъан рызкъысыны бир белгиси болгъан) этиле болгъан. Ондан къайры, исрайыллылар Аллагьгъа къурбан этеген сурсатлардан дин къуллукъчулагъа ва левилилеге ашамакъ учун пай чыгъарылгъан.

Эсги Разилешивде суратлангъан къурбанлыкъланы аслулары (мунда, масала, гьайванны союв, экмекни, чагъырны къурбан этив гире):

Тёгюп этилеген къурбан

Чагъырны неде бир-бирде майны къурбан этеген ерге тёге туруп, Аллагьгъа этилеген къурбан.

Бютюнлей яллатып этилеген къурбан

Бу къурбанны айрыча тайпасы, неге тюгюл гьайван союлгъан сонг, ону къурбан этеген ерге салып, бютюнлей яллата болгъан. Бириси къурбанланы этегенде, къурбанлыкъны янгыз бир гесеги яллатылгъан, къалгъаны буса ашалгъан. Отну якъгъан сонг, ялын къурбанлыкъны тютюнге айландыргъан. Къурбанлыкъдан кёкге гётерилеген ийисге Раббибиз рази къала болгъан.

Гёнгюллю къурбан

Бирев, Ибадатханагъа будай, май, чагъыр неде акъча гелтирип, гёнгюллю кюйде этилеген къурбан.

Гюнагь саялы этилеген къурбан

Бу къурбанны аслу маънасы наслыкъдан ва ругь якъдан тазаланыв булан байлавлу болгъан.

Биремен къурбан

Аллагьгъа неде оьзгеге къаршы гюнагь этген адамны айыбын тайдырмакъ учун этилеген къурбан.

Ярашывлукъну къурбаны

Бу къурбан Аллагь булан тюз аралыкъланы сакъламакъны ва Ону булан ярашмакълыкъны, аралыкъланы янгыртмакъны байрам этип белгилемек учун этилген. Къурбанлыкъны сойгъан сонг, ону бир гесеги къурбан этеген ерге салынып яллатылгъан; бириси гесегин буса къурбан этген адам, ону уьягьлюсю ва дин къуллукъчу ашай болгъан.

Экмек къурбан

Экмек къурбанны аслу мюгьлети савгъат этип берив болгъан: шо кёбюсю тюшюм учун шюкюрлюкню белгиси гьисапда Аллагьгъа (ва дин къуллукъчулагъа) этилеген савгъат болгъан. Экмек къурбан чий неде къыздырылгъан будайлардан, неде басылгъан ва къызартылгъан будайлардан этилген; будайгъа туз да къошулуп, май, сылама булан булгъангъан болма ярай.

Левилилер – Якъубну уьчюнчю уланы Левини наслулары. Мусаны заманларында Аллагь Левини къавумундан чыкъгъан Гьарунну наслуларын Оьзюню дин къуллукъчулары этип танглагъан. Левини къалгъан бары да наслулары (олагъа кёбюсю левилилер деп айтыла), дин къуллукъчулагъа кёмеклеше туруп, Сыйлы чатырда ишлеме герек болгъан. Олар Исрайылны топуракъгъа еслиги ёкъ биргине-бир къавуму болгъан, неге тюгюл оланы иши Сыйлы чатырда, гечге таба буса Ибадатханада къуллукъ этив булан байлавлу болгъан. Оьзге къавумлардан чыкъгъан ягьудилени шогъар ихтияры болмагъан. Ондан къайры, левилилер, Къанунну уьйренип, халкъны арасында муаллимлер гьисапда да иш гёрген. Топуракъны орнуна левилилени ихтиярына Исрайылны оьзге къавумларыны топуракъларындагъы шагьарлар ва авлакълар берилген.

Лут – Ибрагьимни иниси Аранны уланы. Ибрагьим Канъангъа ва Мисриге ёлгъа чыкъгъанда, Лут ону булан бирче болгъан. Ибрагьимни ва Аранны туварлары артып тербегенде, олар бир-биринден айрылма ва гьариси оьзбашына яшама токъташгъан. Лут оьзюнде пасатлыкъ бек яйылгъан Содом шагьарда ерлешген. Аллагь бу шагьарны дагъытма айлангъанда, Ол малайигинден таба алданокъ шо гьакъда Лутгъа билдирген. Малайик Содомдан къачагъанда, Лутгъа ва ону уьягьлюсюндегилеге артгъа бурулуп къарамасын деп буваргъан. Содомну яллатгъанча алдын Лут уьягьлюсюндегилер булан бирче къачгъан. Тек ону къатыны, малайикни буварывуна тынгламайлы, артына бурулуп къарагъан ва туз багъанагъа айланып къалгъан. Шондан сонг Лут бир вакъти Соарда яшагъан, сонг буса эки де къызы да булан тавлардагъы анакъда ерлешген. Лут къызлары булан ювукълукъ этгенде, ондан эки улан тувгъан: муаплыланы ата-бабасы болгъан Муап ва аммунлуланы ата-бабасы болгъан Бен-Амми.

Май – Сыйлы Язывларда зайтун майгъа шолай айтыла. Шо майны зайтунну сыгъып ала болгъан. Бырынгъы Исрайылда зайтун май бир нече затгъа пайдаландырылгъан. Шону чыракълагъа ягъарлыкъ гьисапда къоллагъан. Зайтун май дагъы да яраланы, югъагъан гён аврувланы сав этмек учун пайдаландырылгъан. Мадарлы адамлар майны тизив даражалыларын гёнюне сюртюп къуллукъ этмек учун къоллагъан. Бир-бирде шолай майны, арив ийисли затлар булан булгъап, арив ийис гелсин деп, гёнюне ва чачларына сюртген. Биревню пача, дин къуллукъчу неде пайхаммар этип сайлайгъан адат юрюлегенде, сан яндан оьр даражалы майны ону башына ва шолай да сыйлы затланы дин къайдалагъа гёре таза этмек учун, шоланы уьстюне тёкген. Ондан къайры да, зайтун майны Аллагьгъа къуллукъ этегенде, Сыйлы чатырдагъы, сонг Ибадатханадагъы чыракъгъа ягъарлыкъ ва шолай да къурбан тёгюв гьисапда къоллагъан.

Май сюртюв – оьзтерече дин адатдан – адамны башына зайтун майны тёгювден таба Аллагьгъа айрыча къуллукъ этмек учун, адамны неде бир затны танглав ва белгилев. Дин къуллукъчу неде пача болмакъ учун, Аллагь айрыча танглагъанланы башына май сюртюлген. Бир-бирде май пайхаммарлагъа сюртюлген. Дагъы да Сыйлы чатырдагъы къурбан этеген ерни де май сюртюп сыйлы этген.

Малайик – Аллагьгъа къуллукъ этеген, Ону буйрукъларын инсанлагъа етишдиреген, кёмеклешеген ва Аллагьны гьукмусун билдиреген табиатдан тышдагъы ругь жан. Сыйлы Язывларда бир-бир айрокъда агьамиятлы малайиклеге берилген атлар бар – Микайыл, Жабрайыл. Малайиклени бир бёлюгю Аллагьгъа къаршы баш гётерген, Илбисни янына чыгъып, Огъар таби болмагъан. Малайиклени шолайларына хыянатчы малайиклер деп айтыла.

Малкиседек – Салимни пачасы ва дин къуллукъчу. Ибрагьим огъар оьзюне давда тюшген затлардан ондан бир пайын берген. Шондан сонг Малкиседек Ибрагьимни шабагьатлагъан.

Манна – оьзтерече рызкъы, «кёклерден тюшген рызкъы». Исрайыллылар, Мисриден чыгъып, къыркъ йыл Синай дангылда айланагъан заман Аллагь олагъа бу рызкъыны берген. Манна дёгерек ва къатты акъ урлукълагъа ошашлы болгъан. Шоланы къызартма ва асма бола болгъан.

Мидьян, мидьянлылар – Мидьян – Ибрагьимни Кетура деген экинчи къатынындан тувгъан уланларындан бириси. Мидьянны наслуларына мидьянлылар деп айтылгъан. Олар гьалиги Акаба къолтукъну аслу гьалда гюнтувуш ягъа боюнда бир ерден башгъа ерге гёчюп яшайгъан халкъ болгъан. Бир-бирде шо топуракъгъа Мидьян деп айтыла. Мидьянлылар Ибрагьимни бириси уланы Исмайылны наслулары (олар да бир ерден башгъа ерге гёчюп яшагъан) булан къардаш байлавлукълары бар экенге гёре, «мидьянлылар» ва «исмайыллылар» деген сёзлер бир-бирде бириси бирисини орнуна къолланып да геле.

Мологь – аммунлуланы аслу аллагьы. Мологьгъа сужда къыла туруп, адамлар огъар бир-бирде оьзлени авлетлерин къурбан этген. Аллагь шо къурбан этивлени къатты кюйде буварып гери ургъанына да къарамайлы, исрайыллылар да Ерусалимге ювукъдагъы Гьинном къолда Мологьгъа бир нече керенлер оьзлени авлетлерин къурбан этген.

Муап, муаплылар – Муап Ибрагьимни инисини уланы Лутну ва Лутну уллусу къызыны уланы болгъан. Муапны наслуларына муаплылар деп айтылгъан. Олар Муап уьлкеде, Оьлю денгизден гюнтувуш якъдагъы тюшюмлю топуракъда яшагъан. Муаплыланы аслу аллагьы Кемош гьисаплангъан. Ондан къайры да, муаплылар Баал-Паургъа сужда къылгъан. Муаплыланы инанывуна гёре, Баал-Паур тав бийикликлени бирисинде яшагъан. Муаплыланы тили ягьуди тилге къардаш. Муаплылар исрайыллыланы душманы болгъан, шо саялы Исрайылны пайхаммарлары оланы чакъда-чакъда айыпгъа тутуп сёйлеген.

Муса – Аллагь Левини къавумундан танглагъан адам. Ол исрайыллыланы Мисридеги къулчулукъдан чыгъаргъан. Дангылдагъы айланышлардан сонггъу вакътиде Муса оланы башчысы ва пайхаммары болгъан. Ол исрайыллылагъа Аллагьдан тюшген Къанунну етишдирген. Олар шо Къанунну кютме герек болгъан. Шо Къанун Сыйлы Язывланы оьзлеге Мусаны Къануну неде иннемей Къанун (Таврат) деп айтылагъан башлапгъы беш китабында берилген. Муса Ваъда этилген Топуракъгъа – Канъангъа гирмеген кюйде оьлюп гетген, тек шону арекден гёрген. Ягьудилер учун Муса даим зор уллу пайхаммар ва иманны уьйретивчюсю болуп токътагъан.

Назорлу – оьзюн толу кюйде Аллагьгъа къуллукъ этивге багъышлагъан адам. Ол чагъыр ва оьзге эсиртеген ичкилер ичмесге, башын къыркъмасгъа, сакъалын юлюмесге ва шолай да оьлюге (гьатта ол къардашы буса да) ювукълашмасгъа ваъда эте болгъан. Эгер назорлу бар ерде нечик де бирев оьлюп къалса, ол 7 гюнню узагъында наслангъан деп токъташдырылгъан. Сонг назорлу оьзюн Аллагьгъа багъышлавуну заманын янгыдан башлама тарыкъ болгъан, неге тюгюл алдагъы болжал мурдарлангъан деп гьисаплангъан. Ваъдасыны болжалы битгенде, назорлу къурбанлар этген ва Сыйлы чатыргъа (Ибадатханагъа) гиргенче, чачын къыркъгъан. Шолай къуллукъ этив оьзю назорлу этген антны неде ону анасы этеген антны натижасында бола болгъан. Масала, Самсунну анасы шолай ант этген.

Наптали – Якъубну алтынчы уланы. Ондан Исрайылны он эки къавумундан бириси амалгъа гелген. Шо къавумгъа пай гьисапда Исрайылдагъы Галилея денгизни къырыйындагъы, Забулунну къавумуну топуракъларыны ювугъундагъы темиркъазыкъ топуракълар тийген. Напталини наслуларын ашшурлулар есир этип алып гетген болгъан. Тек Ишая ва Гьизкия пайхаммарлар шо къавум янгыдан шабагьатланажагъы гьакъда айтгъан.

Нугь – Ламекни уланы Шисни наслусу ва Симни, Япетни, Гьамны атасы. Бырынгъы заманларда Аллагь, биргине-бир муъмин адамны – Нугьну, ону уьягьлюсюн ва жан-жанывардан бирер жутну сакълап, пасат ёлгъа тюшген адамланы ва ер юзюнде яшайгъан бары да жанланы къырып битдирме токъташгъан. Аллагьны буйругъуна гёре, Нугь уллу геме къургъан. Ол оьзюню уьягьлюсю ва жан-жанывар булан гемеге гиргенде, ер юзюн сув алыв башлангъан. Янгыз шо уьягьлю къутгъарылгъан. Ер юзюндеги адамлар янгыдан шо уьягьлюден баш ала.

Омер – епаны ондан бир пайы. Омер 2,2 литрге ювукъ болгъан. Къара Епа.

Ондан бир пай – Раббибизге берилеген тюшюмню ондан бир пайы. Гьакъыкъатда шо пайны иннырлагъа тёгюп, шондан этилген сурсатланы буса дин къуллукъчуланы ва левилилени сакъламакъ учун пайдаландыра болгъан. Эгер де гьайван-малны бермей болгъан буса, шону «сатып алма» неде «тёлеме», демек гьайван-малны багьалап, левилилеге шону гьагъын тёлеме герек болгъан.

Перде – Сыйлыланы да Сыйлы Ерин Сыйлы чатырдагъы, гечге таба Ерусалимдеги Ибадатханадагъы Сыйлы ерден айырагъан арив ясандырылгъан перде. Пердени артына гирме янгыз баш дин къуллукъчуну ихтияры болгъан, шо да янгыз йылда бир керен – Тазаланывну гюнюнде.

Рагьил – Бетуелни уланы Лабанны гиччиси къызы. Бетуел Ибрагьимни иниси Нагьорну уланы болгъан. Лабан Ребеканы эркъардашы болгъан. Ол арамлы болгъан ва Гьарран деген шагьарда яшагъан. Къызардашы Лия да булан бирче Рагьил Исгьакъны уланы Якъубну эки къатынындан бириси (оьзю де кёп сюегени) болгъан. Ону оьзюне къатын этип алмакъ учун, Якъуб Лабанны алдында 14 йыл ишлеген. Лия булан тенглешдиргенде, Рагьил узакъ заман яш тапмай тургъан. Бир нече йылдан сонг ол Якъубгъа Юсупну, сонг буса Буньяминни тапгъан. Буньяминни табагъан вакътиде Рагьил оьлген. Ону аты бары да ягьуди аналаны бир белгисидей къоллангъан.

Разилешив – инсанланы бир-бири булангъы неде Аллагьны ва адамны арасындагъы разилешив. Аллагьны ва адамны арасындагъы разилешивде аслу гьалда Аллагь ваъда эте, адам буса бир-бир къайдаланы, къанунланы кютме разилеше. Разилешив бир янлы болма да болгъан (Аллагь адамгъа ваъда эте). Бир-бирде разилешивню бегетмек учун, къурбан этилген. Сыйлы Язывларда Аллагьны ва адамны арасында бегетилген разилешив аслу ерни тута. Синай тавда Аллагь Мусадан таба бютюн ягьуди халкъ булан разилешив бегетген. Аллагь ягьудилени шабагьатлама, оланы бары да душманлардан къоруп сакълама ваъда этген, олар буса, оьз гезигинде, Аллагьгъа амин болуп турма, Ону буйрукъларын кютме герек болгъан, неге тюгюл шо гьакъда Къанунда айтылгъан. Шо разилешивге ва шону бегетилмеклиги, кютмеклиги гьакъында хабарлайгъан китапланы жыйымына Эсги Разилешив деп айтыла. Пайхаммарлар Аллагьны ва адамланы арасында янгы разилешив бегетилежегин алданокъ билдирген.

Ребека – Бетуелни къызы, Лабанны къызардашы. Ол Исгьакъны къатыны, Исав ва Якъуб деген эгизлени анасы болгъан. Ребека Якъубну кёп сюегенге гёре, огъар Исгьакъны шабагьатлавун алма кёмек этген. Шо шабагьатлав буса башлапгъы улан гьисапда Исавгъа тийишли болгъан.

Репайымлылар – исрайыллылар Канъан топуракъны елегенче, шонда яшагъан бир халкъ. Гьанакълылар йимик, олар да бийик адамлар болгъан. Эсги Разилешивню ягьуди текстинде «репайым» деген сёз ахыратдагъы оьлгенлени ругьларын англата.

Салим – Ерусалим шагьарны башгъа аты болма имканлы. Яратылывну китабына гёре, бу шагьарда бырынгъы заманларда Малкиседек гьакимлик этген. Югьанны Инжилинде Югьан сувгъа чомуп Аллагьгъа багъышлагъан ерни ювугъундагъы ерге де Салим деп айтылгъан.

Сарай, Сара – Ибрагьимни къатыны. Сара Ибрагьимге оьгей къызардаш, ону атасы Терагьны башгъа къатындан тувгъан къызы болгъан. Башлап ону аты Сарай болгъан. Тек Аллагь, ону шабагьатлап, Сара деген янгы ат берген. Сара эри Ибрагьим булан сапардагъы бары да къыйынлыкъланы бёлген, Аллагьны ваъдаларын къаравуллай туруп, Огъар амин тургъан. Сав оьмюрю ол авлетсиз къалып тура болгъан, янгыз шайлы къарт чагъында, бек гьайран иш болуп, Ибрагьимге Исгьакъ деген уланны тапгъан. Янгы Разилешивде Сара инамлыкъны ва тынгламакълыкъны уьлгюсю гьисапда эсгериле.

Синай – Синай ярым отавну топурагъындагъы (гьалиги Мисри) Синай тав (бир-бирде Гьорип деп айтылагъан). Аллагь шо тавда исрайыллылар булан разилешив бегетген ва Мусадан таба олагъа Къанунну берген. Муса Синайгъа таш такъталаны алмакъ учун минген. Шо такъталагъа Он буйрукъ (разилешивню къазылып язылгъан буйрукълары) язылгъан болгъан. Тап шо тавда Аллагь Ильяс пайхаммаргъа аста эшеген ел болуп гёрюнген. Къара Гьорип.

Содом ва Гумура – Канъанны бырынгъы шагьарлары. Шо шагьарлардагъы адамланы пасатлыгъы саялы, Аллагь шоланы кёкден ялын тюшюрюп яллатгъан.

Сыйлы – Сыйлы Язывларда «сыйлы» деген сёз «айрыча, адатлы къайдаланы дазусундан чыгъагъан, бу дюньяныки тюгюл, шо саялы бирев де сёз табып, илинип болмайгъан» деген маънаны англата. Инг башлап шо Аллагь булан байлавлу. Эсги Разилешивде бу сёз янгыз Аллагь учун токъташдырылгъан алатлар булан байлавлу къоллангъан: Сыйлы чатыр, Ибадатхана, Аллагьгъа къуллукъ этегенде пайдаландырылагъан алатлар. Инсанлагъа байлавлу буса «сыйлы» деген сёз оланы Аллагьгъа ибадат этегенлерин англатгъан. Инсанлар да, алатлар да Сыйлы затгъа тиймеклиги булан сыйлы этилип бола. Нечик буса да бир нас затгъа тиймей турса, олар сыйлы кююнде къала. Эгер де мурдарланып къалса, янгыдан Аллагьгъа ибадат этивде ортакъчылыкъ этгенче неде пайдаландырылгъанча, олар дин адат булан тазаланма тарыкъ.

Сыйлы чатыр – бир ерден бир ерге алып юрюйген уллу чатыр. Шону айланасы булан бару ишленген абзар да болгъан. Абзарда къурбан этеген ер, багъыр «денгиз» ва оьзю Сыйлы чатыр ерлешдирилген. Сыйлы чатыргъа дагъы да Ёлугъувну чатыры неде Вагьийни чатыры деп де айтылгъан. Сыйлы чатыр исрайыллылар дин къуллукъчуланы кёмеклиги булан Аллагь булан ёлугъагъан ер болгъан. Чатырны ичинде сыйлы ер ва Сыйлыланы да Сыйлы ери болгъан. Сыйлы ерде уьстюне таклиф этивню экмеклери ва къурбанлар этмек учун тарыкълы алатлар ва шолай дагъы да ийис тюшюрмек учун къурбан этеген ер ва чыракъ салынгъан тах ерлешдирилген болгъан. Аллагьны буйругъу булан исрайыллылар, Сыйлы чатырны къуруп, дангылда айланагъанда, шону оьзлер булан алып юрюген. Сыйлы чатырны ичинде Разилешивню сандыгъы сакъланып болгъан. Сыйлы чатыр исрайыллыланы къонушундагъы Аллагьны уьюню белгиси йимик болгъан. Исрайыллылар тап Сыйлы чатырны алдында Аллагьгъа ибадат ва гьар гюн Огъар къурбанлар этген. Сулейман Ерусалимде Ибадатхана къургъанча, олар шолай этип тургъан. Исрайыллыланы Сыйлы чатырны абзарына гирме ихтияры болгъан, Сыйлы ерге гирме буса янгыз дин къуллукъчулагъа яратылгъан. Сыйлыланы да Сыйлы ерине буса янгыз баш дин къуллукъчу, шо заманда да йылда янгыз бир керен гирме ихтияры болгъан. Исрайыллылар Аллагь Сыйлы чатырны ичинде бир айрыча кюйде бола ва бары да шонда жыйылгъанлар булан бола деп инангъан. Сулейманны заманларында Сыйлы чатырны бир ерден бир ерге алып юрюмеген, шо гьар заман Ерусалимде ерлешдирилип тургъан. Сонг шону орнун ташдан ва агъачдан ишленген Ибадатхана тутгъан.

Сыйлы экмек – Сыйлы чатырны (гечге таба буса Ибадатхананы) сыйлы ериндеги хас тахгъа салынагъан он эки маясыз экмек. Экмеклер тахны уьстюнде бир жуманы узагъында къала болгъан, шондан сонг шоланы орнуна янгы биширилген он эки экмек салынгъан. Хас тахны уьстюнден экмеклени тайдыргъан сонг, шоланы янгыз дин къуллукъчулагъа ашама яратылгъан.

Сыйлыланы да Сыйлы ери – Сыйлы чатырны, сонг буса Ибадатхананы инг де сыйлы ери. Шонда шагьатнаманы сандыгъы салына болгъан. Сыйлыланы да Сыйлы ери Сыйлы чатырдан уллу перде булан айрылгъан. Сулейман къургъан Ибадатханада Сыйлыланы да Сыйлы еринде карублар салынгъан. Къанунгъа гёре, Сыйлыланы да Сыйлы ерине янгыз баш дин къуллукъчуну гирме ихтияры болгъан. Ону да, бютюн халкъны гюнагьдан чаягъан дин адатны кюте туруп, йыл да бир керен, Тазаланывну гюнюнде гирме ихтияры болгъан.

Таза, нас – Эсги Разилешивде бу сёзлер аслу гьалда дин якъдан тазалыкъ ва наслыкъ булан байлавлу. Мусаны Къанунуна гёре, исрайыллылар тазаны да, насны да айырып билме герек болгъан. Нас деп белгили бир гьайванлар, къушлар, балыкълар, къураллар ва рызкъыны тюрлюлери гьисаплангъан. Тек шо адам булан да байлавлу болгъан. Масала, эгер де адам нас рызкъыдан ашамагъан буса, югъагъан гён аврувлугъа, оьлюню сюегине тиймеген буса, ону къан агъып турагъан ярасы ёкъ буса, ол таза деп гьисаплангъан. Къатынгиши гьар айда болагъан наслыгъындан сонг ва яш тапгъан башлапгъы гюнлеринде нас болгъан деп гьисаплангъан. Югъагъан гён аврувгъа ва бир-бир оьзге аврувлагъа тарылгъанлар да нас болгъан деп гьисаплангъан. Нас болгъан адамланы дин адатларда ортакъчылыкъ этме ва гьатта бир таза затгъа тийме де ихтияры болмагъан. Тазаланмакъ учун, адам бир тюрлю адатланы кютме герек болгъан. Масала, тазаланмакъ учун, къурбанлар этиле болгъан ва адамгъа иссоп булан сув себелей болгъан. Дагъы да чайынма ва опурагъын жувма тарыкъ болгъан.

Талант – 30 кг ювукъ авурлукъну оьлчевю.

Терапимлилер – оьзлеге ят халкълар (бир-бирде исрайыллылар да) сужда къылагъан уьй аллагьлар. Шоланы кёмеклиги булан пал да салына болгъан.

Тирсек – тирсекден къолну орта бармагъыны учуна ерлиги аралыкъ, ярым метрден бираз аз.

Урдун – Геннисарет кёлню ва Оьлю денгизни къошагъан оьзен. Шо оьзен Ваъда этилген топуракъны (Паластинни) гюнтувушда табиатдан амалгъа гелген дазусу болуп токътагъан.

Урим ва туммим – Аллагьны гьукмусун билмек учун къолланагъан къураллар. Шолар баш дин къуллукъчуну оьрмекчесинде болгъан; шогъар «дуван оьрмекче» (дуванны оьрмекчеси) деп де айтылгъан. Шо къуралланы кёмеклиги булан чёп ташлама бола болгъан деп гьисаплана: шоланы бириси – «дюр», бириси буса «тюгюл» деген маъналаны англатгъан.

Шагьарны къапусу – шагьарланы айланасы булан ишленген барулар шоланы сакълагъан. Баругъа къапу салына болгъан. Къапу гечеге неде душманлар ювукълашып гелегенде, бегитиле болгъан. Къапуну алдындагъы ачыкъ ер кёп халкъгъа жыйылма бек онгайлы болгъан. Шо саялы тап шонда жыйынлар оьтгерилген, дуван масъалалагъа къаралгъан ва сёйлешивлер юрюлген. Исрайыллыланы арасындан чыгъарылгъанлар буса, масала, югъагъан гён аврувлулар, шагьарны къапусундан тышда яшама тарыкъ болгъан.

Шагьатнаманы сандыгъы – исрайыллыланы аслу сыйлы алаты: агъачдан этилген ва уьстюне алтын тутулгъан къутукъ. Шону ичине оьзлеге къазылып 10 буйрукъ язылгъан эки таш такъта (ваъданы таш такъталары) салынгъан болгъан. Шо буйрукъланы Аллагь Исрайылны халкъы булан разилешив бегетгенде, Синай тавда Мусагъа берген болгъан. Сандыкъны къапгъачыны уьстюнде, алтын варакъ да берилип, къанатлары яйылгъан эки каруб болгъан. Сандыкъ Сыйлы чатырны, сонг Ибадатхананы Сыйлыланы да Сыйлы ери деп айтылагъан инг де сыйлы ерине салына болгъан.

Эпот – бу сёз Тавратда енгсиз уьст опуракъны англата. Шону дин къуллукъчулар дин адатланы кютегенде гийген. Эпотну, масала, Аллагьны сюегенин билме тарыкъ болгъанда гие болгъан.

Эсги Разилешив – Аллагьны Исрайылны халкъы булан бегетген Разилешивю; шо Разилешив исрайыллылар Мисриден чыкъгъанда, Синай тавда бегетилген. Шону аслу гесеги Къанун болуп токътай. Разилешивню, исрайыллылар шону нечик кютгени гьакъында хабарланагъан китапланы жыйымына да «Эсги Разилешив» деп айтыла. Шо жыйымгъа Мусаны Къанунуну китаплары, Исрайылны халкъыны Канъанны елегенден сонггъу яшаву гьакъда хабарлайгъан тарихи китаплар, Забур, Гьикматлыкъны китаплары ва пайхаммарланы китаплары гире.

Эсделикни йылы – Мусаны Къанунуну гёрсетивлерине гёре, гьар етти йылдан сонг, топуракъны ял алма къоюп, шону чачмай, юзюм борлаланы буса бутамай къойма тарыкъ болгъан. Гьар 50 йылдан сонг, топуракъны ишлетмей, тюшюмню къайтармай, бир йыл рагьат къойма тарыкъ болгъан. Адамлар шо йылны авлакъларда, юзюмлюклерде оьсген затланы ашап оьтгерме герек болгъан. Ондан къайры да, эгер адамлар заманлыкъгъа топуракъларындан магьрюм къалгъан буса, шо йыл олагъа топуракълары къайтарылгъан. Борчлуланы борчлары гечилген. Эсделикни йылында, Къанунгъа гёре, бары еслик оьзюню башлапгъы есине къайтарылма тарыкъ болгъан. Ярлылыгъындан оьзюн башгъа исрайыллыгъа къулчулукъгъа сатгъан исрайыллы буса янгыдан азат этилген.

Югъагъан гён аврув – Эсги Разилешивню талапларына гёре, югъагъан гён аврувлу адамлар нас деп гьисаплангъан. Шолай авруву булангъы адамланы халкъны арасындан къувалап тайдыргъан, неге тюгюл оьзгелер, олагъа тийип, гён аврув юкъмасын деп, оланы оьзге адамлардан айры сакълама тарыкъ болгъан. Янгыз толу кюйде сав болгъан сонг, югъагъан гён аврувлуланы къайтып халкъны арасына къошулма къойгъан. Шону буса дин къуллукъчу токъташдырма тарыкъ болгъан.

Юсуп – Якъубну он эки уланындан бириси, ону сююмлюсю. Исрайыл халкъны Апрайым ва Манасса деген эки къавуму ондан баш алгъан. Агъалары ва иниси ону къулчулукъгъа сатып берген. Тек Аллагь Юсупну къутгъаргъан ва мисрили пачаны бютюн еслигине гьаким этген. Шо къуллукъну кюте туруп, Юсуп агъаларын, инисин, савлай уьягьлюсюн ва шолай да кёп мисрилилени узакъ къургъакълыкъны вакътисинде ачлыкъдан къутгъаргъан.

Ягьуда – Якъубну он эки уланындан бириси ва Ягьуда къавумну ата-бабасы. Ону наслуларына ягьудилер деп айтылып гелген. Исрайылны инг уллу пачасы Сулейман Ягьуда къавумдан чыкъгъан. Сулейман пача оьлюп, темирказыкъдагъы къавумлар къыбладагъы къавумлардан (Ягьуданы ва Буньяминни) айрылгъанда, бу эки де къавум Къыбла пачалыкъны – Ягьудини къура. Къыбла пачалыкъны Давутну наслусундан чыкъгъан оьзюню пачалары болгъан, тахшагьары буса, алда йимик, Ерусалим болгъан.

Ягьудилер – инг башлап бу сёз Ягьуданы къавумундан – Якъубну уланларындан бирисини наслусундан чыкъгъан адамланы англата болгъан. Иса тувгъанча 586-нчы йылда Къыбла пачалыкъ гьисапланагъан Ягьуданы Бабил пачалыкъ елеген ва ону халкъы Бабилге есирликге тюшген. Есирликни заманында ва шондан сонг «ягьуди» деген сёз Ягьудини халкъын ва Исрайылны къайсы къавумундан чыкъгъан адамны англатмакъ учун, генг кюйде къолланма башлагъан.

Якъуб – Исгьакъны ва Ребеканы эки уланындан бириси, Ибрагьимни уланыны уланы. Якъуб оьзюню эгиз ёлдашы Исавдан геч тувса да, Аллагь ону танглагъан. Якъуб башлап тувгъан уланны ихтиярларын ва Аллагьдан айрыча шабагьатлавну гьилла булан алгъан. Ондан тувгъан он эки уландан ягьуди халкъны он эки къавуму баш ала. Пенуэл деген ерде Якъуб Аллагь булан ябушагъанда, Аллагь огъар «Исрайыл» деген атны берген. Якъубну бары да наслуларына да шо атны тагъып сёйлеме башлагъан.

Ят халкълар – бырынгъы исрайыллылар къалгъан бары да халкълагъа ят халкълар деп айта болгъан. Неге тюгюл, янгыз ягьудилер, Бир Аллагьгъа ибадат этип, къалгъан бары да халкълар буса кёп ялгъан аллагьлагъа инангъан, шолагъа сужда къылгъан ва гьакъ герти Аллагьны, Ол танглагъан исрайыллыланы душманы гьисаплангъан.

Тайпа-тухум

Карталар (Таврат)

Table of Contents

Таврат: Санавлар

Баш Сёз

Санавлар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36

Сёзлюк (Таврат)

Абип
Абип ай, нисан ай
Адам
Адум
Амаликлилер
Амин
Аммунлулар
Аморлулар
Арив ийисли сылама
Астарта
Баал
Бабил
Байрамлар
Пасха
Чатырланы байрамы
Маясыз экмеклени байрамы
Жумаланы байрамы, емишлени жыйыв байрам
Зурнайланы байрамы
Сонгугюн
Балаам
Баш дин къуллукъчу
Бийикликлер
Буйрукъ
Буньямин
Бырынгъы ягьуди тил
Ваъда
Гера
Гилат
Гин
Гумура
Гьабил
Гьава
Гьажар
Гьанакълылар, Гьанакъны уланлары
Гьарун
Гьорип
Дарчин
Девлер
Дин къуллукъчу
Епа
Ерусалим
Жагьаннем, ахырат
Женнет, бав
Забулун
Ибадатхана
Ибрагьим, Ибрайим
Ийис тюшюрюв
Исав
Исгьакъ
Исрайыл
Исрайылны он эки къавуму
Иссоп
Канъан
Канъанлылар
Каруб
Кендир
Киннерет кёл
Корагь
Къабил
Къан
Къанун
Къарыш
Къурбан этеген ер
Яллатып ийис тюшюрмек учун къурбан этеген ер
Багъырдан этилген къурбан этеген ер
Къурбанлыкълар
Тёгюп этилеген къурбан
Бютюнлей яллатып этилеген къурбан
Гёнгюллю къурбан
Гюнагь саялы этилеген къурбан
Биремен къурбан
Ярашывлукъну къурбаны
Экмек къурбан
Левилилер
Лут
Май
Май сюртюв
Малайик
Малкиседек
Манна
Мидьян, мидьянлылар
Мологь
Муап, муаплылар
Муса
Назорлу
Наптали
Нугь
Омер
Ондан бир пай
Перде
Рагьил
Разилешив
Ребека
Репайымлылар
Салим
Сарай, Сара
Синай
Содом ва Гумура
Сыйлы
Сыйлы чатыр
Сыйлы экмек
Сыйлыланы да Сыйлы ери
Таза, нас
Талант
Терапимлилер
Тирсек
Урдун
Урим ва туммим
Шагьарны къапусу
Шагьатнаманы сандыгъы
Эпот
Эсги Разилешив
Эсделикни йылы
Югъагъан гён аврув
Юсуп
Ягьуда
Ягьудилер
Якъуб
Ят халкълар
Тайпа-тухум
Карталар (Таврат)